Tái cơ cấu nông nghiệp ở miền trung và Tây Nguyên (Kỳ 1)

Thứ Năm, 06/12/2018, 03:22:04
 Font Size:     |        Print
 

Đóng tàu tại âu tàu Thọ Quang, TP Đà Nẵng. Ảnh: Hải Nam

Vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có tầm quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế, an ninh, quốc phòng của đất nước. Đảng, Nhà nước đã có nhiều quyết sách quan trọng thúc đẩy hai khu vực này phát triển toàn diện, trong đó có những quyết sách liên quan nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Sau 5 năm tái cơ cấu nông nghiệp với hai lĩnh vực nổi bật là phát triển nghề cá và xây dựng nông thôn mới, bộ mặt của hai khu vực đã có nhiều thay đổi đáng ghi nhận.

Bài 1: Luồng gió mới đẩy tàu cá vươn khơi

Vướng từ cơ chế, chính sách…

Chúng tôi thăm huyện đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) vào một ngày biển động cuối tháng 10-2018. Toàn đảo có tổng số 546 tàu thuyền các loại, trong đó tàu có công suất 90CV trở lên là 184 chiếc. Trong 11 tháng của năm 2018, giá trị thủy sản cả huyện đạt hơn 664 tỷ đồng, đạt 92% kế hoạch năm. Nhưng từ năm 2017 đến nay, sản lượng đánh bắt hải sản của Lý Sơn giảm so với các năm trước, nguyên nhân chính được cho là: nguồn lợi thủy sản giảm, thời tiết diễn biến phức tạp, nắng nóng kéo dài, ngư dân hoạt động tại vùng biển Hoàng Sa thường bị tàu nước ngoài ngăn cản. Trong khi đó, nghề nuôi trồng thủy sản trên đảo phát triển khá. Tuy mới chỉ bắt đầu từ năm 2013 nhưng cả huyện hiện đã có 55 bè nuôi trồng thủy sản, trị giá khoảng 6,463 tỷ đồng.

Khó khăn trong việc phát triển nghề cá ở Lý Sơn là vùng biển không có vùng vịnh kín gió để ổn định nuôi trồng thủy sản, cho nên khi bão gió xảy ra phải lai dắt tàu, bè nuôi vào khu vực neo đậu để tránh, trú chung với các phương tiện khác, dẫn đến tình trạng tôm, cá nuôi bị thất thoát, thậm chí chết vì dịch bệnh.

Huyện đảo Lý Sơn cũng không có cơ sở chế biến hải sản nào. Ngư dân khai thác, chế biến xong thường phải bán cho đầu nậu ở đất liền ra đảo, dẫn đến việc bị ép giá. Câu chuyện dịch vụ hậu cần cũng tương tự. Hiện đảo đã hoàn thành quy hoạch khu dịch vụ hậu cần nghề cá ở xã An Hải, với quy mô giai đoạn 1 là 3 ha tại khu vực đông bắc, vùng neo đậu tàu thuyền Lý Sơn nhưng chưa mời gọi được nhà đầu tư.

Phường Nại Hiên Đông ở phía bắc quận Sơn Trà (Đà Nẵng) với diện tích 4,2 km2, có 6.442 hộ với 28.530 người, trong đó có hơn 30% số hộ làm nghề biển. Từ bao đời người dân địa phương gắn bó với biển. Đến nay, phường đang có 357 chiếc tàu cá hoạt động với tổng công suất: 112.384 CV. Thời gian gần đây, ngư dân mạnh dạn đầu tư vốn chuyển đổi nghề, đóng mới, nâng cấp cải hoán tàu cá lên hơn 400 CV. Để duy trì sản xuất, một số ngành nghề đã di chuyển ngư trường sau khi kết thúc vụ mùa như nghề lưới vây ra khai thác ở Hoàng Sa và vịnh Bắc Bộ; nghề giã đôi, câu khơi khai thác vùng biển Bắc Trung Bộ… Mỗi chuyến biển kéo dài hơn, chi phí sản xuất tăng nhưng vẫn bảo đảm thu nhập, giải quyết việc làm cho hàng trăm lao động. Tuy nhiên, vào giờ cao điểm, cảng cá không đáp ứng đủ cho lượng tàu thuyền cập bến. Việc sắp xếp tàu thuyền tại cảng cá Thọ Quang cũng như bán đảo Sơn Trà chưa thật sự bảo đảm nhu cầu neo đậu, tiêu thụ sản phẩm, cung ứng dịch vụ hậu cần, tránh trú bão ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống, thu nhập của ngư dân…

Tại các tỉnh miền trung, nghề cá gặp khó ngay từ cơ chế, chính sách. Thí dụ: Tỉnh Bình Định có nghề cá phát triển tương đối toàn diện cả về đội tàu (6.245 tàu cá, trong đó có 3.649 tàu công suất từ 90 CV trở lên chuyên khai thác xa bờ). Thực hiện Nghị định số 67/2014/NĐ-CP ngày 7-7-2014 của Chính phủ về một số chính sách phát triển thủy sản (Nghị định 67), tỉnh đã tích cực hỗ trợ ngư dân đóng tàu vươn khơi. Trong số 301 tàu vỏ thép của cả nước được đóng theo Nghị định 67, Bình Định có 48 chiếc. Tuy nhiên, trên thực tế, theo các chủ tàu dịch vụ hậu cần nghề cá, nguyên nhân làm ăn không hiệu quả là vì thời gian qua các “tàu con” (tàu vỏ thép đóng mới theo Nghị định 67) bị hư hỏng phải nằm bờ suốt cả năm, buộc “tàu mẹ” cũng phải nằm bờ.

Bên cạnh đó, nhiều tàu vỏ thép nghề vây rút sau khi hư hỏng hoặc làm ăn không hiệu quả đều đã xin cải hoán thành tàu hành nghề mành chụp. Do đó, tàu dịch vụ hậu cần không thể thu mua hải sản và bán xăng dầu, nhu yếu phẩm được. Đến nay, những con tàu vỏ thép hư hỏng đã sửa chữa xong, nhưng các chủ tàu lại không muốn bán cá lại cho tàu dịch vụ hậu cần. Vậy là các con tàu vỏ thép làm dịch vụ hậu cần ở Bình Định tiếp tục phải “trùm mền”, còn chủ tàu lâm cảnh nợ nần. Chủ các tàu này có nguyện vọng được chuyển đổi từ tàu dịch vụ hậu cần sang làm nghề mành chụp nhưng muốn cải hoán phải mất từ bốn đến năm tỷ đồng và thủ tục rất rườm rà.

Quảng Nam cũng là tỉnh có tiềm năng lớn để phát triển kinh tế biển và hậu cần nghề cá với 31 cơ sở đóng, sửa tàu cá lớn, nhỏ. Trong đó có 11 cơ sở đóng tàu vỏ gỗ và một cơ sở đóng tàu vỏ thép, vỏ nhựa composite với quy mô lớn (mỗi cơ sở có khả năng đóng khoảng 15 đến 20 chiếc tàu cá từ 250 CV trở lên); các cơ sở còn lại chủ yếu là sửa chữa tàu cá.

Cơ sở đóng tàu của Công ty Thiên Hậu Phước, ở thôn Đông Xuân, xã Tâm Giang, huyện Núi Thành chuyên sửa chữa và đóng mới tàu cá vỏ thép. Đến nay, số tàu cá vỏ thép được vay theo Nghị định 67 để đóng mới tại cơ sở này là bốn tàu (ba tàu khai thác và một tàu hậu cần). Tàu lớn nhất trị giá 18 tỷ đồng, các tàu còn lại khoảng 16 tỷ đồng. Sắp tới sẽ có hai đơn hàng mới trị giá khoảng 20 tỷ đồng/đơn hàng. Giám đốc Công ty Thiên Hậu Phước Lê Phước Minh cho biết, doanh nghiệp cần vốn vay nhưng vốn vay hỗ trợ duy tu bảo dưỡng theo Nghị định 67 được giải ngân rất chậm.

Tìm giải pháp

Quy hoạch hạ tầng nghề cá tại các tỉnh duyên hải miền trung là vấn đề lớn, phức tạp, đã tồn tại nhiều năm, đòi hỏi sự đầu tư kỹ lưỡng về thời gian, công sức, kinh phí và sự vào cuộc nghiêm túc, bài bản của các cấp, ngành, địa phương.

Để phát triển nghề cá vững chắc, gần đây, nhiều tỉnh, thành phố miền trung đang đầu tư xây mới hoặc nâng cấp hạ tầng, trong đó chú trọng những cảng cá lớn phục vụ dịch vụ hậu cần nghề cá như: Cảng cá Thuận An (Thừa Thiên - Huế) được xây dựng trong vòng bốn năm, từ năm 2014 đến 2018, với tổng kinh phí gần 180 tỷ đồng; tỉnh Quảng Nam phê duyệt chủ trương đầu tư dự án Cảng cá Tam Quang (xã Tam Quang, huyện Núi Thành) với tổng mức đầu tư hơn 121 tỷ đồng từ nguồn ngân sách tỉnh.

UBND tỉnh Khánh Hòa quyết định đầu tư, xây dựng mới tại cảng Vĩnh Lương thêm một nhà máy phân loại quy mô diện tích 1.600 m2, tổng kinh phí đầu tư hơn 7 tỷ đồng. Đáng chú ý, cảng cá Thọ Quang (Đà Nẵng) đang được xây dựng với diện tích gần 200.000 m2 có “tham vọng” trở thành một trong những trung tâm nghề cá lớn nhất cả nước để đáp ứng nhu cầu dịch vụ hậu cần nghề cá theo hướng hiện đại, tiếp tục hỗ trợ hiệu quả cho ngư dân Đà Nẵng và khu vực miền trung, tạo đầu mối thu mua thủy, hải sản, chỗ neo đậu tránh, trú bão cho tàu thuyền của ngư dân miền trung.

Bên cạnh những dự án lớn nêu trên, việc quy hoạch rõ ràng và nâng cấp những cảng cá nhỏ hơn như ở đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) hay Nại Hiên Đông (quận Sơn Trà, Đà Nẵng) cũng cần được chú trọng đúng mức để giảm sức ép cho ngư dân… Ngoài ra, cần tổ chức thực hiện có hiệu quả các chính sách hỗ trợ phát triển thủy sản như: chính sách hỗ trợ đóng mới, nâng cấp tàu cá, hỗ trợ khai thác trên các vùng biển xa, nâng cao năng lực khai thác hải sản, hiệu quả sản xuất, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu tàu thuyền, nghề khai thác theo hướng vươn khơi. Kết hợp chặt chẽ nhiệm vụ phát triển kinh tế và bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Về Nghị định 67 và Nghị định số 17/2018/NĐ-CP ngày 2-2-2018 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 67, một số địa phương đã có kiến nghị cụ thể như sau: Trước đây, theo Nghị định 67, hỗ trợ hằng năm kinh phí mua bảo hiểm thân tàu với tàu có công suất chính từ 90 CV đến dưới 400 CV là 70%; hỗ trợ hằng năm kinh phí mua bảo hiểm thân tàu với tàu có tổng công suất máy chính từ 400 CV trở lên là 90%. Tuy nhiên Nghị định 17/2018/NĐ-CP chỉ quy định hỗ trợ kinh phí mua bảo hiểm thân tàu hằng năm là 50%. Do đó hầu hết các chủ tàu không tham gia mua bảo hiểm.

UBND thành phố Đà Nẵng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tham mưu Chính phủ điều chỉnh chính sách hỗ trợ lãi suất sang hỗ trợ theo tỷ lệ phần trăm kinh phí mua các trang thiết bị (hỗ trợ một lần sau đầu tư) để tạo điều kiện cho ngư dân có nguồn vốn đầu tư trang thiết bị trên tàu cá (thiết bị dò cá, thu thả ngư cụ)… nhằm tăng chất lượng sản phẩm, giảm tổn thất sau thu hoạch. Tất cả những giải pháp này nếu được thực hiện đồng bộ, kịp thời, hy vọng sẽ tạo nên luồng gió mới đẩy các con tàu cá miền trung lộng gió ra khơi…

Nam Trung Bộ là địa bàn giàu tài nguyên; có nhiều tiềm năng, lợi thế lớn về kinh tế biển với mũi nhọn là nghề cá. Tuy vậy, trong hành trình ra ngư trường lớn, nghề cá và ngư dân ở đây vẫn còn những vướng mắc.

(Còn nữa)

MAI HOÀNG, THÀNH TÂM và NHÓM PV MIỀN TRUNG, TÂY NGUYÊN