Xuất khẩu gạo: Đa dạng để bền vững

Thứ Ba, 09/10/2018, 14:29:15
 Font Size:     |        Print
 

NDĐT - Sự vào cuộc của doanh nghiệp, các cơ quan chức năng đã và đang giúp hạt gạo xuất khẩu theo hướng ngày càng bền vững.

Kim ngạch xuất khẩu tăng cao
Gạo là mặt hàng đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu hàng hóa xuất khẩu (XK), đặc biệt là trong nhóm nông lâm thủy sản. Trong những năm vừa qua, Việt Nam cũng thường xuyên giữ vị trí hàng đầu trong các quốc gia XK gạo lớn nhất thế giới (Top 3).

Ông Trần Thanh Hải – Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) thông tin, năm 2017, Việt Nam đã XK được gần 5 triệu tấn gạo với kim ngạch đạt 2,5 tỷ USD. Hiện nay, dù nhiều quốc gia tham gia XK gạo nhưng Việt Nam đã chiếm đến 15% tổng lượng XK toàn thế giới. Đồng thời, thị trường của hạt gạo Việt cũng mở rộng rất nhiều, nếu trước đây chỉ XK được đến vài chục nước thì nay đã lên đến gần 160 quốc gia khác nhau.

XK gạo tháng 9 năm 2018 ước đạt 443 nghìn tấn với giá trị đạt 212 triệu USD, đưa khối lượng XK gạo chín tháng đầu năm 2018 ước đạt gần 5 triệu tấn với kim ngạch 2,5 tỷ USD, bằng con số của cả năm 2017, tăng 8,5% về khối lượng và 23,2% về giá trị so với cùng kỳ năm 2017.

Theo Bộ Công thương, XK gạo đã duy trì xu hướng tích cực ngay từ đầu năm 2018 nhờ tín hiệu nhập khẩu trở lại từ nhiều thị trường, theo cả hợp đồng tập trung và hợp đồng thương mại. Đơn cử, tại thị trường Indonesia, các doanh nghiệp Việt Nam đã ký được các hợp đồng giao cho Cơ quan mua bán lương thực Indonesia (Bulog) với số lượng lớn ngay từ các tháng đầu năm; thị trường Philippines ký được hợp đồng tập trung giao 130 nghìn tấn; thị trường Cuba ký được hợp đồng tập trung và thương mại giao 400 nghìn tấn. Công ty Liên doanh sản xuất, chế biến và xuất khẩu gạo (V.I.P) và Công ty CP Tập đoàn Tân Long khai thác tốt thị trường Iraq và Hàn Quốc, cũng góp phần giúp cho XK gạo tích cực cả về lượng và giá.

Cơ cấu gạo XK cũng có sự chuyển dịch tích cực khi tỷ trọng gạo trắng chất lượng thấp giảm mạnh. Các loại gạo trắng chất lượng trung bình và cao và gạo thơm tăng dần. Cụ thể, trong tám tháng đầu năm, tỷ lệ gạo trắng chất lượng cao đã chiếm 22,73%; gạo trắng chất lượng trung bình 19,73%; gạo thơm 33,24%... còn gạo trắng chất lượng thấp chỉ còn 2,07%.

Đặc biệt, giá gạo XK duy trì ở mức cao góp phần tiêu thụ lúa gạo hàng hóa với mức giá cao, có lợi cho người nông dân sản xuất lúa. Thống kê của Bộ Công thương cho thấy, nhiều thời điểm trong năm, giá gạo bằng hoặc cao hơn từ 5-10 USD/tấn so với gạo Thái-lan cùng chủng loại. Giá gạo XK duy trì ở mức cao nhưng lượng XK vẫn được duy trì tích cực, gạo Việt Nam vẫn có tính cạnh tranh, nhờ vậy đã giúp nâng giá thu mua trong nước, đem lại lợi nhuận cho người nông dân trồng lúa. Song song với các thị trường truyền thống, hạt gạo Việt đã bước đầu thâm nhập được vào các thị trường yêu cầu chất lượng cao như Hàn Quốc, Nhật Bản, Hồng Công, Hoa Kỳ, EU... Hiện gạo Việt Nam đã có mặt tại gần 160 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới với đa dạng sản phẩm như gạo hạt dài, hạt ngắn, gạo thơm, gạo japonica, gạo đặc sản, gạo hữu cơ, gạo đồ...

Một thành tựu khác cũng phải kể đến thời gian qua, các chính sách về XK gạo đi vào thực tế đã có tác động giúp cho việc kinh doanh XK gạo đi vào nền nếp, tập trung, bài bản và hệ thống. Hoạt động XK gạo cũng góp phần ổn định kinh tế xã hội, đẩy mạnh tiêu thụ lúa gạo cho bà con nông dân. “Là sản phẩm liên quan trực tiếp đến đời sống bà con nông dân nên khi đầu ra cho hạt gạo được bảo đảm cũng sẽ góp phần cải thiện đời sống cho bà con nông dân” – ông Hải khẳng định.

Tháo gỡ rào cản
Song song với những kết quả đạt được như vậy, những rào cản đã bắt đầu xuất hiện, đặc biệt là những rào cản phi thuế quan, tác động không nhỏ đến hoạt động XK gạo.

Ông Trần Thanh Hải chia sẻ, Trung Quốc hiện nay là thị trường lớn nhất cho hạt gạo Việt Nam, đã duy trì một chế độ nhập khẩu chặt chẽ thông qua hạn ngạch, kiểm tra an toàn thực phẩm nghiêm ngặt. Điều đó đã hạn chế doanh nghiệp (DN) XK sang Trung Quốc. Xu thế này cũng được các nước khác áp dụng, khiến DN XK gạo nước ta phải cạnh tranh khốc liệt hơn để đưa được hạt gạo Việt vào thị trường.

Tuy nhiên, nhìn từ khía cạnh khác, điều này cũng là động lực giúp DN Việt Nam phải cọ sát, nâng cao sức cạnh tranh so với DN các nước như Thái-lan, Ấn Độ, Bangladesh, Myanmar… Chỉ có thể cạnh tranh bình đẳng như vậy mới có được hoạt động XK mang tầm quốc tế khi không chỉ dựa vào số lượng hoặc chỉ XK gạo cấp thấp mà phải cạnh tranh bằng chất lượng và tính chuyên nghiệp trong XK.

Tuy nhiên, tình hình XK gạo cũng được dự báo sẽ có nhiều thuận lợi khi Chính phủ vừa thông qua Nghị định 107/2018/NĐ-CP về XK gạo (có hiệu lực từ ngày 1-10-2018) thay thế cho Nghị định 109/2010/NĐ-CP. Theo đánh giá của nhiều doanh nghiệp (DN) XK gạo, với sự thay đổi trong cơ chế, chính sách, đặc biệt là việc cắt giảm nhiều thủ tục hành chính của Nghị định 107 sẽ tạo cho DN sự hứng khởi khi tham gia vào thị trường XK gạo chất lượng cao, ổn định. Cánh cửa XK rộng mở, DN sẽ yên tâm và có sự đầu tư hơn cho vùng nguyên liệu của mình. Những người tham gia thị trường, ngay cả nông dân cũng sẽ phải thay đổi nhận thức, tư duy trong trồng lúa và XK gạo theo hướng gắn bó hơn với các DN, sản xuất ra thị trường các sản phẩm có chất lượng, bảo đảm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật… để cung ứng cho doanh nghiệp XK gạo.

Về phía các DN, nhiều DN như Lộc Trời, Vinafood 1, Vinafood 2, Tấn Vương, Lương thực thực phẩm Long An… đang tập trung xây dựng thương hiệu gạo. Đơn cử, ông Nguyễn Tiến Dũng – Phó giám đốc Kinh doanh Lương thực – Tập đoàn Lộc Trời cho biết, Lộc Trời đang đưa ra thị trường một sản phẩm mới là gạo Vibigaba - gạo thực phẩm bổ sung, được Bộ Y tế công nhận chất lượng và thành phần tương tự như một loại thực phẩm chức năng. Cùng với việc đẩy mạnh tiêu thụ mặt hàng này ở thị trường trong nước, cơ hội để XK cũng tăng cao khi Chính phủ mới đây đã ban hành Nghị định 107 về kinh doanh XK gạo, giúp mở rộng cơ hội XK các sản phẩm gạo hữu cơ, gạo vi lượng… Tuy tỷ suất lợi nhuận trên gạo đối với các sản phẩm này có thể không quá cao nhưng việc đẩy mạnh XK các mặt hàng đặc trưng sẽ giúp tăng vị thế gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Hoặc ông Trương Sỹ Bá – Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Tập đoàn Tân Long cho hay, Tân Long đang đầu tư mạnh cho hạt gạo Japonica hạt tròn, chuyên XK sang Hàn Quốc với giá rất ổn định. Những hướng đi này đã giúp đa dạng hóa thị trường XK gạo, giúp XK bền vững hơn.

HÀ ANH

Chia sẻ