Kinh tế sẽ tăng trưởng tốt hơn trong năm 2017

Thứ Sáu, 27/01/2017, 10:01:28
 Font Size:     |        Print
 

Tiến sĩ Phan Thanh Hà.

NDĐT – Trao đổi với phóng viên NDĐT, tiến sĩ Phan Thanh Hà, nguyên Phó Vụ trưởng Tài chính - Tiền tệ, Bộ Kế hoạch và Ðầu tư, đánh giá cao những kết quả kinh tế của năm 2016, đồng thời đề xuất giải pháp để tận dụng những thuận lợi bên ngoài, cải cách các tồn tại bên trong, giúp nền kinh tế tăng trưởng cao hơn, vững chắc hơn trong năm 2017.

Những thành công lớn trong năm 2016

Phóng viên: Thưa bà, bà đánh giá thế nào về kết quả kinh tế năm 2016? Theo bà, chúng ta đã đạt được những kết quả nổi bật gì, trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu với thế giới đầy biến động?

Tiến sĩ Phan Thanh Hà: Kết quả quan trọng nhất tạo nền tảng cho phát triển kinh tế là ổn định vĩ mô tiếp tục được duy trì. Chỉ số giá tiêu dùng cả năm tăng 4,74%, dưới ngưỡng mục tiêu Quốc hội đặt ra là 5%. Do đó kinh tế đạt tăng trưởng thật sự: GDP đã tăng 6,21%, cao hơn lạm phát.

Chuyển sang cơ chế tỷ giá mới là thành công lớn trong việc chuyển đổi sang kinh tế thị trường, yêu cầu điều hành linh hoạt hơn được thực hiện trên thực tế. Cán cân thương mại tiếp tục xu thế cân bằng hơn sau nhiều năm nhập siêu lớn: đến tháng 11 xuất siêu 2,98 tỷ USD và tốc độ tăng xuất khẩu (7,8%) cao hơn gấp đôi tốc độ tăng nhập khẩu (3,7%). Tái cơ cấu DNNN được thúc đẩy. Nhà nước thoái vốn thoái vốn kể cả tại những doanh nghiệp có tỷ suất lợi nhuận cao và/hoặc có quy mô lớn; các doanh nghiệp Nhà nước đã cổ phần hóa được niêm yết trên sàn chứng khoán và giảm tỷ lệ vốn Nhà nước ở những lĩnh vực không cần thiết nắm giữ. Kết quả tái cơ cấu đầu tư công khiêm tốn hơn: đã bắt đầu công khai việc xử lý các dự án ngàn tỷ kém hiệu quả với chủ trương không hỗ trợ bằng tiền ngân sách.

Phóng viên: Theo bà, nền kinh tế trong năm 2016 bộc lộ những vấn đề gì cần lưu ý, hoặc có những vấn đề gì mà chúng ta đã có thể làm tốt hơn?

Tiến sĩ Phan Thanh Hà: Việc chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch hóa sang kinh tế thị trường chưa có chuyển biến rõ rệt. Tuy Chính phủ đã nỗ lực rất nhiều trong việc rà soát, cắt giảm các điều kiện kinh doanh, nhưng môi trường kinh doanh chưa được cải thiện như mong đợi, vẫn còn không ít những quy định hạn chế cạnh tranh, chưa công bằng. Thiếu sự tham gia của xã hội vào quá trình rà soát đã đem lại kết quả hạn chế. Việc tham gia của tư nhân trong các dự án hạ tầng (giao thông, thủy điện) cho thấy lợi ích của tư nhân và người dân không phải luôn thống nhất, vai trò của Nhà nước là rất cần thiết.

Vấn đề then chốt trong cải cách thể chế là cải cách bộ máy, trong đó có mối quan hệ giữa Trung ương - địa phương chậm được triển khai. Việc lồng ghép không chỉ diễn ra ở lĩnh vực ngân sách. Thí dụ về trật tự đô thị, Chính phủ ban hành Nghị định 100/2013 do Bộ Giao thông vận tải trình, Bộ Xây dựng ban hành Thông tư 04/2008, nhiều tỉnh thành phố có quyết định riêng của địa phương mình. Bộ máy có nhiều cấp được tổ chức với chức năng nhiệm vụ của các cấp tương tự nhau làm cho văn bản quy phạm pháp luật thiếu thống nhất, khó thực hiện và quản lý. Đến nay, Bộ Công thương là cơ quan đầu tiên đưa ra dự thảo tái cơ cấu bộ máy. Đầu tàu của cả nước - TP Hồ Chí Minh, cuối tháng 12 mới đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu đề án tổng thể sắp xếp, sáp nhập một số phường, quận. Vụ việc nước mắm cho thấy sự chồng chéo trong phân công giữa các cơ quan Nhà nước: hai bộ cùng ban hành hai tiêu chuẩn, không thống nhất cho cùng một sản phẩm.

Kết quả là chưa thể giảm chi ngân sách và bội chi vẫn lớn. Kế hoạch phát hành trái phiếu Chính phủ bù đắp bội chi chưa gắn với kế hoạch giải ngân, làm tăng đáng kể chi phí trả lãi.
Cơ quan đại diện chủ sở hữu Nhà nước chưa được thành lập do thiếu đề án phân tích ưu nhược điểm của các phương án trước khi quyết định mô hình quản lý doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp có vốn Nhà nước để ban hành nghị định.

Cần chuyển đổi mạnh mẽ hơn sang kinh tế thị trường

Phóng viên: Theo bà, các chính sách điều hành kinh tế, tài chính năm 2017 cần tập trung hay lưu ý điều gì? Tại sao?

Tiến sĩ Phan Thanh Hà: Các yếu tố bên ngoài bất lợi là Fed dự kiến sẽ tăng lãi suất 3 lần trong năm 2017 nên dòng vốn sẽ hướng về Mỹ. Hiệp định đa phương TPP khó có thể đưa vào thực hiện nên Việt Nam cần chuẩn bị cho phương án đàm phán song phương với Mỹ để được hưởng ưu đãi nhiều hơn (ưu đãi thuế quan phổ cập GSP thấp hơn mức tối huệ quốc MFN hiện nay). Năm 2018 các nước WTO sẽ xem xét quy chế kinh tế thị trường của Việt Nam. Với tình hình hiện nay thì Việt Nam sẽ có thể gặp nhiều khó khăn để được công nhận quy chế kinh tế thị trường. Nếu trong hai năm tiếp theo không tiếp tục chuyển đổi mạnh mẽ hơn sang kinh tế thị trường thì tác động tới đầu tư và thương mại sẽ tiêu cực.

Cơ quan Nhà nước điều hành nền kinh tế vẫn như đối với kinh tế kế hoạch hóa (cấm tăng giá phòng vào mùa du lịch, tăng giá thực phẩm vào dịp Tết...), quyết định thay cho doanh nghiệp trong nhiều vấn đề. Các biện pháp bình ổn giá không đem lại hiệu quả như giá sữa cho trẻ em, giá xăng dầu, lãi suất ưu đãi trong cho vay thu mua lúa, cho vay theo chỉ định. Với nguồn lực có hạn, Nhà nước nên tập trung quản lý các lĩnh vực độc quyền (chỉ có duy nhất một doanh nghiệp) hoặc độc quyền nhóm (một số ít doanh nghiệp, có thể thỏa thuận hạn chế cạnh tranh). Ở các thị trường cạnh tranh (có nhiều doanh nghiệp), các doanh nghiệp tự điều chỉnh giá cả và chất lượng sản phẩm dịch vụ để tồn tại và phát triển. Để hạn chế tình trạng giá cao, tăng giá ở các thị trường cạnh tranh, cần phân tích sâu xa các yếu tố làm giá thành cao và tác động tới yếu tố cung-cầu theo quy luật khách quan.

Làm ra chưa đủ để trả nợ
Tình trạng lãi suất cho vay (9-10%) cao gấp rưỡi tốc độ tăng trưởng (khoảng 6%) cho thấy nền kinh tế làm ra chưa đủ để trả nợ, khi tổng dư nợ của nền kinh tế cao hơn GDP. Nhưng tiếp tục điều hành bằng yêu cầu giảm lãi suất không đem lại kết quả. Việc điều hành chính sách tiền tệ (lãi suất và tín dụng) và tỷ giá cần nới dần từng bước theo hướng thị trường hơn, để cho các ngân hàng thương mại tự điều chỉnh. Vòng quay vay nợ mới để trả nợ cũ vẫn tiếp tục, ở khu vực công thậm chí đang tăng mạnh hơn: trong những năm gần đây, phần vay để trả nợ tăng mạnh; tình trạng ứng trước vốn ngân sách, nợ đọng xây dựng cơ bản chưa giải quyết căn bản, góp phần làm nợ xấu lây lan.

Giảm thuế trực thu, tăng thuế gián thu
Các chính sách tạo thuận lợi cho kinh doanh cần tiếp tục là trọng tâm điều hành của Chính phủ, mà quan trọng nhất là cải cách thuế. Chính phủ điện tử với việc áp dụng công nghệ thông tin cần được mở rộng về địa bàn, lĩnh vực với việc thu thuế, phí qua ngân hàng điện tử. Để hạn chế thất thu thuế, năm 2017 nên chuẩn bị thay đổi chính sách thuế theo hướng đơn giản hóa việc nộp thuế: doanh nghiệp và cá nhân đã nộp 10% doanh thu cho Nhà nước (thuế VAT); Vì vậy nên giảm mức thuế và số bậc thuế đối với thuế trực thu (thuế thu nhập cá nhân và thu nhập doanh nghiệp). Để dự phòng sụt giảm mạnh thu ngân sách, có thể tăng thuế gián thu và về dài hạn nên áp dụng sắc thuế mới (thuế nhà) nhưng không cần lũy tiến vì điều tiết thu nhập là chức năng của thuế thu nhập. Các sàn giao dịch hàng hóa, bao gồm sản phẩm tài chính do tư nhân đầu tư cần được Chính phủ tập trung chỉ đạo bộ ngành xây dựng khung khổ pháp luật cho việc thành lập và hoạt động để giảm chi phí giao dịch.

Cải cách lương và tài khoá tạo động lực phát triển
Cải cách chế độ tiền lương và cải cách tài khoá để khắc phục những bất hợp lý tồn tại nhiều năm qua trong phân phối và phân phối lại sẽ tạo động lực phát triển nhờ phân bổ nguồn vốn Nhà nước và thu nhập đối với cá nhân một cách công bằng hơn. Giải quyết lồng ghép ngân sách đòi hỏi chỉ đạo tập trung hơn, khi Luật ngân sách cho phép các địa phương được thâm hụt, và do đó được vay nợ.

Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước cần được thúc đẩy nhanh hơn với việc thay đổi cơ chế đại diện chủ sở hữu Nhà nước từ dựa trên quản lý hành chính sang quản lý kinh doanh và đưa các doanh nghiệp có vốn Nhà nước niêm yết trên sàn chứng khoán. Yêu cầu công khai thông tin đối với doanh nghiệp có vốn Nhà nước trên sàn Upcom thấp hơn hai sàn chứng khoán Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.

Phóng viên: Bà nhận định thế nào về triển vọng kinh tế năm 2017?

Tiến sĩ Phan Thanh Hà: Dự báo về kinh tế Việt Nam năm 2017 của các tổ chức quốc tế như sau: Ngân hàng Thế giới và ADB dự báo Việt Nam tăng trưởng 6,3%, cao hơn năm 2016 (6%); IMF dự báo 6,25%, xấp xỉ năm 2016 (6,3%). Thị trường xuất khẩu lớn nhất là Mỹ được dự báo tăng trưởng tốt hơn, nhờ các chính sách thuận lợi hơn cho kinh doanh do tổng thống Mỹ vốn là nhà kinh doanh. Thị trường nhập khẩu lớn nhất là Trung Quốc tăng trưởng chậm lại do thực hiện các điều chỉnh để phát triển bền vững hơn. Kinh tế Nhật Bản có thể suy giảm nên Chính phủ Nhật bản đã hoãn tăng thuế tiêu dùng (hiện là 8%) vào năm 2017. Kinh tế EU với Brexit khó có thể tốt hơn năm 2016.

Một yếu tố thuận lợi khác là giá dầu được dự báo sẽ cao hơn năm 2016 do các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) đã thống nhất cắt giảm sản lượng, mức giá trung bình có thể khoảng 50-60 USD/thùng hay cao hơn tùy thuộc nguồn cung ở Mỹ, kể cả dầu đá phiến. Như vậy, năm 2017 kinh tế Việt Nam được hỗ trợ bởi những yếu tố cơ bản thuận lợi từ bên ngoài, nên GDP năm 2017 có thể cao hơn chênh lệch 0,3% so với 2016 là mức cao nhất được dự báo đến nay.

XUÂN BÁCH