GS Herwig Schopper: Việt Nam phải đầu tư cho khoa học từ gốc rễ

Thứ Hai, 14/05/2018, 07:26:13
 Font Size:     |        Print
 

GS Herwig Schopper, nguyên Tổng giám đốc Trung tâm hạt nhân châu Âu (CERN), nguyên Chủ tịch Ủy ban của Trung tâm hạt nhân châu Âu.

NDĐT – “Tôi nhận thấy, tại các nước kém hoặc đang phát triển, người giỏi hay đi ra nước ngoài. Nếu chúng ta có nền khoa học tốt thì sẽ là môi trường tốt cho người giỏi ở lại. Như thế nước các bạn sẽ phát triển được”, GS Herwig Schopper, nguyên Tổng giám đốc của Trung tâm hạt nhân châu Âu (Conseil Europeen pour la Recherche Nucleaire - CERN), nguyên Chủ tịch Ủy ban của Trung tâm hạt nhân châu Âu nói.

Một trong những nhà khoa học rất đặc biệt có mặt tại Hội thảo “Khoa học và phát triển” nằm trong khuôn khổ các hoạt động của chương trình Gặp gỡ Việt Nam lần thứ 25 là vị giáo sư 94 tuổi Herwig Schopper, người nhiều tuổi nhất trong số 150 nhà khoa học tham gia sự kiện này. Bên lề hội thảo, ông đã dành cho phóng viên Báo Nhân Dân điện tử một cuộc trò chuyện.

Khoa học không có rào cản

Phóng viên: Với vai trò là nguyên Giám đốc của Trung tâm nghiên cứu CERN, kinh nghiệm của ông làm thế nào để CERN trở thành một điểm thu hút các nhà khoa học quốc tế?

GS Herwig Schopper: CERN được thành lập sau chiến tranh bởi các nước châu Âu và nơi đây không chỉ nghiên cứu khoa học mà còn thúc đẩy hòa bình. Đây được coi như một phòng thí nghiệm lớn của quốc tế. Rất nhiều nhà nghiên cứu Hoa Kỳ cũng đến CERN để nghiên cứu.

CERN không chỉ nhằm mục tiêu nghiên cứu khoa học mà còn mang tất cả các nhà khoa học khắp nơi trên thế giới đến đó thông qua các hội nghị khoa học quốc tế. Chúng tôi có những chủ đề thảo luận rất cao siêu, nhưng cũng có chương trình rất thực tế. GS Trần Thanh Vân cũng lấy ý tưởng đó để thành lập Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam.

Phóng viên: Ông đánh giá thế nào về hội thảo “Khoa học và phát triển” tại chương trình Gặp gỡ Việt Nam năm thứ 25?

GS Herwig Schopper: Các chủ đề lần này GS Trần Thanh Vân đưa ra có nhiều thông điệp: một là vai trò của khoa học rất quan trọng trong phát triển kinh tế; hai là khoa học thúc đẩy các hoạt động đối thoại có hiệu quả.

Ông Trần Thanh Vân cũng làm việc tại CERN nên chúng tôi biết nhau lâu rồi. Tôi ấn tượng ông Vân luôn chia sẻ mọi ý tưởng và mang một tinh thần hợp tác với nhau. Những ưu điểm và kinh nghiệm của CERN, ông Vân cũng mang về Việt Nam. Thật hiếm có một nơi nào được như trung tâm của ông Vân như Quy Nhơn này. Đó là sự quyết tâm lớn của GS Trần Thanh Vân. Chính nhờ trung tâm này là điểm đến uy tín với các nhà khoa học ở các nước, nên chúng tôi biết đến nhiều khoa học ở các vùng khác trên thế giới.

Phóng viên: Một trong những chủ đề bàn tròn lại Hội thảo này là "Khoa học với hoạch định chính sách". Ông có thể chia sẻ kinh nghiệm của mình ở CERN cũng như ở nước ông, làm thế nào tiếng nói của các nhà khoa học được các nhà lãnh đạo quan tâm và lắng nghe trước khi đưa ra những quyết sách phát triển kinh tế?

GS Herwig Schopper: Các nhà khoa học nói chung ít khi có cơ hội đưa những ý kiến của mình ra bàn nghị sự của các nhà lãnh đạo. Họ cũng luôn gặp những khó khăn khi muốn nêu ra những kiến giải khoa học cho một vấn đề thiết thực của xã hội.

Trong việc này tôi cho rằng, báo chí luôn đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ý kiến của các nhà khoa học đến với các nhà lãnh đạo. Báo chí sẽ nói tầm quan trọng của nghiên cứu khoa học, khoa học phát triển thế nào, nó ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế ra sao, tầm quan trọng sử dụng công nghệ như thế nào, khoa học ứng dụng trong đời sống như thế nào… Tôi nghĩ, báo chí đóng vai trò quan trọng trong tiến trình này. Kinh nghiệm của chúng tôi là tìm mọi cách thuyết phục, để các nhà lãnh đạo, các nhà chính trị lắng nghe ý kiến của mình.

Tại CERN, bất cứ nhà khoa học nào đều có quyền đến tham gia các diễn đàn, không ai có quyền cản trở họ. Tại đây, khoa học có thể xóa bỏ mọi rào cản.

Việt Nam phải đầu tư cho khoa học từ môi trường phổ thông

Phóng viên: Tôi được biết đây là lần thứ hai ông đến Việt Nam tham dự hội thảo khoa học của Gặp gỡ Việt Nam. Điều gì tại đất nước của tôi thu hút sự chú ý đặc biệt của ông?

GS Herwig Schopper: Thứ nhất, tôi là người nhiều tuổi, sống ở châu Âu lâu, chứng kiến tất cả những việc xảy ra trước và sau chiến tranh, sự thù địch giữa phương đông và phương tây, chứng kiến bức tường Berlin... Tại nước tôi, Đông Đức bây giờ cũng kém phát triển hơn Tây Đức. Nước Đức trải qua chiến tranh, có dân số giống Việt Nam, vì thế tôi cũng muốn nhìn sự so sánh nước tôi với Việt Nam và đi tìm lời giải.

Tôi có quan sát một số nước và vùng lãnh thổ, tôi thấy Trung Quốc, Đài Loan phát triển rất nhanh nhờ khoa học. Việt Nam là nước chăm chỉ, người dân thông minh, vì thế tôi muốn xem Việt Nam thế nào và hy vọng Việt Nam sẽ phát triển.

Trong quá trình quan sát của mình, tôi thấy có những nước thay đổi nhanh nhưng cũng có nước chậm. Tôi cho rằng, sự thay đổi nhanh không tốt bằng thay đổi từ từ có lộ trình. Việt Nam các bạn có thay đổi nhưng thay đổi chậm. Thế giới đang thay đổi, công nghệ thay đổi thì Việt Nam cũng phải thay đổi.

GS Herwig Schopper gặp gỡ vợ chồng GS Trần Thanh Vân, GS Lê Kim Ngọc bên lề hội thảo "Khoa học và phát triển" tại chương trình Gặp gỡ Việt Nam lần thứ 25.

Phóng viên: Ông nghĩ gì về sự phát triển của khoa học tại Việt Nam?

GS Herwig Schopper: Tôi đã đến Việt Nam hai năm trước và tôi rất ấn tượng về thành tựu cũng như những tiến bộ khoa học của nước bạn. Trong quá trình phát triển, tôi thấy khoa học có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển.

Ở châu Âu, người ta muốn phụ nữ tham gia vào khoa học nhưng khá khó khăn. Còn tại Việt Nam, tôi thấy các bạn không có vấn đề gì, phụ nữ tham gia vào nghiên cứu rất bình thường.

Thông điệp tôi muốn gửi đến các bạn là mình có thể sử dụng công nghệ, thực hiện những nghiên cứu sâu, nhưng quan trọng hơn là con người. Mà con người muốn phát triển tốt phải có nền đào tạo tốt. Đào tạo đó không chỉ là việc đào tạo ở trường đại học mà phải đào tạo ngay từ trường phổ thông. Đó là một quá trình đào tạo dài.

Phóng viên: Tại Trung tâm CERN, các ông có dành sự quan tâm nào cho khoa học Việt Nam không? Ông có gợi ý nào cho Việt Nam trong quá trình phát triển khoa học?

GS Herwig Schopper: Trước đây, tôi nghĩ Việt Nam là nước nghèo nhưng sau một thời gian quan sát, tôi thấy nước bạn có nhiều tiềm năng phát triển. Đầu tiên, tôi nghĩ Việt Nam đã đến thời kỳ phải đầu tư nhiều cho khoa học. Tất cả các ngành đều phải có sự đầu tư và hỗ trợ cho khoa học.

Thứ hai, tôi nhận thấy tại các nước đang phát triển, người giỏi hay đi ra nước ngoài, như các bạn hay gọi là “chảy máu chất xám”. Nếu chúng ta có nền khoa học tốt, sẽ là môi trường tốt cho người giỏi ở lại, như thế chúng ta sẽ phát triển được.

Thứ ba, các bạn cần cần tăng cường hợp tác quốc tế. Trung tâm ICISE (Trung tâm Quốc tế khoa học và Giáo dục liên ngành) của GS Trần Thanh Vân là môi trường rất tốt cho việc hợp tác với các nước trên thế giới. Theo kinh nghiệm của Hoa Kỳ và nhiều nước thì hợp tác quốc tế sẽ là công cụ quan trọng cho sự phát triển khoa học nước nhà.

Thứ tư, các bạn cần tập trung thời gian vào gốc rễ. Các bạn nên đầu tư cho con người ngay từ môi trường học phổ thông. Nếu chỉ đầu tư ở ngọn là đầu tư tại trường đại học thì không có hiệu quả nhiều.

Đây là những gợi ý của tôi dành cho Việt Nam, nhưng đó cũng là kinh nghiệm mà các nước trên thế giới đang làm.

Phóng viên: Vậy trong khoa học có giới hạn lứa tuổi không. Tôi rất tò mò ở độ tuổi 94 mà ông vẫn đi nhiều nơi trên thế giới, đến Việt Nam chúng tôi để chia sẻ về câu chuyện phát triển khoa học.

GS Herwig Schopper: Điều làm cho tôi có sức khỏe như thế này là do lúc nào tôi cũng tò mò, muốn khám phá và phải luôn luôn năng động, tích cực. Đặc biệt phải có bà vợ khôn ngoan nữa.

Xin cảm ơn GS Herwig Schopper!

GS Herwig Schopper là nguyên Tổng giám đốc của Trung tâm nghiên cứu hạt nhân châu Âu (CERN), nguyên Chủ tịch Ủy ban của Trung tâm hạt nhân châu Âu. Trong thời gian ông làm lãnh đạo, trung tâm đã có hai giải Nobel về Vật lý được trao cho hai nhà khoa học của CERN là Carlo Rubbia và Simon vander Meer. Là người nghiên cứu về vật lý lý thuyết, GS Herwig Schopper cũng là nhà khoa học có nhiều đóng góp cho việc thúc đẩy hòa bình thế giới.

NHẬT THẢO - THIÊN LAM thực hiện

Chia sẻ