Ứng dụng ảnh vệ tinh viễn thám phục vụ phát triển kinh tế - xã hội

Thứ Ba, 10/01/2017, 12:13:58
 Font Size:     |        Print
 

Diễn đàn về vệ tinh viễn thám tại Viện HLKH và CNVN.

NDĐT - Hàng chục năm trở lại đây, nhiều quốc gia trên thế giới đang "chạy đua" phóng vệ tinh nhỏ, sử dụng dữ liệu vệ tinh viễn thám vào các mục đích khác nhau. Ở Việt Nam, kể từ khi phóng vệ tinh quan sát trái đất đầu tiên (tháng 5-2013), hoạt động ứng dụng ảnh vệ tinh viễn thám ngày càng được quan tâm hơn nhằm phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội.

Trung tâm vệ tinh quốc gia (Viện HLKH và CNVN) cho biết, trên thế giới hiện có hơn 360 vệ tinh quan sát trái đất được phóng lên từ khá nhiều quốc gia; chiếm phần lớn là Mỹ (43 quả), Trung Quốc (40 quả), Nhật Bản (18 quả); tiếp đó là các nước Nga, Đức, Ấn Độ… Điều đó chứng tỏ nhiều nước trên thế giới đang "chạy đua" việc sử dụng dữ liệu viễn thám vào các mục đích khác nhau, nhất là phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng ở mỗi nước.

Ở Việt Nam, lĩnh vực Công nghệ vũ trụ (CNVT) thật sự được quan tâm phát triển kể từ khi Viện CNVT (Viện HLKH và CNVN) được thành lập và Thủ tướng Chính phủ phê duyệt "chiến lược nghiên cứu và ứng dụng CNVT đến năm 2020" (năm 2006). Cùng với xây dựng hạ tầng kỹ thuật cho Trung tâm Vũ trụ Việt Nam đặt tại Hòa Lạc, hợp tác chế tạo và phóng vệ tinh viễn thám, Việt Nam đã và đang quan tâm công tác đào tạo nguồn nhân lực, từng bước nghiên cứu thiết kế và chế tạo vệ tinh nhỏ, phát triển ứng dụng ảnh viễn thám vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng .

Tiến hành công cuộc xây dựng đất nước, hội nhập quốc tế, bên cạnh những thuận lợi, chúng ta cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Một trong những trở ngại lớn của nước ta là thường xuyên xảy ra bão lụt, hạn hán; gần đây tình trạng xói lở đất, triều cường, xâm nhập mặn và suy giảm đa dạng sinh học diễn ra ở nhiều địa phương trên cả nước.

Có thể nói, tiềm năng và nhu cầu sử dụng ảnh vệ tinh viễn thám vào công tác theo dõi, giám sát các hiện tượng tự nhiên và tác động của con người ở Việt Nam là rất lớn. Chẳng hạn, giám sát và dự báo hiện tượng động đất, sóng thần và nước biển dâng; sản lượng mùa màng trong nông nghiệp; tình trạng xói mòn đất, mưa bão lũ lụt; nạn cháy rừng và chặt phá rừng bừa bãi; ô nhiễm do chất thải công nghiệp và tràn dầu trên sông biển… Cho nên, giám sát và bảo vệ tài nguyên, môi trường, phòng chống thiên tai được xác định là nhiệm vụ nặng nề và cấp thiết trong nhiều năm; đặc biệt, tình trạng biến đối khí hậu đang tác động ngày càng khắc nghiệt đối với nước ta.

Bởi vậy, việc sử dụng ảnh vệ tinh trong giám sát thảm họa thiên tai, đánh giá biến động tài nguyên thiên nhiên và môi trường, quản lý nông - lâm - ngư nghiệp trở thành nhu cầu bức thiết trước mắt cũng như lâu dài. Trong đó, không ít cơ quan đơn vị thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Quốc phòng, một số đơn vị nghiên cứu thuộc Viện HLKH và CNVN, Các tỉnh, thành phố trên cả nước đều có nhu cầu sử dụng dữ liệu vệ tinh viễn thám…

Trên cơ sở hợp tác với Cộng hòa Pháp, đầu tháng 5-2013, vệ tinh quan sát trái đất đầu tiên của Việt Nam (VNREDsat-1) được phóng thành công lên khoảng không vũ trụ. Từ đó đến nay, Vệ tinh VNREDsat-1 hoạt động ổn định trên quỹ đạo và thường xuyên chụp ảnh truyền về mặt đất theo lịch đã cài đặt. Tiến sĩ Bùi Trọng Tuyên, Viện trưởng Viện CNVT tại Diễn đàn “Phát huy hiệu quả vệ tinh giám sát tài nguyên thiên nhiên, môi trường và thiên tai của Việt Nam phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nghiên cứu khoa học và đào tạo” gần đây, cho biết: Sau hơn ba năm hoạt động an toàn trên quỹ đạo (tính đến cuối năm 2016), Vệ tinh VNREDsat-1 đã chụp được gần 58.750 cảnh ảnh, trong đó, có hơn 31.480 cảnh ảnh về lãnh thổ và các khu vực ở Việt Nam; đồng thời, chụp hơn 27.300 cảnh ảnh các khu vực khác nhau trên thế giới.

Qua phối hợp xử lý giữa Viện CNVT và Cục Viễn thám quốc gia, Vệ tinh VNREDsat-1 đã cung cấp được hàng nghìn cảnh ảnh có độ phân giải cao phục vụ các bộ, ngành và địa phương trong công tác quản lý lãnh thổ, giám sát thiên tai; đào tạo - nghiên cứu khoa học. Mặt khác, mấy năm qua, Vệ tinh VNREDsat-1 cũng đã cung cấp hơn 320 cảnh ảnh hỗ trợ công tác theo dõi, đánh giá và khắc phục ảnh hưởng do thảm họa thiên tai, môi trường xảy ra ở khu vực châu Á và thế giới.

Theo tính toán của các nhà chuyên môn, vệ tinh quang học VNREDsat-1 có tuổi thọ từ 5 - 7 năm. Bởi vậy, Viện HLKH và CNVN trong chương trình CNVT được Nhà nước giao, có kế hoạch năm 2019 sẽ thiết kế, chế tạo và phóng Vệ tinh LOTUsat-1 (hợp tác với Nhật Bản). Đây là vệ tinh bằng công nghệ ra-đa cảm biến băng tần X, có thể chụp ảnh trong mọi điều kiện thời tiết. Theo tính năng ảnh của vệ tinh quang học như VNREDsat-1 thích hợp với công tác điều tra quy hoạch lãnh thổ, tài nguyên thiên nhiên, còn ảnh do vệ tinh ra-đa cảm biến chụp phù hợp với hoạt động ứng phó thảm họa thiên tai. Việc kết hợp được hai loại ảnh này sẽ mang lại hiệu quả lớn trong công tác quản lý lãnh thổ, giám sát thiên tai; phục vụ công cuộc phát triển kinh tế của đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng…

Cũng theo Viện HLKH và CNVN cho biết, dự kiến đến năm 2022, sẽ phóng tiếp vệ tinh quan sát trái đất thứ ba do Việt Nam nghiên cứu, chế tạo. Như vậy, bên cạnh đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật lĩnh vực CNVT (các trạm thu tín hiệu mặt đất, trung tâm điều khiển và khai tác vệ tinh, đài thiên văn, nghiên cứu chế tạo và phóng vệ tinh nhỏ…), cần thực hiện nghiêm túc, đồng bộ và hiệu quả các quy định về quản lý, khai thác dữ liệu viễn thám quốc gia. Sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng giữa Viện HLKH và CNVN và Bộ Tài nguyên và Môi trường trong quản lý, khai thác và cung cấp ảnh vệ tinh viễn thám cho các bộ, ngành và địa phương cũng là điều cần quan tâm. Khắc phục sự tản mạn, thiếu mục tiêu thống nhất lâu nay, công tác đào tạo nguồn nhân lực về viễn thám cần chuyên nghiệp, chuyên sâu hơn… nhằm phục vụ thiết thực hoạt động quan trắc, giám sát tài nguyên, môi trường, thiên tai; ứng phó với biến đổi khí hậu, thúc đẩy kinh tế - xã hội đất nước phát triển.

Một cuộc hội thảo về CNVT khu vực ASEAN tổ chức tại Hà Nội.

Bài và ảnh: NGUYỄN KHÔI

Chia sẻ

TIN BÀI CÙNG CHUYÊN MỤC