Khuyến khích doanh nghiệp “đặt hàng” nghiên cứu

Thứ Bảy, 09/02/2019, 02:45:19

Thời gian qua, việc triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, ứng dụng kết quả nghiên cứu đã có những thành công nhất định. Tuy nhiên, còn không ít đề tài, dự án nghiên cứu thiếu sự gắn kết với doanh nghiệp để ứng dụng vào thực tiễn. Bộ Khoa học và Công nghệ đang khuyến khích các doanh nghiệp “đặt hàng” các nhà khoa học nghiên cứu, đáp ứng nhu cầu sản xuất.

Phát triển, ứng dụng và chuyển giao các nghiên cứu Khoa học và Công nghệ (KH và CN) được Đảng và Nhà nước xác định là giải pháp có tính đột phá để phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Thời gian qua, Bộ KH và CN đã triển khai hàng loạt các chương trình nhằm xúc tiến phát triển thị trường KH và CN và đã đạt được một số kết quả đáng ghi nhận như: Không ngừng hoàn thiện môi trường pháp lý để phát triển thị trường KH và CN; các quyền về tài sản trí tuệ, quyền giao dịch, mua bán công nghệ được Nhà nước bảo hộ; các hội chợ, triển lãm công nghệ thu hút sự quan tâm của xã hội. Theo các chuyên gia, mặc dù ngân sách nhà nước cho KH và CN đã tăng nhưng vẫn phân tán, dàn trải, thiếu tập trung, chưa bảo đảm theo những tiêu chí rõ ràng, dẫn đến hiệu quả đầu tư chưa cao, việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào sản xuất còn nhiều hạn chế. Một số kết quả nghiên cứu sau khi đưa vào sản xuất, kinh doanh đã mang lại lợi ích kinh tế lớn, nhưng ngược lại có những kết quả nghiên cứu phải “bỏ ngăn kéo” hoặc hiệu quả không cao khi áp dụng trong thực tế. Thậm chí, một số đề tài nghiên cứu được tài trợ mua máy móc, công nghệ nhưng không sử dụng hiệu quả hoặc mới sử dụng đã lỗi thời, không phù hợp để phục vụ hoạt động nghiên cứu. Để đạt mục tiêu có 5.000 doanh nghiệp KH và CN vào năm 2020 như Chiến lược phát triển KH và CN Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020 đề ra là khó khăn.

Theo nguyên Bộ trưởng KH và CN Nguyễn Quân, tình trạng kết quả nghiên cứu không được ứng dụng do việc nghiên cứu không xuất phát từ thực tế mà chỉ theo mong muốn chủ quan của người làm khoa học hoặc chỉ để giải ngân, gây lãng phí. Để khắc phục tình trạng này, gần đây, Bộ KH và CN đã khuyến khích các doanh nghiệp đặt hàng các nhà khoa học nghiên cứu theo nhu cầu, tuy nhiên, các đề tài mới chỉ tính đến hiệu quả ở quy mô phòng thí nghiệm, chưa tính đến hiệu quả cho việc sản xuất quy mô lớn và thực tiễn sản xuất. Hiện mới chỉ có một số doanh nghiệp như FPT, VNPT… là chủ động xây dựng những trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo riêng và mời các nhà khoa học về làm việc trực tiếp để nhà khoa học giải những “bài toán” từ thực tiễn sản xuất.

Theo TS Hà Quý Quỳnh, Trưởng ban Ứng dụng và triển khai công nghệ (Viện Hàn lâm KH và CN Việt Nam), việc chuyển giao những công trình, dự án nghiên cứu vào sản xuất có nhiều khâu, phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Hiện nay, một số nghiên cứu do định hướng ứng dụng chưa rõ ràng, sau khi hoàn thành thì không còn tính thời sự, dẫn đến gặp khó khăn khi tìm kiếm doanh nghiệp ứng dụng; nhiều doanh nghiệp chưa quan tâm đến việc đổi mới công nghệ để tìm đến các nhà khoa học tìm hiểu, đặt hàng cải tiến công nghệ. Việc triển khai, ứng dụng tại địa phương cũng vướng mắc khi các nhà khoa học chưa có nhiều cơ hội gặp trực tiếp các địa phương để tư vấn, kết nối và triển khai các công nghệ phù hợp cho địa phương. Bên cạnh đó, việc bảo vệ bản quyền tại Việt Nam chưa hiệu quả, khiến nhiều nhà khoa học e ngại khi công bố các nghiên cứu của mình, sợ bị sao chép công nghệ.

Thời gian qua, Bộ KH và CN đã thúc đẩy hoạt động bảo hộ sở hữu trí tuệ, tăng cường kỹ năng cho các cán bộ nghiên cứu trong việc khai thác, phát triển về kiến thức sở hữu trí tuệ để bảo vệ được công nghệ do mình nghiên cứu, phát triển. Các nhà khoa học phải tiếp cận các nhu cầu của xã hội, thị trường để có được các “đề bài” giúp tạo ra những công trình nghiên cứu sát với thực tế. Bộ đang tích cực tìm kiếm các đối tác là những doanh nghiệp phát triển, hoạt động dựa trên nền tảng KH và CN, xem họ cần gì từ các nghiên cứu, qua đó giúp các nhà khoa học nhìn nhận thực tế hơn. Đồng thời, kết nối với các địa phương để đặt hàng các nhà khoa học, góp phần giải quyết được nhu cầu của địa phương. Để thực hiện được các định hướng này, Nhà nước cần đầu tư về tài chính nhiều hơn, theo nhu cầu thực tiễn của nghiên cứu, trao hoàn toàn quyền tự chủ cho nhà khoa học và chỉ nghiệm thu đề tài, dự án dựa trên sản phẩm cuối cùng.

NHẬT MINH