Lưu lại ký ức đình làng

Thứ Năm, 29/03/2018, 13:52:15
 Font Size:     |        Print
 

Mất vài tháng chỉ để... chụp ảnh một ngôi đình. Tất cả chi phí đều do cá nhân tự trang trải. Không mấy ai biết đến công việc kiến trúc sư (KTS) Trần Trung Hiếu (thành viên nhóm Đình làng Việt) đã làm, cho đến khi anh trưng bày bộ ảnh về 100 ngôi đình Hà Nội. Trần Trung Hiếu (Trong ảnh) và bạn bè của anh đang xây dựng một bộ dữ liệu đồ sộ để giới thiệu đình làng Việt Nam ra thế giới.

Trần Trung Hiếu kể rằng anh phải mất mấy tháng ròng rã mới chụp xong bộ ảnh đình Hoàng Xá (thị trấn Vân Đình, huyện Ứng Hòa). Tôi hơi ngạc nhiên. Đình có to đến mấy cũng chỉ có khoảng chừng ấy cột kèo, vì nóc, chừng ấy mảng chạm... Nhiều người sắp xếp khéo, chụp vài buổi là xong cả bộ tư liệu. Trần Trung Hiếu tủm tỉm cười: "Mình cũng muốn thế lắm, nhưng không được".

Đình Hoàng Xá là một "kho" mảng chạm về đời sống sinh hoạt của người dân Việt. Đấy là điều mà Hiếu mê. Các mảng chạm thường ở trên cao, ánh sáng trong đình lại thường thiếu. Chụp ảnh cần những thiết bị chuyên dụng. Mỗi chuyến đi, Trần Trung Hiếu lích kích chở theo thang, dây, đèn... Chụp "đủ mặt" các mảng chạm không khó. Cái khó là các mảng đục, chạm xưa vô cùng tinh tế. Các nhân vật nhỏ xíu. Ngay khi chụp anh đã kiểm tra, nhưng về thấy chưa ưng. Mảng chạm đẹp, chụp không "lên" được tài nghệ của các cụ là không đành lòng. Lại xách máy đi chụp lại, đến khi ưng mới thôi. Riêng đình Hoàng Xá, Trần Trung Hiếu có đến mấy nghìn chiếc. Và những ngôi đình khiến Hiếu tốn công như đình Hoàng Xá không phải là ít.

Ngay từ hồi sinh viên khoa Kiến trúc, Trường đại học Đông Đô, Hiếu đã mê kiến trúc cổ. Ra trường, anh về công tác tại Viện Nghiên cứu Kiến trúc quốc gia. Những công trình kiến trúc cổ cứ “bám riết” lấy anh. Vậy là vác máy đi chụp. Nghe bạn bè kể, hoặc tìm từ sách, báo, mạng in-tơ-nét… thấy ở đâu có đình làng đẹp là anh tìm đến. Lúc đi đường, gặp ngôi đình nào đó là anh lại ghé vào xem, đánh dấu để… quay lại chụp. Ban đầu chụp vì say mê vẻ đẹp của các mảng chạm khắc. Sau này, anh hiểu thêm về văn hóa đình làng. Anh nhận ra, những nét riêng của văn hóa đình làng Việt Nam so với văn hóa dân gian các nước khác trên thế giới. "Đình làng Việt trước hết là một nơi sinh hoạt cộng đồng. Chính bởi thế, những ngôi đình cổ, các mảng chạm khắc rất sinh động, phản ánh cuộc sống con người. Nhiều ngôi đình thể hiện tín ngưỡng phồn thực rõ nét. Sau này, yếu tố thờ thành hoàng mới được đưa vào. Hiểu về đình làng là hiểu về lịch sử, hiểu về cuộc sống người xưa", Hiếu chia sẻ. Đam mê ấy được nhân lên khi năm 2014, anh tham gia nhóm Đình làng Việt. Anh có thêm diễn đàn để chia sẻ đam mê, tình yêu với mọi người; có thêm những đối tác để học hỏi.

Hơn ba năm trở lại đây, Hiếu dành phần lớn thời gian điền dã, nghiên cứu, lưu lại những hình ảnh đẹp về đình làng. Khi có kinh nghiệm, anh lên danh sách những ngôi đình cổ, hoặc có thể có những di sản quý để làm đối tượng ưu tiên khảo sát, chụp ảnh trước. Khi gặp những ngôi đình có kiến trúc, điêu khắc độc đáo, Hiếu "ăn dầm, ở dề" đến khi chụp xong mới thôi. Nhưng với một người "nghiệp dư" như Hiếu, đi chụp và được chụp là hai câu chuyện khác nhau. Có những ngôi đình đẹp, nhưng không làm sao thuyết phục các cụ mở cửa cho vào chụp. Có những ngôi đình xin được vào chụp, các cụ "khoán" cho thời gian nhất định. Có những hôm đến tận giữa trưa, trời nắng gay gắt, mồ hôi nhễ nhại, anh vẫn loay hoay tít lên nóc đình.

Sống ở Hà Nội, những ngôi đình anh mê nhất, là đình xứ Đoài. Ngoài đình Hoàng Xá, đình Hạ Hiệp (Phúc Thọ), đình Tây Đằng (Ba Vì) là những ngôi đình khiến Hiếu tốn thời gian nhất. Riêng đình Tây Đằng, từ lúc bắt đầu bấm máy đến lúc xong xuôi mất hơn... hai năm. Riêng khảo sát, xin thủ tục mất gần ba tháng.

Hiếu đã tham gia nhiều triển lãm ảnh về đình làng. Các bức ảnh của anh luôn để lại ấn tượng sâu sắc. Nếu đã từng xem những bức ảnh cùng về một ngôi đình, gần như ngay lập tức, người xem nhận ra dấu ấn của anh. Đó là sự kỳ công về kỹ thuật và nghệ thuật. Sự kỳ công đó xây trên nền của đam mê. 100 ngôi đình ở Hà Nội mà anh công bố trên facebook cách đây chưa lâu là 100 câu chuyện... kho dữ liệu dày dặn. Nếu như sau này, khi tu sửa, những nhà trùng tu có tâm chỉ việc tìm đến Hiếu là có tư liệu để khôi phục theo đúng nguyên gốc. Lâu nay, khách du lịch vẫn đến thăm đình, nhưng những giá trị văn hóa mới chỉ được giới thiệu phần nào. Anh dự định sẽ đem ảnh đình làng đến các cuộc triển lãm ảnh trên thế giới, cùng bạn bè cho ra mắt sách ảnh song ngữ Việt - Anh về đình làng. Hiện tại, từ kho dữ liệu của mình, anh đang thực hiện dự án số hóa hình ảnh chim phượng trong mỹ thuật cổ. Anh đã chụp được khoảng 300 mẫu chim phượng Việt Nam để số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu về loại chim này để những ai cần tìm hình ảnh chim phượng đều có thể sử dụng.

GIANG NAM