Làm gì để thúc đẩy kinh tế số

Thứ Năm, 01/02/2018, 08:35:50
 Font Size:     |        Print
 

Hệ thống mạng lưới viễn thông và công nghệ thông tin là nền tảng cho việc chuyển đổi số hóa của Việt Nam. Ảnh: Thanh Giang

Trước sự bùng nổ số hóa mọi lĩnh vực trong cuộc sống, làm thế nào để số hóa kinh tế hiệu quả đem lại lợi ích cho các chủ thể tham gia nền kinh tế? Các nhà quản lý, doanh nghiệp, chuyên gia và người tiêu dùng cùng bàn luận về vấn đề này trong bàn tròn của Nhân Dân hằng tháng.

Ông Nguyễn Bá Ân, Tổng Thư ký Hội đồng quốc gia về Phát triển bền vững và Nâng cao năng lực cạnh tranh: “Phải có nhận thức rõ ràng, thống nhất về chuyển đổi số hóa”.

Hiện nay rất nhiều quốc gia thực hiện chiến lược chuyển đổi số, trong khu vực có thể thấy các nước làm rất mạnh như Trung Quốc và Singapore. Các quyết sách dựa trên cơ sở dữ liệu thông tin được sử dụng nhiều trong mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội. Nếu không có quyết tâm chuyển đổi số từng anh làm riêng lẻ trong nền kinh tế số, các module không gắn kết được với nhau thì sẽ không phát huy được hiệu quả. Hiện nay, Chính phủ rất quan tâm chuyển đổi số và đã có nhiều chính sách cho việc này. Thí dụ, Chính phủ điện tử thực hiện từ mấy năm nay nhưng triển khai vẫn còn những hạn chế, vì đây là lĩnh vực mới nên còn lúng túng, văn bản ra nhiều nhưng toàn bộ hệ thống chưa thống nhất, mỗi nơi hiểu một kiểu, một cách. Cho nên phải có một nhận thức rõ ràng, thống nhất về chuyển đổi số hóa. Hiện đã có Nghị định của Thủ tướng Chính phủ tăng cường tiếp nhận công nghiệp 4.0 rồi. Đi đâu các ngành cũng nói về cách mạng số, nhưng hành động cụ thể chưa nhiều lắm. Nói về kinh tế số thì mọi người vẫn thấy xa vời lắm, nhưng thực tế internet vạn vật nó đã đến nơi và chui vào mọi ngóc ngách lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội.

Nền tảng của việc chuyển đổi số hóa là cơ sở dữ liệu thì cái này của ta còn yếu. Hiện nay, cơ sở dữ liệu điện tử của các bộ, ngành hầu như mới chỉ tập trung vào mục tiêu quản lý nhà nước của từng ngành, từng lĩnh vực mà chưa đặt vấn đề về kết nối, chia sẻ thông tin chung giữa các cơ sở dữ liệu hoặc đã có ý tưởng về việc kết nối, chia sẻ thông tin nhưng việc triển khai thực hiện còn chậm. Do đó, vẫn tồn tại tình trạng thiếu thống nhất về thông tin trong các cơ sở dữ liệu của các ngành, lĩnh vực. Nhiều cơ sở dữ liệu còn trùng lặp dẫn đến lãng phí nguồn lực về tài chính cũng như con người. Nền kinh tế số đòi hỏi phải nâng cao hiệu quả chất lượng hoạt động của các cơ quan Nhà nước, phải thay đổi tư duy, cách thức quản lý phù hợp. Các dịch vụ công trực tuyến mức độ cao cung cấp cho người dân và doanh nghiệp phải được thúc đẩy hơn nữa, liên kết liên thông từ trung ương đến địa phương. Ứng dụng công nghệ thông tin phải gắn chặt với công cuộc cải cách hành chính, phát triển dịch vụ công trực tuyến đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn thông tin cho người dân và doanh nghiệp.

Ông Đặng Kim Sơn, chuyên gia nông nghiệp: “Cơ hội quan trọng nhất của vấn đề số hóa là kết nối thông tin liên lạc với nhau”

Trước hết cần hiểu rõ về kinh tế số là gì, việc ứng dụng trên thế giới và ở Việt Nam có những đặc thù như thế nào. Theo tôi, kinh tế số chủ yếu gắn với lĩnh vực tin học, tự động hóa, điện toán đám mây, internet vạn vật, in 3D... Đối với lĩnh vực nông nghiệp, số hóa chủ yếu trong điều khiển từ xa, tự động hóa. Vậy việc ứng dụng số hóa trong nông nghiệp ta phải xác định từ nhu cầu. Theo tôi, Việt Nam trong thời điểm hiện nay là chưa có cầu, do lao động đang dư thừa, cơ khí hóa còn chưa thực hiện xong. Nền tảng cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin rất tốt, nền nông nghiệp mạnh, dân trí khá cao là những điều kiện thuận lợi để ứng dụng số hóa, nhưng bên cạnh đó ta còn có những rào cản lớn như nền tảng cơ sở dữ liệu không có, các điểm đo, trạm đo kém, cơ sở hạ tầng còn kém...

Cơ hội quan trọng nhất của vấn đề số hóa là kết nối thông tin liên lạc với nhau. Trong thời buổi quan hệ con người với con người, quan hệ làng nước thôn bản bị xáo trộn, việc có các phương tiện thông tin liên lạc là rất tốt xóa bỏ dần xáo trộn đó, gắn bó con người với nhau hơn qua việc chia sẻ thông tin. Ngoài ra việc kết nối thông tin tạo ra những thông tin mạnh như truy xuất được nguồn gốc hàng hóa. Anh miền núi tận vùng sâu vùng xa cũng có thể tiếp thị nông sản của mình ra thế giới. Đây là cơ hội cực kỳ to lớn, nhưng việc nắm bắt còn phụ thuộc vào nhiều việc khác. Thí dụ như có anh ở Cần Thơ có sân bay ngay thành phố nhưng không phải anh nào cũng đi được vì cần có tiền đủ chi trả vé máy bay, cũng giống như vừa phân tích ở trên về những rào cản về nền tảng cơ sở hạ tầng, chúng ta cần có điều kiện cần và đủ.

Thách thức đặt ra đối với số hóa trong nông nghiệp là nguy cơ thay đổi lao động, tất cả lao động nông thôn đơn giản trong các nhà máy da giày, dệt may sẽ bị đẩy trả về nông thôn. Hiện nhu cầu doanh nghiệp về lao động ở nông thôn ngày càng ít đi, doanh nghiệp sa thải lao động nhiều hơn. Áp dụng cách mạng 4.0 nông nghiệp tự động hóa nhiều hơn, nhưng áp lực thất nghiệp lại càng lớn hơn. Đây là thách thức nghiêm trọng. Giải pháp ứng xử với vấn đề này không phải là bản thân kinh tế số mà quan trọng là phải thay đổi mô hình tăng trưởng . Nông nghiệp phải gắn với công nghiệp, nông thôn phải gắn với thành thị. Điều quan trọng phải thay đổi mô hình tăng trưởng bao trùm một cách hài hòa, cơ hội phải mở ra cho tất cả mọi người.

Bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và kinh tế số (Bộ Công thương): “Nhà nước cần hỗ trợ quá trình chuyển đổi số của doanh nghiệp”.

Thương mại điện tử có đặc thù là dựa trên nền tảng công nghệ, nền tảng Internet với tốc độ phát triển và thay đổi vô cùng nhanh chóng. Nhiều mô hình thương mại điện tử mới liên tục xuất hiện, đa dạng về chủ thể tham gia, phức tạp về cách thức hoạt động. Những mô hình này đã vượt khỏi các khuôn mẫu kinh doanh truyền thống và đòi hỏi sự thay đổi về tư duy quản lý cũng như các cơ chế quản lý hiện hành để tạo không gian cho sự sáng tạo và phát triển, đồng thời bảo đảm lợi ích cân bằng cho doanh nghiệp cũng như cộng đồng. Đối với hạ tầng thiết yếu cho thương mại điện tử và kinh tế số cần thiết lập hệ thống thanh toán điện tử quốc gia, các tiện ích tích hợp thanh toán điện tử để sử dụng rộng rãi cho các mô hình thương mại điện tử; hệ thống hoàn tất đơn hàng cho thương mại điện tử; hạ tầng chứng thực chứng từ điện tử và hỗ trợ xác thực thông tin giao dịch; các hệ thống quản lý, giám sát giao dịch thương mại điện tử, các cơ chế giải quyết tranh chấp và xử lý vi phạm trong thương mại điện tử... Nhà nước cũng cần hỗ trợ quá trình chuyển đổi số của doanh nghiệp. Xây dựng mô hình doanh nghiệp số, mô hình kinh doanh mới dựa trên nền tảng công nghệ; hỗ trợ các nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số trong quản lý, tổ chức hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp; hỗ trợ nghiên cứu, triển khai thí điểm và từng bước nhân rộng các mô hình cải tiến sản xuất, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong khu vực sản xuất, đón đầu những xu hướng mang tính đột phá của cách mạng công nghệ như dữ liệu lớn, điện toán đám mây, internet của vạn vật, trí tuệ nhân tạo...

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế: “Nghĩa vụ nộp thuế phải bình đẳng với các hình thức kinh doanh khác”.

Hiện nay phải có biện pháp kiểm tra kiểm soát, đặc biệt là phải kiểm tra hệ thống thanh toán các hoạt động thương mại trực tiếp qua các trang web, các trang thương mại điện tử. Thật ra, hoạt động thương mại điện tử rất minh bạch rõ ràng và phải thực hiện thanh toán thông qua ngân hàng hoặc các trung gian thanh toán. Do đó, muốn kiểm tra, giám sát việc thu thuế, việc đầu tiên phải rà soát các trang web, các trang thương mại điện tử lớn, rà soát các giao dịch lớn trước, các vụ nhỏ sẽ tiến hành sau. Qua các trang giao dịch điện tử sẽ nắm được thông tin các đơn hàng, từ đó tra soát được người mua và người bán. Hiện giao dịch qua mạng đã có những đơn hàng lên đến hàng trăm tỷ đồng, tôi cho rằng hoàn toàn có thể kiểm soát được với sự tham gia của ngành thuế phối hợp với các ngân hàng, ngành công nghệ thông tin. Cho dù một số trang web xóa cơ sở dữ liệu của các đơn hàng nhưng ta vẫn có thể kiểm tra, thanh tra, phục hồi cơ sở dữ liệu.

Sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại Nông trường VinEco Hà Nam. Ảnh: Thanh Giang

Còn đối với ý kiến cho rằng đặt vấn đề thu thuế là cản trở phát triển thương mại điện tử là không đúng. Thương mại điện tử giúp giao dịch kinh doanh tốt hơn, áp dụng số hóa làm cho chi phí kinh doanh bỏ ra rẻ hơn so với các phương thức kinh doanh truyền thống như không phải thuê cửa hàng, chạy máy lạnh,... giá thành hạ, người tiêu dùng được hưởng lợi. Chúng ta khuyến khích phát triển giao dịch thương mại điện tử, bán hàng qua mạng và cũng nên khuyến khích các chủ hàng phải có nghĩa vụ nộp thuế vì lợi nhuận qua các giao dịch thương mại điện tử không hề nhỏ. Riêng TP Hồ Chí Minh thời gian qua có đơn vị thu được chín tỷ đồng tiền thuế từ giao dịch điện tử. Vì mục tiêu phát triển kinh doanh thương mại điện tử văn minh thì các chủ thể tham gia nên chấp hành đóng thuế đầy đủ, phải bình đẳng với tất cả các loại hình kinh doanh khác. Đối với các cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ với doanh thu hơn 100 triệu đồng/năm sẽ được miễn thuế, doanh thu hơn 100 triệu đồng chỉ phải nộp 1% thuế giá trị gia tăng và 0,5% thuế thu nhập cá nhân. Như vậy, người có doanh thu 200 triệu đồng thì nộp thuế ba triệu đồng đóng góp cho ngân sách, chung tay với cộng đồng xây dựng đất nước hoàn toàn là việc nên làm và phù hợp. Kỷ nguyên số thúc đẩy người sản xuất, kinh doanh có lãi tốt hơn, kinh doanh thuận lợi hơn, chi phí đã giảm rất nhiều rồi, vì vậy nghĩa vụ thuế vẫn nên duy trì.

Chị Nguyễn An Giang, người dân tham gia mua bán trên mạng: “Cần kiểm soát về đạo đức kinh doanh”.

Từ ngày công nghệ thông tin, thương mại điện tử phát triển, việc mua bán của chị em ngày càng có thêm nhiều sự lựa chọn. Thông tin hàng hóa nhiều, giá cả cũng có đủ kiểu để mọi người lựa chọn phù hợp với khả năng của mình. Việc mua bán cũng minh bạch, người mua và người bán đều có thể bị phản hồi trên mạng. Tuy nhiên, việc mua bán trên mạng cũng có những vấn đề như các hoạt động kinh doanh chưa được kiểm soát về chất lượng rồi đạo đức kinh doanh. Không ít người lấy hàng của người này đem bán cho người khác với mác là của mình, rồi việc bảo đảm chất lượng hàng hóa theo như quảng cáo cũng rất cần lưu tâm, nhất là các sản phẩm tiêu dùng hằng ngày như quần áo thời trang chẳng hạn. Tôi nhiều lúc dở khóc, dở cười với những cái váy đặt mua trên mạng. Họ chụp ảnh rõ là đẹp nhưng thực tế khi nhận hàng thì chất lượng vải rồi màu sắc đường kim mũi chỉ lại tệ đến mức bỏ thì thương mà vương thì tội. Tiền thì trả rồi, shipper cũng đi mất rồi. Rồi việc mua bán của chúng tôi cũng không có hóa đơn VAT, việc truy xuất hàng hóa, vấn đề thuế chúng tôi cũng không được chỉ dẫn rõ ràng. Mong ngành thuế sẽ tính toán hợp lý đối với các hoạt động giao thương nhỏ lẻ vì mua bán trên mạng thì giá cả phải rất cạnh tranh mới có thể bán hàng có lãi được.

THÙY VÂN (Thực hiện)