Những cơn bão mạng

Thứ Hai, 28/05/2018, 08:15:50
 Font Size:     |        Print
 

Những cơn bão mạng có thể gây ra hậu quả đáng tiếc. Ảnh | Trần Hải

Có lẽ bây giờ không ai có thể phủ nhận được sự quan trọng của mạng xã hội. Đặc biệt là facebook. Thử hỏi còn bao nhiêu người không sử dụng. Ít lắm. Riêng đối với facebook thì hầu như chỉ những người già hoặc quá trẻ và một số ít người cực đoan mới từ chối nó. Đa phần coi đây là một kênh thông tin cá nhân ở cả ý nghĩa thu lượm hay phát tán.

Lớn hơn nữa đó còn là một "tờ báo" của riêng mình. Ít cũng như là trang nhật ký hay là sự giao lưu thông thường với bạn bè, người quen và tiếp xúc cộng đồng. Chỉ tính riêng ở số lượng đông đảo người tham gia thì mạng xã hội đã là một nơi ồn ã. Đấy là chưa kể đến những gì chất chứa trong lòng nó. Những sóng gió của dư luận chẳng hạn. Tôi gọi đó là những cơn bão mạng.

Những cơn bão mạng hình thành đôi khi chỉ là từ một phát biểu vu vơ, một tấm hình hay một bài viết chứa nội dung có những vấn đề kéo dư luận theo những chiều trái ngược. Lớn hơn là những sự kiện tạo phản ứng xã hội. Có khi lại là một vụ án hoặc một chính sách chưa phù hợp. Nhiều hình, nhiều vẻ tựu trung đó là những gì mà những công dân mạng ào ào lên tiếng một cách tập trung nhất ở cùng thời điểm. Tất nhiên đã là bão thì phải để lại hậu quả, dù lớn hay nhỏ đều gây ra những điều đáng tiếc.

Bão mạng không chừa bất cứ lĩnh vực nào của đời sống. Mới đây một cơn bão có cường độ mạnh đã nổi lên từ chỉ ít dòng cảm thán tự vấn nghề nghiệp của nhà thơ Phan Hoàng, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh bình luận về thơ hay và thơ dở trong bài viết "Ngộ độc thơ". Nếu chỉ là những nhận xét học thuật về thơ có lẽ cơn bão đã không xảy ra, nhưng nhà thơ cho đăng tải những ý kiến về thơ dở, lại gắn nó vào môi trường thơ trên mạng. Những từ ngữ không khoan nhượng với thơ dở và môi trường thơ trên facebook ngay lập tức nhận về những phản ứng dữ dội. Tôi xin được trích một đoạn gây bão của nhà thơ Phan Hoàng: "Thơ dở cũng là thứ rác. Dù là thế giới ảo nhưng Facebook vốn là môi trường trong sạch trước khi bị một số "phây tặc" làm ô nhiễm... Ngộ độc thơ còn nguy hiểm hơn ngộ độc thực phẩm. Ngộ độc thực phẩm chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng một số người. Ngộ độc thơ có thể nguy hại cả một thế hệ hoặc nhiều thế hệ...". Chưa hết để so sánh với thơ dở mà ông gọi là thơ rác, nhà thơ Phan Hoàng đăng kèm bài thơ Tiếng thì thầm của ông như là một sự so sánh. Đến đây thì cơn bão bắt đầu hoành hành không thể chế ngự. Cộng đồng mạng ngay lập tức như thông thường đã chế bức ảnh chân dung nhà thơ gắn với câu "thơ trên facebook là rác rưởi" và ném đá. Dư luận mạng sôi sục cuốn theo nhiều thành phần xã hội tham gia. Ngay cả các nhà thơ chuyên nghiệp cũng lên tiếng trong đó không ít người phê phán gay gắt Phan Hoàng. Thậm chí họ còn mang một số thi phẩm của Phan Hoàng đã xuất bản để phân tích mổ xẻ hay, dở. Sự thể càng nghiêm trọng khi ngay cả những người lãnh đạo Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh cũng vội vã vào cuộc. Một cuộc thảo luận trong nội bộ ban chấp hành đã được tiến hành và đi đến kết luận sau cùng. Cho dù trong bài viết "Ngộ độc thơ" không hề có câu phủ định "Thơ trên facebook là rác rưởi" nhưng nhà thơ Phan Hoàng vẫn phải chịu trách nhiệm vì đã nhận xét về thơ chủ quan, phiến diện gây phản ứng của cư dân mạng làm ảnh hưởng đến uy tín của Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh. Có lẽ cũng chẳng còn cách nào khác, nhà thơ Phan Hoàng đã có lời xin lỗi cộng đồng mạng và Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh cùng với việc xin từ nhiệm chức vụ Chủ tịch Hội đồng thơ và ra khỏi Hội đồng này.

Cái giá nhà thơ Phan Hoàng phải trả cho những ý kiến của mình là không nhỏ. Việc anh phải nhận sự phản ứng của cộng đồng mạng là công bằng nhưng áp đặt chế tài tổ chức Hội xử lý với Phan Hoàng liệu có thuyết phục?

Cũng cần nói thêm nếu không có bức ảnh chế câu nói như một khẳng định về thơ facebook kia vào bức chân dung thì chưa chắc Phan Hoàng đã phải chịu cường độ mạnh đến vậy của bão dư luận. Chỗ này cũng là một điểm nhạy cảm của bão mạng. Có không ít người chưa cần hiểu rõ ngọn ngành nhưng chỉ bằng vào một điểm nhấn như bức ảnh vừa nói đã lập tức phản ứng. Chuyện này tôi đã chứng kiến một lần. Đó là khi đi trợ giúp đồng bào vùng lũ lụt năm 2016 ở mấy tỉnh bắc miền trung. Trong một bữa ăn tối ở một nhà nghỉ trong địa phận Quảng Bình của nhóm chúng tôi là các nhà văn, nhà báo, doanh nhân... đột xuất có mặt vị khách là MC Phan Anh đang nổi tiếng cùng sự ồn ào về quyên góp từ thiện. Một người trong nhóm chúng tôi vẫn như thói thường hay đăng hình ảnh lên facebook. Bức hình bữa ăn bình thường có chai rượu tây đã được ai đó ghép cạnh hình ảnh nhóm bộ đội làm nhiệm vụ chống bão lụt ăn mì tôm. Một cơn bão cũng nổi lên phê phán những thành viên trong nhóm trong đó có những ý kiến so sánh rất áp đặt. Tất nhiên chúng tôi rút kinh nghiệm về sử dụng hình ảnh tránh phản cảm nhưng cũng nhận thấy có sự ác ý của một số người lấy phê phán cực đoan làm chủ đạo bất chấp nguyên cớ. Trong những cơn bão mạng sự ác ý từ ban đầu không phải là không có.

Khi nghĩ về những cơn bão mạng tôi không khỏi vân vi về những tác nhân gây bão. Bài học cay đắng hai năm trước về cơn bão gây những tác hại khôn lường đối với nước mắm truyền thống khi thông tin về các chỉ số asen (thạch tín) là một loại á kim cực độc vượt ngưỡng ào ạt lấp kín các trang báo. Cơn bão khiến cả cộng đồng mạng phát sốt bình luận, tranh cãi về thông tin này. Khởi nguồn thông tin từ website của Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ Người tiêu dùng (Vinastas) khi Hội này cho công bố những chỉ số vượt ngưỡng về asen trong nước mắm truyền thống một cách không đầy đủ và rõ ràng. Ngay lập tức các cơ quan có trách nhiệm vào cuộc xác minh làm rõ. Bão mạng về asen trong nước mắm truyền thống có thể hình dung gần như một cuộc chiến tranh mạng. Trong đó, số lượng người bảo vệ nước mắm truyền thống là đông đảo. Thậm chí người ta còn nghi ngờ đây là sự triệt hạ không sòng phẳng của một nhóm thế lực nhằm vào nước mắm truyền thống để giành thị phần cho nước mắm công nghiệp. Nghi ngờ này không được kiểm chứng, chỉ biết hồi kết nước mắm truyền thống được minh oan và hàng chục tờ báo tham gia đưa tin bị xử lý, trong đó có tờ báo bị đình bản. Bão đi qua nhưng để lại nhiều hệ lụy. Những thiệt hại về uy tín của nước mắm truyền thống khó có thể đong đếm được. Nhưng cũng từ vụ việc đáng tiếc này chúng ta có thể hiểu được phần nào những tác nhân gây bão mạng. Một bài học quá đắt về truyền thông.

Khó có thể liệt kê hết được những hậu họa từ những cơn bão mạng. Chỉ vì những lời bình phẩm không mấy thiện cảm cũng đủ để cướp đi tính mạng một nữ sinh không may bị lộ những hình ảnh nhạy cảm. Một công chức mất việc chỉ vì đoạn video xác thực hành vi người này thiếu chuẩn mực... Tuy vậy, công bằng thì bão mạng cũng góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề dư luận quan tâm và có tác động không nhỏ đến kết quả xử lý.

Rõ ràng trong thời đại công nghệ thông tin thì những cơn bão mạng là không thể tránh. Có điều cần phải đặt chuẩn mực và lương tâm lên những gì mà mỗi tác nhân thể hiện. Đó có thể là một tòa soạn báo, một quan chức, một phóng viên hay một người sử dụng mạng bình thường. Sử dụng mạng thông minh, không a dua theo trào lưu mới là thái độ đúng đắn để lan truyền cái tốt, phê phán cái xấu, để tận dụng những yếu tố tích cực của bão mạng.

PHẠM ANH KHÔI

Chia sẻ