Bản sắc

“Nhà giàu” làm văn hóa

Thứ Sáu, 25/05/2018, 07:26:21
 Font Size:     |        Print
 

Làng văn hóa Katara, được kỳ vọng sẽ trở thành”ngọn hải đăng” về văn hóa nghệ thuật của Qatar.  

Doha để lại ấn tượng đậm nét nhất trong tôi không phải vì vẻ hào nhoáng, phô trương của những tòa nhà chọc trời đang kiêu hãnh vươn cao bên bờ vịnh mà nhờ vào chuỗi công trình văn hóa đặc biệt giá trị. Điều thú vị là tất cả những điểm đến văn hóa hấp dẫn đó đều do Chính phủ Qatar đầu tư xây dựng, dựa trên một chiến lược định vị thương hiệu bài bản và dài hơi, nhằm biến nơi đây trở thành Thủ đô văn hóa nổi tiếng thế giới.

Đặc sắc nhờ bàn tay con người

Tròn mười năm về trước, Bảo tàng Nghệ thuật Hồi giáo với quy mô lớn nhất thế giới đã chính thức được khai trương. Tòa nhà năm tầng mầu trắng, với tầng trên cùng tái hiện hình ảnh chiếc mạng che chỉ hở đôi mắt của phụ nữ Hồi giáo tọa lạc trên một hòn đảo nhân tạo ở ngoại ô Doha. Đây là tuyệt tác kiến trúc cuối đời mà vị KTS nổi tiếng nhất thế kỷ 20 Leoh Ming Pei đã dành rất nhiều thời gian và tâm sức để hoàn thành. Chuyên chở bức thông điệp của Qatar, rằng đạo Hồi là tôn giáo của lòng khoan dung chứ không đồng nghĩa với khủng bố, đây cũng là bước đi đầu tiên trong dự án vĩ mô mang tầm vóc quốc gia kể trên. Lưu giữ hơn 800 tác phẩm nghệ thuật đến từ ba lục địa, những nét đặc sắc của văn hóa Hồi giáo từ thế kỷ 12 đến thế kỷ 19 đã cùng nhau hiện diện, trong không gian rộng xấp xỉ năm nghìn m2. Cục Bảo tàng, cơ quan lĩnh trách nhiệm tổ chức triển lãm và cung cấp tranh do “nữ hoàng văn hóa” Sheikha Mayassa Al Thani, con gái của Hoàng thân Qatar đứng đầu. Nhiều năm qua, hơn một tỷ USD đã được mạnh tay chi trả, để mang về cho Qatar những tuyệt tác hội họa thế giới trong những phiên đấu giá nghệ thuật hàng đầu.

Là tín đồ của mỹ thuật và kiến trúc, Doha khiến tôi thật sự phấn khích. Bởi bên cạnh tuyệt tác kiến trúc Hồi giáo kể trên còn có hàng loạt bảo tàng nghệ thuật khác như Mathaf (Bảo tàng Nghệ thuật Arab hiện đại), Bảo tàng Quốc gia Qatar (với kiến trúc độc đáo gồm nhiều lớp cánh hoa bung nở) và Bảo tàng Sheikh Faisal Al Thani với bộ sưu tập đa dạng vô giá xứng đáng là điểm kế tiếp dừng chân, để có được một góc nhìn toàn cảnh về tham vọng sở hữu quyền năng văn hóa vô cùng to lớn của xứ sở này.

Bảo tàng nghệ thuật Hồi giáo Qatar với bộ sưu tập nghệ thuật Hồi giáo lớn nhất thế giới.

Với những tín đồ mê lịch sử, mê khoa học, Msheireb Museums với chuỗi bốn bảo tàng chuyên biệt là một địa chỉ không thể bỏ qua. Tới đây, tôi được quay ngược cỗ máy thời gian để về với những trang sử đầu tiên của ngành khai thác dầu mỏ ở Company House. Được tìm hiểu bức tranh toàn cảnh đầy máu và nước mắt về chế độ chiếm hữu nô lệ cùng nạn mua bán người trong khuôn viên Bin Jelmood House. Được ngắm nhìn những di sản kiến trúc độc đáo đã làm nên bản sắc Qatar tại Mohammed Bin Jassim House. Và hiểu rõ nếp sinh hoạt cùng sự gắn kết máu thịt trong các gia đình truyền thống Qatar ở Radwani House. Những kiến thức đầy đủ nhất, đa chiều nhất được chuyển tải tới khách tham quan bằng những thành tựu công nghệ truyền thông đa phương tiện mới nhất, hiện đại nhất như chiếu phim tư liệu, quét mã QR hiện vật để nhận thông tin, tái tạo mô hình trực quan, sáng tạo nhiều hình thức tương tác với du khách...

Toàn bộ hệ thống bảo tàng liên hoàn kể trên được xây dựng nhằm phục vụ chiến lược thúc đẩy giáo dục, khơi nguồn văn hóa và nâng cao hiểu biết, kiến thức cho người dân của Chính phủ. Bởi giá trị văn hóa của quốc gia này được xác lập nhờ sự gắn kết bền chặt giữa nguồn gốc cổ xưa cùng với quá trình hiện đại hóa và tiến bộ công nghệ. Viện bảo tàng - nơi lưu giữ những mảnh ghép lịch sử vô giá còn sót lại - được kỳ vọng trở thành phương tiện hữu hiệu giúp lấp đầy những khoảng trống kiến thức về văn hóa truyền thống rất dễ mai một trong xu hướng toàn cầu hóa hôm nay.

Ngoài ra, tới Doha thì không thể không tới khu chợ cổ thấm đẫm sắc mầu huyền thoại mang tên Souq Waqif. Nhìn bên ngoài, điểm đến có sức hút đặc biệt khiến du khách có thể đi hoài không chán này vẫn giữ được nét đẹp cổ kính, vẫn bảo lưu được mầu thời gian trên từng cánh cửa, từng viên gạch lát đường. Nhưng thật ngạc nhiên khi biết, khu chợ nguyên thủy cổ xưa đã xuống cấp và bị phá hủy hoàn toàn. Mê cung của hương liệu, của khói shisa và những vật phẩm truyền thống Arab mà tôi đang chiêm ngưỡng là một bản sao hoàn hảo, với tuổi đời rất trẻ chỉ mới hơn chục năm, được chính quyền kỳ công phục dựng. Và ngôi làng văn hóa Katara - nơi được coi là địa danh văn hóa tích hợp các đặc tính lịch sử và có tác dụng truyền cảm hứng phát triển nghệ thuật cùng văn hóa đương đại cũng là dự án đặc biệt của chính phủ, để tạo nhịp cầu tương tác giao lưu văn hóa toàn cầu.

Hướng tới phát triển bền vững

Với mức thu nhập bình quân đầu người, với trữ lượng dầu mỏ cùng khí đốt tự nhiên khổng lồ đều nằm trong top đầu thế giới, quốc gia nhỏ bé Qatar không hổ danh là “nhà giàu” Trung Đông có vị thế đáng gờm trong thế giới Arab.

Nhưng khác với hướng phát triển của xứ sở láng giềng xa xỉ bậc nhất Dubai (thuộc Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất UAE) - nơi được nhà văn Nguyễn Phương Mai miêu tả ngắn gọn là “nổi tiếng điên rồ với những công trình ngạo mạn”, Qatar được xếp là một trong những quốc gia tiến bộ nhất trong thế giới Arab, với chỉ số phát triển con người rất cao.

Không hề sở hữu bất cứ một kỳ quan thiên nhiên hay kỳ quan văn hóa ở tầm khu vực và quốc tế (ngoại trừ di chỉ khảo cổ Al Zubarah), Qatar chọn cách tự tạo nên kỳ quan, bằng bàn tay khối óc của con người. Tập trung tại Doha, chúng trở thành điểm đến không thể bỏ qua trong hành trình khám phá Qatar, được chính phủ hiện thực hóa, từ những ý tưởng mang tầm nhìn chiến lược dài hơi. Bởi đất nước này, từ rất lâu đã ôm ấp một tham vọng biến Doha trở thành thủ đô văn hóa - giáo dục nổi tiếng của thế giới. Ngay cả có tiền, đó hẳn cũng chẳng phải việc dễ dàng.

Suốt nửa thế kỷ qua, hoàng gia Qatar không tiếc tiền sở hữu những tác phẩm quan trọng nhất của cả thế giới Hồi giáo, Arab và phương Tây. Quốc gia nhỏ bé này hiện đang lưu giữ tác phẩm của nhiều nghệ sĩ tạo hình nổi tiếng như Richard Serra, Sarah Lucas, bộ đôi Fischli & Weiss... Thậm chí, có cả bức tranh của danh họa Paul Gauguin với mức giá ngất trời: 300 triệu USD. Theo đánh giá của các chuyên gia, bộ sưu tập đắt giá này sẽ giúp Bảo tàng Nghệ thuật Hồi giáo đạt vị thế cạnh tranh trực tiếp với nhiều tên tuổi lớn như Louvre (Pháp) hay Metropolitan (Mỹ)...

Một đất nước nhỏ bé có diện tích đứng thứ 164 trên thế giới, giàu lên chóng mặt nhờ dầu mỏ và khí đốt nhưng đã sớm đặt mục tiêu chuyển đổi thành công từ nền kinh tế tài nguyên sang nền kinh tế tri thức vào năm 2030. Một vùng sa mạc cằn khô với dân số vỏn vẹn 2,6 triệu người (trong đó có tới 88% là dân nhập cư) nhưng đã có tầm nhìn rất xa khi thành lập Viện Phim Doha (nơi tổ chức thường niên LHPQT Doha), xây dựng dàn nhạc giao hưởng Qatar Philharmonic Orchestra, tổ chức những sự kiện văn hóa về Sheakspeare, triển lãm tranh Serpentine... Nghệ thuật thị giác, nghệ thuật sắp đặt - đương đại có mặt trong nhiều gallery của làng Katara. Tác phẩm nghệ thuật công cộng hiện diện ở mọi không gian, từ sa mạc đến bờ biển. Tranh tường nghệ thuật thư pháp tranh ghép gốm phủ kín đường hầm, cầu vượt trên nhiều con đường cao tốc... Nhờ phát triển văn hóa, Qatar đã mang một diện mạo rất khác: Rực rỡ sắc màu, quyến rũ, thân thiện và đề cao tính nhân văn.

Thế giới từng quan niệm Qatar chỉ giàu khí đốt, giàu bạc tiền nhưng nghèo văn hóa. Thế giới từng quan niệm Doha chỉ là trạm dừng chân ngắn ngủi giữa các chuyến bay. Nhưng bằng những nỗ lực không ngừng nghỉ của cả chính phủ lẫn người dân, xứ sở này đang chứng minh một điều ngược lại.

PHƯƠNG HỒ