Nếu không thúc đẩy khởi nghiệp, Việt Nam có thể biến cơ hội thành thách thức

Thứ Năm, 29/03/2018, 13:08:34
 Font Size:     |        Print
 
Đỗ Hoài Nam (ảnh bên), cựu học sinh Trường Hà Nội - Amsterdams, một người Việt trẻ thành công về khởi nghiệp công nghệ cao tại thung lũng Silicon (Mỹ), với sản phẩm Emotiv Systems - “máy đo bộ não người”. Năm 2010, công ty đạt doanh thu đến 10 triệu USD, có 20.000 doanh nghiệp trên thế giới trở thành khách hàng. Bộ phim Avatar nổi tiếng từng sử dụng sản phẩm này để đo cảm xúc người xem trước khi công chiếu. Năm 2012, anh rời Emotiv Systems để thành lập SeeSpace và trở về Việt Nam thúc đẩy phong trào khởi nghiệp trong nước lúc đó còn mới manh nha. Đỗ Hoài Nam đã chia sẻ với Nhân Dân hằng tháng về phong trào khởi nghiệp cuả giới trẻ Việt Nam hiện nay.

Phong trào khởi nghiệp vẫn chưa đủ mạnh

Anh đánh giá thế nào về phong trào khởi nghiệp của giới trẻ Việt Nam hiện nay?

Bắt đầu từ những năm 2014 -2015, Chính phủ đã nhận thấy khởi nghiệp sáng tạo hết sức quan trọng với nền kinh tế trong tương lai và thúc đẩy nó phát triển. Phong trào khởi nghiệp đã lên rất mạnh. Tuy nhiên, hiện nay đã có một số ý kiến trái chiều như liệu khởi nghiệp có phong trào quá, “phông bạt” quá không? Tôi nghĩ trước đây chưa có phong trào khởi nghiệp, bây giờ mình có thì nhiều người nghĩ là “phông bạt”, nhưng thực ra phong trào đó chưa đủ mạnh để có những thành công như xuất hiện thung lũng Silincon ở Mỹ hay các nước trong khu vực. Phong trào khởi nghiệp đã đẩy mạnh lên đến mức có ý kiến trái chiều, nhưng vẫn cần đẩy mạnh hơn nữa. Bởi vì một tỷ lệ trong khởi nghiệp ai cũng biết, đó là 100 công ty thì có tới 90 công ty chết, chỉ 10 công ty sống và một công ty thành công. Vấn đề là nếu mình chỉ có 100 công ty thôi chưa chắc mình đã có công ty nào sống cả, và chưa chắc đã có công ty nào thành công cả. Nếu mình có 10.000 công ty thì chắc chắc mình sẽ có 1.000 công ty sống và 10 công ty thành công. Vấn đề bây giờ mình đang loe ngoe ở khoảng 200 công ty. Phải đẩy được phong trào lên 10.000 công ty và khi số lượng nhiều lên chất lượng sẽ đi theo.

Theo anh, giới trẻ Việt Nam đang thiếu yếu tố gì để khởi nghiệp thành công?

Tôi thấy người Việt Nam nói chung không có thói quen tự kiểm điểm, nên hay phàn nàn, mà phàn nàn rất chung chung. Phàn nàn thể hiện các bạn trẻ thiếu một cái rất quan trọng là kiến thức. Mà kiến thức phải đến từ sự cọ xát, va đập với thế giới nhưng hầu như tất cả các doanh nghiệp Việt Nam đều hướng nội. Thị trường Việt Nam có gần 100 triệu dân, rất tiềm năng, đủ to để các bạn có thể kiếm tiền, nhưng lại quá nhỏ để trở thành một lực lượng khổng lồ như Alibaba, Google hay Facebook. Khi các bạn trẻ nhận thấy có thể kiếm tiền ở thị trường nội địa thì họ lại đánh mất khả năng cạnh tranh quốc tế. Khi quốc tế nhảy vào thị trường Việt Nam thì họ lại “giải tán” nhiều công ty khởi nghiệp. Thành ra cứ làm rồi cứ đổ, như dã tràng xe cát vậy, chúng ta bị rất nhiều làn sóng như thế. Chúng ta nói nhiều về thế giới phẳng nhưng ít ai thật sự hiểu ý nghĩa của thế giới phẳng. Thế giới phẳng nghĩa là khi làm ra một sản phẩm thì phải nghĩ tới thị trường toàn cầu chứ không chỉ “nồi cơm” trong nước. Các nước nhỏ như Israel, Singapore họ thành công vì thị trường trong nước quá bé nên họ hướng tới thị trường thế giới.

Nhưng bên cạnh đó, giới trẻ Việt Nam cũng có nhiều điểm mạnh. Trình độ khoa học kỹ thuật của họ tuy chưa cao nhưng trình độ ứng dụng lại rất cao. Nguồn lực của chúng ta cũng đang tương đối rẻ. Nếu tính tỷ lệ giữa trình độ ứng dụng và giá thành nguồn lực thì Việt Nam đang rất tốt. Đó là điểm cạnh tranh mạnh của khởi nghiệp. Vì thế các chính sách phải làm sao tận dụng được thế mạnh này, vì thế mạnh này không kéo dài mãi. Nếu chúng ta không tận dụng được lợi thế, không đón đầu và thúc đẩy làn sóng khởi nghiệp, làn sóng công nghệ mới thì rất có thể lại “biến cơ hội thành thách thức” như câu nói của cựu Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển. Và Việt Nam lại tiếp tục “lỡ tàu”.

Đang thai nghén hệ sinh thái khởi nghiệp

Muốn khởi nghiệp sáng tạo rất cần hệ sinh thái khởi nghiệp. Anh đánh giá thế nào về hệ sinh thái khởi nghiệp ở Việt Nam?

Một buổi tư vấn về gọi vốn do Trung tâm hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp (sYs) tổ chức.

Trong vòng hai năm trước nếu ai đó hỏi, tôi nói Việt Nam chưa có hệ sinh thái khởi nghiệp, bây giờ mình đang thai nghén hệ sinh thái đó. Có rất nhiều yếu tố để hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp như kiến thức của các bạn trẻ, yếu tố về vốn, về môi trường đầu tư, về hành lang pháp lý... Môi trường đầu tư của chúng ta còn nhiều bất cập, thí dụ khi đầu tư một triệu đô cho một ý tưởng, sau đó phát triển thành công và có người mua lại với giá 10 triệu, nhà đầu tư lãi chín triệu, nhưng họ sẽ phải đóng loại thuế gì? Ở Việt Nam có hai loại thuế, theo Luật Doanh nghiệp có thuế chuyển nhượng vốn là 20%.Tuy nhiên theo Luật Chứng khoán thì chỉ phải đóng 0,1% tiền thuế. Vì thế một loạt các nhà đầu tư bắt các công ty phải chuyển sang hình thức công ty cổ phần. Luật Thuế không được quy định rõ ràng nên nhà đầu tư khi bán sẽ chọn phương án có lợi nhất. Tuy nhiên khi nhà đầu tư mới vào, mình không trả lời được cho họ là hai luật trên, luật nào được áp dụng, vì trên thực tế nhiều khi lại phụ thuộc vào “quan hệ” với cán bộ thuế thế nào thôi. Điều này làm cho thị trường mất đi độ tự tin. Cái này chỉ cần một văn bản của Nhà nước là giải quyết được bất cập. Ngoài ra, muốn có hệ sinh thái khởi nghiệp cần cả thị trường, nguồn lực, nhà đầu tư. Để có ba cái đó lại quay về vấn đề chính sách. Vì thế hệ sinh thái khởi nghiệp ở Việt Nam đang thai nghén, cái “thai” đang rất khỏe nhưng đến bao giờ ra đời thì chưa dám chắc.

Theo anh, để ra đời hệ sinh thái khởi nghiệp, các bộ, ngành, các cơ quan chức năng có vai trò “bà đỡ” như thế nào?

Khởi nghiệp là một hệ sinh thái, không thể gỡ từng cái một mà phải thực hiện tổng thể. Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Khoa học và Công nghệ trong năm qua cũng đã hỗ trợ nhiều cho phong trào khởi nghiệp. Một số bộ như Bộ Tài chính thật sự còn chậm đổi mới để thúc đẩy khởi nghiệp. Tôi lấy thí dụ, Đảng, Nhà nước luôn luôn khẳng định khuyến khích sản xuất trong nước nhưng trong ngành điện tử, thuế nhập khẩu linh kiện lại cao hơn thuế nhập khẩu nguyên chiếc. Điều đó dẫn đến doanh nghiệp điện tử trong nước có sản xuất cái gì thì cũng đắt hơn nhập nước ngoài về. Bất cập này diễn ra từ rất lâu nhưng thuế vẫn không thay đổi dù có nhiều ý kiến phản đối. Chính sách thuế đó dẫn tới hàng Trung Quốc tràn lan và nó góp phần giết chết các ý tưởng sáng tạo. Vì phải có tiền, phải bán được sản phẩm mới sáng tạo được.

Bây giờ internet, công nghệ đã tạo ra một chiều mới của nền kinh tế, trở thành không gian ba chiều trong khi quan điểm làm chính sách của mình vẫn đang hai chiều. Thí dụ như đánh thuế vào Uber, Grab... Không phải bắt họ đóng thuế theo khung cũ mà phải tạo ra một khung thuế mới. Công nghệ đẩy một số mô hình đi trước thì mình phải cập nhật và làm chính sách kịp thời, rõ ràng minh bạch chứ không thể “không quản được thì cấm”.

Thước đo của khởi nghiệp là tạo giá trị

Với vai trò là “nhà đầu tư thiên thần” cho một số ý tưởng khởi nghiệp của các bạn trẻ Việt Nam. Theo anh chất lượng các ý tưởng của các bạn trẻ đang ở mức độ nào?

Tôi cho rằng chất lượng của các ý tưởng khởi nghiệp của các bạn trẻ bây giờ so với hai năm về trước phải gấp 10 lần. Do mình có phong trào khởi nghiệp và đi kèm với phong trào đó, những ý tưởng kém sẽ lộ ra. Có ý tưởng khởi nghiệp mà thế giới không bao giờ nghĩ các bạn trẻ Việt Nam lại làm được, nhưng các bạn đã làm được. Việt Nam đang có nhiều bất cập nhưng bất cập lại nảy sinh cơ hội. Các bạn trẻ khởi nghiệp đã nhìn thấy cơ hội trong bất cập ấy. Điều đáng nói là khởi nghiệp của các bạn trẻ đang tập trung vào giá trị chứ không phải tiền. Thước đo trong khởi nghiệp bây giờ là tôi tạo được giá trị gì mới chứ không phải tôi kiếm được bao nhiêu tiền. Thường ai tạo ra được giá trị nhất, vì mọi người nhất thì được trả lại nhiều tiền nhất. Đó là cái rất công bằng trong khởi nghiệp.

Anh có đặt niềm tin vào phong trào khởi nghiệp của giới trẻ Việt Nam hiện nay?

Tôi rất tin và chỉ tin vào khởi nghiệp. Cách đây mấy năm tôi nghĩ mình đã góp phần thuyết phục được lãnh đạo Chính phủ tin vào sức mạnh của khởi nghiệp. Phải nhìn vào thực tế Việt Nam mình sắp sửa qua giai đoạn dân số vàng, điều đó sẽ dẫn tới các nhà sản xuất nước ngoài rút ra khỏi thị trường Việt Nam. Cộng hưởng với thực trạng dân số mình không phải là dân số trẻ dẫn tới hàng triệu người không có công ăn việc làm, tạo ra hệ lụy xã hội lớn. Thêm vào đó, các tập đoàn nhà nước - những quả đấm thép không “gánh” được nền kinh tế. Muốn giải quyết bài toán này, phải tạo điều kiện cho khởi nghiệp, đó là cách duy nhất đưa đất nước tiến lên, thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình.

Việt Nam vừa có bốn tỷ phú lọt vào danh sách của Forbes, nhưng không ai trong số họ là tỷ phú công nghệ. Anh có tin rằng trong tương lai gần, Việt Nam sẽ có tỷ phú công nghệ?

Chắc chắn làn sóng tiếp theo sẽ là các tỷ phú công nghệ. Từ trước đến nay người giàu ở Việt Nam làm giàu dựa vào đất mẹ, nghĩa là chỉ kinh doanh trên những gì mà đất mẹ có sẵn, từ cánh đồng, con sông, mảnh đất, cái mỏ... Họ không tạo ra cái gì mà năm ngoái không có, năm nay có. Nhưng bây giờ thị trường đang chuyển đổi, đặt niềm tin lớn vào công nghệ. Có những ý tưởng khởi nghiệp ở Việt Nam gọi vốn trong 24 giờ đã được gần 1.000 tỷ đồng. Ở Mỹ trước đây, danh sách 10 tỷ phú giàu nhất chỉ có Bill Gate là chủ một công ty công nghệ, nhưng bây giờ top 10 hầu hết là các tỷ phú công nghệ. Việt Nam sẽ đi sau nhưng không đi khác. Chắc chắn những công ty khổng lồ ở Việt Nam sau 10 năm nữa thì bây giờ đang là công ty hai, ba người. Nếu xã hội nhận ra tiềm năng đó của khởi nghiệp thì rất nhiều người sẵn sàng đầu tư vào. 10 năm nữa công nghệ sẽ trở thành một nền công nghiệp.

Xin cảm ơn anh!

Phùng Nguyên (Thực hiện)