Đẹp

Nhà đẹp

Thứ Năm, 29/03/2018, 11:18:56
 Font Size:     |        Print
 

Sân một ngôi nhà cổ trong làng Đường Lâm.

Chú tôi ở quê, viết thư mời "Tuần tới cháu rảnh thì về chơi, chú tát ao chuẩn bị làm nhà". Tôi thắc mắc tát ao và làm nhà là sao? Về đến nơi mới vỡ nhẽ, ở góc ao là cả một bè tre ngâm, chú định ăn Tết xong sẽ khởi công. Nhân tiện tát ao, bắt ít tôm cá làm bữa cỗ và bà tôi cũng tranh thủ thả rau cần, bùn ao tốt chỉ 10 hôm là thu hoạch rồi mới tháo nước vào ao trở lại. Cỗ Tết nhà bà tôi bao giờ cũng có đĩa rau cần muối xổi là thế.

Ngoài rằm, tôi lại nhận được thư của chú: "Cháu về dự lễ động thổ và phạt mộc", động thổ thì tôi biết nhưng phạt mộc thì chưa. Hóa ra, hôm ấy cụ sư trụ trì ở chùa làng chọn giờ hoàng đạo để phạt mộc (dần thân gia tý, mão dậu dần). Đúng giờ Dậu, con trai của ông phó cả được tuổi vung rìu chém một nhát vào cây gỗ xoan to sẽ làm cột cái. Đánh chén xong, đã xẩm tối, chú đưa tôi và mấy người khách ra đình làng xin ông từ cho ngủ nhờ. Thấy tôi ngại, chú bảo: Đình là của làng, từ xưa đến giờ vẫn vậy, tả vu và hữu vu là nơi nghỉ cho khách lỡ độ đường.

Thấm thoắt đã gần hết năm. Tôi về quê dự lễ khánh thành nhà... Ngôi nhà kiểu truyền thống, ba gian hai chái tiền kẻ hậu bẩy, tường gạch, mái ngói, vườn sau trồng chuối, đằng trước là sân gạch, rồi đến một vườn nhỏ trồng na, ổi, một cây hoa ngâu, một cây mộc, vài khóm đinh lăng, ngải cứu. Góc vườn là đống rơm, bên phải có bể nước, vài ba chum tương, đường gạch nhỏ từ sân ra cổng hai bên trồng cau. Thiếu bụi tre, thiếu cây cau thì chả thành nhà, chả thành làng.

Ngôi nhà như bao nhiêu ngôi nhà khác của làng quê Việt và bao đời vẫn vậy. Đó là vẻ đẹp của tự nhiên, có lý vì thuận theo lẽ tự nhiên, đó là vẻ đẹp của hài hòa, con người và thiên nhiên, người và trời đất, bốn mùa mưa nắng, nóng lạnh, hanh nồm. Thí dụ: Ao trước nhà vừa là để thoát nước vào mùa mưa, vừa là "điều hòa không khí", vừa để thả cá, thả bèo, nuôi lợn.

Từ kiểu cách, có gian, có chái, có hiên, có dại tre tránh mưa nắng hắt, có sân gạch để phơi phóng, độ dốc của mái đủ để thoát nước nhanh khi mưa to, có máng thu nước vào bể để sinh hoạt. Từ kiến trúc đến quy hoạch, nhà chính nhà ngang, ao, vườn, sân gạch, chuối sau cau trước, chum tương, bể nước, cây nào ăn quả, cây nào làm thuốc, hoa nào tỏa hương. Một đời sống thuần phác của nền văn minh nông nghiệp. Kiến trúc, ngoại thất, sân vườn cây cối đã vậy, nội thất cũng rất đẹp, gian giữa là bàn thờ tổ tiên, trước ban thờ là bộ trường kỷ tre, hai gian bên kê bộ phản gỗ xoan hoặc chõng tre, trên ban thờ có bức hoành phi ba chữ Càn Khôn Tại (tạm dịch Trời Đất ở trong lòng mình chứ ở đâu xa).

Vẻ đẹp của ngôi nhà Việt truyền thống là vẻ đẹp của hài hòa, thiên địa nhân hợp nhất, thủy thổ cân bằng. Đó cũng là vẻ đẹp của Đạo.

Bài và ảnh: Lê Thiết Cương