Những gam màu trầm lắng

Thứ Sáu, 29/12/2017, 10:28:49
 Font Size:     |        Print
 

ẢNH | TRẦN HẢI

Ông Nguyễn Nguyên, Phó Vụ trưởng Vụ Báo chí - Xuất bản (Ban Tuyên giáo Trung ương) cho biết: thị trường sách Việt Nam đang có nhiều khởi sắc. Chỉ riêng trong năm 2016, chúng ta đã xuất bản 28 nghìn đầu sách với tổng cộng 340 triệu bản. Năm nay, tình hình xuất bản có thêm những bước phát triển mới, dự kiến tăng trưởng khoảng 5-7%. Thế nhưng, trong bức tranh sáng sủa của ngành xuất bản ấy vẫn có những gam màu trầm lắng, khi sách dịch vẫn đang lấn át. Sách Việt đang ở đâu, sẽ đi về đâu là một câu hỏi lớn, không chỉ với ngành xuất bản nói riêng mà cả xã hội nói chung.

Sách dịch chiếm 3/4 thị trường nội địa

TS Nguyễn Tuấn Quỳnh - Giám đốc Công ty sách Saigonbook cho hay, thị trường sách nội địa hiện phát triển nhanh chóng nhưng sách dịch chiếm đến 75% tổng số sách, từ văn học đến sách kỹ năng, kinh tế... Trong khi đó, ở các nước phát triển, số lượng sách dịch chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ. Thử dạo một vòng quanh thị trường hiện nay, từ con phố Đinh Lễ đến đường sách Nguyễn Văn Bình, số lượng sách dịch rất lớn, tới ba phần tư. Từ những cuốn sách kinh điển: Không gia đình (Hector Malot), Những người khốn khổ (Victo Hugo)... tới những cuốn sách hiện đại: Giết con chim nhại (Harper Lee), Khi hơi thở hóa thinh không (Paul Kalanithi)... hay sách kinh doanh được chuyển ngữ như: 7 thói quen của người thành đạt (Stephen Covey), Cha giàu, cha nghèo (Robert Kiyosaki), Tư duy Nhanh và Chậm (Daniel Kahneman)... luôn được xếp ở vị trí trang trọng, đẹp mắt năm này qua năm khác, được tái bản liên tục. Sách của các tác giả Việt thường xếp ở những vị trí bên trong, hay góc khuất và nhiều cuốn đã phủ bụi vì được ít người lật giở.

Chị Ngân Hà, nhân viên bán sách ở phố Đinh Lễ cho biết: “Khách đến đây thường quan tâm đến những cuốn sách dịch. Đặc biệt, mảng quản trị kinh doanh, tâm lý giáo dục, khoa học, tiểu sử, kỹ năng sống... thì hầu như toàn của tác giả nước ngoài, họ mạnh và có truyền thống từ lâu về những lĩnh vực này, các tác giả trong nước không thể cạnh tranh được”. Đó có thể nói là những phân khúc mà các tác giả ngoài hầu như chiếm lĩnh.

Ngay ở mảng văn học, sách best -seller của tác giả Việt Nam cũng phải nhường chỗ cho các bộ tiểu thuyết nước ngoài như 50 sắc thái, Harry Porter, Nhật thực, Hừng đông... Sách ngôn tình Trung Quốc nhiều như nấm mọc sau mưa và điều đáng nói là bán rất chạy. Sách thiếu nhi thì cũng trong tình cảnh “thua ngay trên sân nhà”. Những tác phẩm như Doremon, Shin- cậu bé bút chì theo xu hướng truyện tranh Manga Nhật Bản hay những cuốn sách nổi tiếng như Toto chan- cô bé ngồi bên của sổ, Hoàng tử bé đã “làm mưa làm gió” trên thị trường sách bao nhiêu năm nay.

Phía tác giả Việt chỉ có Nguyễn Nhật Ánh là đáng kể về số lượng phát hành, nhưng những tác giả như vậy quá ít đến mức gần như được xem là ngoại lệ. Mảng sách tinh hoa vốn kén bạn đọc nhưng những cuốn sách dịch vẫn lấn át tác giả Việt. Công ty sách Omega - một công ty mới thành lập chuyên về sách tinh hoa đã có những bước tăng trưởng nhanh, nhưng đa số đều là sách xuất xứ nước ngoài. Xứ Đông Dương - cuốn sách viết về Việt Nam của Omega bán rất chạy thì cũng là của một tác giả người Pháp.

Đã le lói ánh sáng

Nhưng trong bức tranh phát hành ấy, đã le lói những ánh sáng của sách Việt và các tác giả Việt. Có thấy điều đó rõ hơn ở các công ty xuất bản sách, khi sách Việt thường chiếm một góc nhỏ bé trong kế hoạch xuất bản, chiếm chừng 10% - 15% trong số sản phẩm được lựa chọn. Tuy nhiên, gần đây, nhờ nhu cầu của thị trường cũng như những góc nhìn mới mẻ từ các nhà lãnh đạo công ty sách mà việc ưu tiên, đầu tư sách tác giả Việt tăng dần lên. Mỗi công ty sẽ lựa chọn một hướng phát triển đề tài riêng. Có công ty phát triển mạnh ở đề tài ngôn tình Việt, sách văn học trẻ Việt, sách thiếu nhi Việt nhưng cũng có nhiều công ty khác như Sống (thương hiệu sách Tác giả Việt của Alpha Books) thì tập trung khai thác ở kỹ năng, trải nghiệm của người Việt đã có thành công nhất định hoặc những người Việt đang có mong muốn chia sẻ những kiến thức, kỹ năng, câu chuyện của cuộc đời cho đông đảo bạn đọc để từ đó rút ra được những bài học, hay đơn giản là tìm được sự đồng điệu cho chính mình.

Hiện nay, những cuốn sách bán chạy thường là các cuốn sách được viết ra từ những hot blogger hay hot facebooker, khi họ đã có một lượng fan nhất định cũng như có tầm ảnh hưởng xã hội và hướng tới đối tượng là độc giả trẻ, xoay quanh hai thể loại chính: ngôn tình và truyền cảm hứng, trải nghiệm cá nhân... Còn lại những thể loại như thơ, truyện ngắn hay nói chung là các cuốn sách văn học đòi hỏi tính kỹ thuật viết cao, đề tài phản ánh hiện thực xã hội rất kén độc giả. Hay những cuốn sách về đề tài khó: kỹ thuật, kinh doanh, khoa học... có đối tượng độc giả tương đối hẹp khiến cho việc xuất bản sách cũng bị hạn chế đề tài và số lượng in ấn.

Chúng ta đã từng có những thế hệ tác giả ăn khách một thời như Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Phùng Quán, Lưu Trọng Lư, Thế Lữ, Xuân Diệu, Nguyên Hồng, Trần Dần... trước năm 1975. Sau dấu mốc ấy, chúng ta có Nguyễn Huy Thiệp, Tạ Duy Anh, Hồ Anh Thái, Nguyễn Thị Thu Huệ, Bảo Ninh...

Thế hệ nhà văn hậu chiến như một sự bùng nổ mang tầm thời đại khi họ đã bắt đầu tạo nên giọng điệu riêng, chất liệu sáng tạo tự do, nội dung bắt đầu dịch chuyển từ chiến tranh, đổi mới dần dần sang đối diện với các vấn đề xã hội, không né tránh như trước. Các gương mặt tiêu biểu của giai đoạn kế tiếp có Nguyễn Ngọc Thuần, Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Danh Lam, Trần Nhã Thụy, Nguyễn Đình Tú, Đỗ Bích Thúy, Phong Điệp... Đây là thế hệ trở về với cái tôi, trở về với nỗi cô đơn của bản thân và tìm kiếm bản thân mình qua những khung cảnh đẹp như mơ, hiền hòa của đời thường và cũng đầy trăn trở về sự thay đổi của thời đại. Tuy nhiên tất cả các cây viết hầu hết đang tập trung vào một thể loại duy nhất là văn học.

Những năm gần đây, các tác giả trẻ xuất hiện nhiều hơn, mạnh mẽ hơn. Điều này rất dễ hiểu khi xu thế toàn cầu hóa đang là một xu hướng và các bạn trẻ mong muốn được thể hiện mình nhiều hơn, được cất lên tiếng nói từ trong tâm can và bộc lộ qua ngòi bút, cũng như thời đại công nghệ thông tin, sân chơi viết lách rộng rãi hơn, phổ biến hơn. Mạng xã hội hiện nay đang khá phát triển, dễ chia sẻ rộng rãi. Các tác giả nếu đã có tác phẩm của mình hay có nhu cầu muốn chia sẻ, đam mê viết lách thì việc lan tỏa và tiếp cận đối tượng độc giả dễ dàng hơn qua công cụ liên kết hữu hiệu này.

Thời gian gần đây, nhu cầu viết đang là xu hướng và việc tác giả trẻ có những thành tích đáng nể đã góp mặt nổi bật trong nền xuất bản cũng như tạo thêm nhiều màu sắc cho bức tranh xuất bản trong nước nói chung. Đã có những tác phẩm bán hàng chục nghìn bản: Buồn làm sao buông (Anh Khang), Chênh vênh hai lăm (Nguyễn Ngọc Thạch), Chúng ta rồi sẽ ổn thôi (Minh Nhật - Gào), Tạm biệt em ổn (Tờ Pi), Đi qua thương nhớ, Từ yêu đến thương (Phong Việt), Lỗi ở yêu thương (Thanh Duy), Tìm đường tuổi 20s (Trần Thị Thùy Trang), Tuổi trẻ đáng giá bao nhiêu (Rosie Nguyễn)... và đóng góp một giá trị nhất định vào tiến trình phát triển của nền xuất bản Việt, tạo nên một luồng gió mới, khác biệt, trẻ trung, sáng tạo.

Ngoài ra, sự phát triển, đa dạng không dừng lại ở một thể loại, một chủ đề, cách tác giả bắt đầu khai thác nhiều chủ đề phong phú hơn, đáp ứng nhiều nhu cầu của độc giả hơn. Sách công cụ học tiếng Anh như Chiến lược Ielts 7.0 (Võ Trung Kiên), sách về trải nghiệm du học như Nhật Bản đến và yêu (Dương Linh), Italy, đi rồi sẽ đến (Fanara Lê), sách về trải nghiệm văn hóa du lịch như Độc hành (Nguyễn Hoàng Bảo), Yếm Đào du ký (Lam Linh) hay sách về khởi nghiệp như Vấp nhưng đừng ngã (Vũ Thái Hà), Trước bình minh luôn là đêm tối (Tạ Minh Tuấn)... đang có nhiều tín hiệu tốt về lượng tiêu thụ cũng như ủng hộ của độc giả. Đa dạng chủ đề, đa dạng người viết trẻ, dường như là một hướng đi tốt cho sách Việt.

Theo tổng kết năm 2016 của Cục Xuất bản, In và Phát hành, Cục xác nhận đăng ký xuất bản 64.588 tên xuất bản phẩm. Trong đó có 1.893 tên xuất bản phẩm điện tử. Xuất bản phẩm của các nhà xuất bản: 29.390 cuốn với 328 triệu 337 nghìn bản.

Năm 2016, một số NXB sản xuất kinh doanh đạt được chỉ tiêu đề ra, doanh thu tăng hơn so với năm trước như: NXB Trẻ (13,3 tỷ đồng), NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật (18,5 tỷ đồng), NXB Kim Đồng (28 tỷ đồng), NXB Giáo dục Việt Nam (67,8 tỷ đồng).

Tổng số sách phát hành trong nước là: 414,5 triệu bản (tăng 7% so với năm 2015). Xuất khẩu: hơn 400 nghìn bản sách, nhập khẩu 41 triệu 137 nghìn 471 bản sách. Trong đó, tỷ lệ các loại sách nhập khẩu như sau: Sách giáo dục (50%); khoa học xã hội (17%); kinh tế (14%); khoa học - kỹ thuật (12%); y học (7%).

Theo Báo cáo Thị trường sách Việt Nam và số liệu Waka (thư viện sách và tạp chí điện tử bản quyền lớn nhất Việt Nam) trong quý II và III năm 2017:

- Số lượng sách giấy được phân chia theo thể loại phát hành cụ thể như sau: SGK, tài liệu, giáo trình (8%), văn bản pháp luật (6%), kinh doanh - điện tử (10%), văn học (29%), thiếu nhi (21%), sách kỹ năng (7%), truyện tranh (8%), thể loại khác (18%).

- Tỷ lệ sách giấy được xuất bản: Tác giả liên kết xuất bản (27%), đơn vị phát hành (63%), công ty in tư nhân (6%) và cơ quan nhà nước (2%).

NGUYỆT NGA