Hiệu ứng kinh tế của pháp luật

Thứ Ba, 29/08/2017, 17:29:28
 Font Size:     |        Print
 

Tòa nhà VP6 của Tập đoàn Mường Thanh trong khu đô thị Linh Đàm, theo quy hoạch được duyệt cao 25 tầng, nhưng xây vượt 10 tầng. Ảnh | Anh Tuấn

Kinh tế học của pháp luật là bộ môn khoa học sử dụng các lý thuyết kinh tế để đánh giá hiệu quả của các quy phạm pháp luật cũng như dự đoán khả năng ban hành những quy phạm pháp luật mới. Bài viết này tập trung làm rõ tầm quan trọng của nhận thức về kinh tế khi làm luật và áp dụng pháp luật mà nếu thiếu nhận thức này sẽ làm phát sinh những chi phí khổng lồ.

Xin lấy việc đập bỏ những tầng nhà xây dựng quá phép hoặc trái phép ở Hà Nội làm thí dụ. Đập bỏ để bảo đảm trật tự xây dựng, tính nghiêm minh và tính răn đe của pháp luật. Khi một ngôi nhà xây dựng trái phép bị đập bỏ, thì đập bỏ các ngôi nhà trái phép khác cũng sẽ trở thành bắt buộc, vì đó là đòi hỏi của sự công bằng và áp dụng pháp luật một cách nhất quán. Thời gian qua, chính quyền TP Hà Nội đã tuân thủ nghiêm ngặt cách hành xử nói trên. Nhiều ngôi nhà xây dựng quá tầng đã bị đập bỏ. Cho dù trong một số trường hợp như trường hợp tòa nhà của Ngân hàng Bắc Á ở đường Đào Duy Anh chẳng hạn, không gian kiến trúc đã bị xấu đi rất nhiều sau khi các tầng quá phép bị đập bỏ. Thế nhưng, việc đập bỏ có vẻ như không phải là không có giới hạn. Hiện chính quyền thành phố đang đứng trước bài toán hết sức nan giải khi phải đập bỏ hàng chục tầng nhà trong nhiều tòa nhà của Tập đoàn Mường Thanh. Đập bỏ hàng nghìn căn hộ, số người dân bị ảnh hưởng rất lớn. Hiệu ứng kinh tế của pháp luật bắt đầu tác động ở đây. Với những tổn thất to lớn như vậy về kinh tế, chính quyền đã bắt đầu lúng túng và chưa biết xử lý ra sao.

Thật ra, còn có rất nhiều cách khác chúng ta có thể lựa chọn. Xét về mặt kinh tế, đập bỏ các tầng nhà trái phép tuy bảo đảm tính nghiêm minh và răn đe của pháp luật nhưng là cách làm phát sinh nhiều chi phí nhất và cũng hao tổn nhiều nguồn lực nhất cho xã hội như chi phí để xây dựng và đập bỏ; tổn hại to lớn về môi trường trong quá trình xây dựng và đập bỏ; chi phí cơ hội (những tầng nhà bị đập bỏ đáng ra có thể mang lại thu nhập và lợi ích cho xã hội trong nhiều chục năm, thậm chí cả trăm năm).

Như vậy, đập bỏ không phải là cách đề ra quy phạm pháp luật và áp dụng pháp luật hợp lý xét từ góc độ kinh tế. Ngoài ra, chuyện đập phá trong nhiều trường hợp còn làm chúng ta thật sự băn khoăn về khách thể của pháp luật (là những giá trị mà pháp luật bảo vệ). Lấy tòa nhà của Ngân hàng Bắc Á ở Đào Duy Anh làm thí dụ, hai tầng nhà trái phép đã bị đập bỏ. Tuy nhiên, với cả hai tầng đó thì tòa nhà này vẫn thấp hơn nhiều so với những ngôi nhà chung quanh. Việc đập bỏ đã không chỉ làm cho tòa nhà này trở nên cụt lủn, xấu xí, mà còn phá vỡ và làm xấu xí cả không gian kiến trúc chung quanh. Thế thì pháp luật trong trường hợp này bảo vệ giá trị gì? Ngoài việc bảo vệ quyền cấp phép độc đoán của cơ quan chức năng, sẽ rất khó tìm ra một khách thể nào khác của pháp luật ở đây. Mà như vậy, có vẻ như pháp luật chỉ còn là công cụ để cai trị mà thôi.

Từ những phân tích nói trên, chúng ta thấy cách làm hợp lý hơn là tịch thu và sung công tất cả các tầng nhà trái phép. Nếu quy phạm này được áp dụng nhất quán và hiệu quả thì tính nghiêm minh và tính răn đe của pháp luật vẫn hoàn toàn được bảo đảm. Với cách làm này, không một chi phí nào phát sinh, không một tổn hại nào bị gây ra cho xã hội: chi phí xây dựng không bị lãng phí; chi phí đập bỏ không bị phát sinh; ô nhiễm môi trường do đập phá không xảy ra; tài sản chỉ bị chuyển từ chủ đầu tư sang cho Nhà nước, chứ không bị phá hủy cho nên sẽ sử dụng được lâu dài cho xã hội.

Chính vì vậy, lựa chọn các quy phạm thế nào để kinh tế của pháp luật luôn luôn được cân nhắc là điều rất quan trọng để đất nước chóng trở nên giàu có. Các nhà lập pháp và các cơ quan thực thi pháp luật cần quan tâm hơn đến vấn đề này!

TS NGUYỄN SĨ DŨNG