Đẹp

Đình

Thứ Tư, 26/07/2017, 09:52:57
 Font Size:     |        Print
 

Đình làng Mông Phụ.

Chỉ có đình làng mới là tác phẩm kiến trúc đẹp nhất đại diện cho kiến trúc truyền thống Việt Nam. Đình có thể sánh ngang với bất kể công trình nào trong di sản kiến trúc của nhân loại. Từ đình Mạc thế kỷ 16 đến đình Lê thế kỷ 17, 18 đều có một đặc điểm chung: các yếu tố kiến trúc, điêu khắc, hội họa trộn lẫn, hòa quyện, nâng đỡ và tôn vinh nhau nhuần nhuyễn, tinh tế để cùng tạo nên vẻ đẹp độc đáo cho ngôi đình.

Đứng trước bất kể một ngôi đình nào ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, người ta không thể bóc tách rạch ròi đâu là hội họa, đâu là kiến trúc hay điêu khắc. Càng không thể máy móc phân biệt cái nào là công năng, cái nào là thẩm mỹ.

Đình không chỉ là di sản tiêu biểu của kiến trúc Việt Nam, đình còn là nơi ngưng tụ và lắng đọng toàn bộ nền văn hóa của người Việt. Cái gốc của văn hoá Việt là văn hóa làng, mỗi làng mỗi đình. Chỉ cần hiểu đình làng là đủ để hiểu về bản tính người Việt. Từ đình Tây Đằng (Ba Vì) đến đình Lỗ Hạnh (Bắc Giang) đình Thổ Tang (Vĩnh Phúc) hay bất kể ngôi đình nào ở Việt Nam người ta đều phải bàng hoàng không chỉ vì vẻ đẹp của nó mà quan trọng ngàn lần hơn thế: vì sự độc đáo của đình. Nghệ thuật đình làng là một nền nghệ thuật khác biệt cho dù chung quanh nó và trước cũng như sau nó là những nền nghệ thuật rất lớn.

Lịch sử của mỹ thuật, lịch sử của điêu khắc Việt Nam cũng nằm ở đình. Từ cửa võng, cốn, kèo, đầu bẩy... với nhiều đề tài phong phú, phản ánh mọi mặt đời sống của làng quê Việt: đấu vật, đánh cờ, cưỡi ngựa, tắm ao sen, nam nữ chọc ghẹo, nô đùa nhau thậm chí có cả cảnh làm tình (đình Phù Lão, Bắc Giang), v.v. đã là những tác phẩm mang tính biểu tượng của mỹ thuật Việt.

Những câu hỏi lớn luôn thường trực trong đầu người nghệ sĩ, khó mà trả lời thấu đáo. Tại sao lại có quá nhiều hiện đại trong mỹ thuật đình? - Tại sao mỹ thuật đình lại quá riêng biệt như thế? Gần như không có dấu ấn của bất kể Ấn, Chàm, Hoa nào? Sức mạnh nội tại nào của mỹ thuật đình khiến nó không bị bên ngoài cám dỗ? Đình là của làng, làng gần dân hơn vua, phép vua thua lệ làng nên nghệ thuật ở đình, điêu khắc đình làng bình dị, giản dị, đầy ắp hơi thở của đời sống dân giã. Đó là vẻ đẹp của tự do, phóng khoáng, hồn nhiên, cởi mở, khỏe khoắn, thô mộc.

Có phải rằng, ở cuối con đường thì truyền thống và hiện đại gặp nhau ở một điểm hay không? Khi mà những tác phẩm xuất sắc của Nguyễn Tư Nghiêm đều là sự chưng cất từ mỹ thuật đình.

Là nơi thờ Thành Hoàng làng, ông tổ nghề của làng, người có công với làng, với nước. Đình là trung tâm hành chính, khao thưởng, phạt vạ, là nơi hội họp, hội hè, đình đám. Chèo cổ bao giờ cũng diễn ở sân đình, rối nước thì diễn ở thủy đình. Đình còn là nơi ngủ trọ cho khách lỡ độ đường. Về mặt quy hoạch thì đình là điểm nhấn kiến trúc của làng. Chẳng có công trình kiến trúc nào đa năng đến thế. Khi Chúa Nguyễn bắt đầu công cuộc hành phương nam, công cuộc mở cõi, người Việt đi đến đâu thì lập làng, xây đình đến đó.

Từ nhà thuyền trên mặt trống đồng Đông Sơn đến nhà Rông ở Tây Nguyên, nhà dài của người Ê Đê, nhà một cột của người Cơ Tu đến nhà sàn của các tộc người thiểu số khác cho đến đình là một truyền thống kiến trúc tiếp nối tiếp biến trong suốt chiều dài lịch sử của nước Việt, người Việt.

Bài và ảnh: LÊ THIẾT CƯƠNG

Chia sẻ