Bình luận

Múa kiếm

Thứ Ba, 25/07/2017, 17:36:31
 Font Size:     |        Print
 

Việc cấm vận khiến Hãng hàng không Qatar chịu ảnh hưởng nặng nề.

Nếu có một từ ngắn gọn nào đó để mô tả chính xác nhất tình hình ở vùng Vịnh hiện nay thì đó chính là từ “khủng hoảng”.

Ngày 5-6 vừa qua, các nước Saudi Arabia, Ai Cập, Các tiểu vương quốc A rập thống nhất (UAE) và Bahrain bất ngờ đồng đoạt quyết định cắt đứt quan hệ với Qatar. Lý do chính được đưa ra là Qatar “bảo trợ khủng bố” và các nước này phải bảo vệ an ninh và chủ quyền quốc gia trước các mối đe dọa khủng bố cũng như chủ nghĩa cực đoan. Các nhà ngoại giao Qatar bị yêu cầu phải rời khỏi các nước này trong một thời gian nhất định. Một lệnh cấm vận toàn diện và nghiêm ngặt được áp đặt đối với Qatar.

Những diễn biến nhanh chóng cho thấy ít nhất bốn nước Vùng Vịnh đã đưa ra lời thách thức nghiêm trọng đối với Qatar, cũng là một quốc gia Vùng Vịnh.

Màn “múa kiếm” bất ngờ này đã gây nên một cuộc khủng hoảng sâu sắc chưa từng có ở Vùng Vịnh trong vòng mấy chục năm qua.

Câu hỏi đặt ra: đâu là nguyên nhân thật sự của màn “múa kiếm” này?

Tối hậu thư để bị từ chối

Nếu như tin vào lý do các nước cắt đứt quan hệ với Qatar đưa ra rằng do quốc gia có hơn 2,2 triệu dân này “bảo trợ khủng bố” và đe dọa an ninh thì quá đơn giản. Nguyên nhân thật sự đằng sau vụ việc này nhanh chóng hiện rõ khoảng ba tuần sau khi bốn nước Ả rập cắt đứt quan hệ với Qatar, thể hiện qua tối hậu thư 13 điểm mà các nước này gửi cho Qatar và đưa ra thời hạn 10 ngày (sau đó có gia hạn thêm 48 tiếng) để quốc gia này phải tuân thủ.

Trong số 13 điều kiện này, có những điều kiện không có gì rõ ràng hơn là Qatar phải hạ cấp quan hệ với Iran, đóng cửa một căn cứ quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ, đóng cửa kênh truyền hình Al Jazeera và đi theo đường lối chính trị, quân sự, kinh tế của các nước Vùng Vịnh và Ả rập.

Có vẻ như đây là một tối hậu thư được bốn nước vùng Vịnh đưa ra mà họ cũng biết chắc chắn sẽ bị từ chối.

Căn cứ quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ ở Qatar không lớn, quy mô chỉ có vài trăm lính. Tuy nhiên, căn cứ quân sự này, xét về tính biểu tượng, quan trọng không kém căn cứ quân sự của Mỹ với 11.000 lính đóng tại Qatar, bởi nó cho thấy mối quan hệ hợp tác quốc phòng chặt chẽ giữa Doha với Ankara. Chỉ vài ngày sau khi bốn nước Vùng Vịnh quyết định cắt đứt quan hệ với Qatar, Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ đã nhanh chóng thông qua quyết định cho phép triển khai thêm quân tới Qatar, con số có thể lên tới 3.000 người. Các cuộc tập trận chung giữa hai bên cũng sẽ được tiến hành. Nhanh chóng không kém là những chuyến hàng lương thực được Thổ Nhĩ Kỳ gửi tới Qatar, quốc gia phải nhập khẩu 80% lương thực do bị ảnh hưởng bởi lệnh cấm vận. Yêu cầu Qatar đóng cửa căn cứ quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ là điều gần như không thể, nếu như xét đến Doha hầu như là đồng minh gắn kết bậc nhất của Ankara trong khu vực, nếu không nói là trên thế giới.

Al Jazeera là một kênh truyền hình có uy tín trong thế giới A rập có trụ sở ở Doha, Qatar. Nó được xem như “CNN của Vùng Vịnh” nhưng có tiếng nói độc lập và nhiều khi đối lập với CNN của Mỹ, vốn thường xuyên có các tin bài được cho là ủng hộ chính sách của Mỹ và phương Tây, đặc biệt là trong các cuộc chiến trước đây ở Vùng Vịnh. Đóng cửa Al Jazeera không chỉ được cho là vi phạm nguyên tắc tự do ngôn luận; lớn hơn, nó đụng chạm đến một vấn để căn cốt: thể diện quốc gia của Qatar. Nói cách khác, việc đóng cửa Al Jazeera là điều khó khả thi.

Việc trong tối hậu thư đưa điều kiện phải hạ cấp quan hệ với Iran khác nào buộc Doha đang trong tình trạng bị “thập diện mai phục” mà lại tự mình loại bỏ đi một đồng minh hùng mạnh, một chỗ dựa đáng tin cậy về chính trị, ngoại giao và không loại trừ cả về mặt quân sự. Do vậy, nó là điều khó có thể thành hiện thực nhất.

Cuộc chiến địa chính trị ở tầng khu vực

Cũng chính điều kiện muốn Qatar hạ cấp quan hệ ngoại giao với Iran mới phần nào nói lên bản chất thật sự của cuộc khủng hoảng. Lâu nay, người ta không còn nghi ngờ gì về một trong những động lực quan trọng đằng sau đời sống chính trị quốc tế ở khu vực Trung Đông là mối quan hệ “cơm không lành, canh không ngọt” giữa Iran và Saudi Arabia. Sự cạnh tranh địa chính trị giữa hai quốc gia được coi là cường quốc khu vực này có căn nguyên từ các xung đột nghiêm trọng về tôn giáo, lợi ích kinh tế kéo dài suốt nhiều thập kỷ qua.

Tình trạng căng thẳng giữa Mỹ với Iran dẫn tới lệnh trừng phạt của Washington đối với nước cộng hòa Hồi giáo Iran ít nhiều mang lại lợi thế cho Saudi Arabia. Tuy nhiên, sau khi Iran đạt được thỏa thuận lịch sử với nhóm P5+1 về chương trình hạt nhân gây tranh cãi của mình, lệnh trừng phạt dần được nới lỏng và ưu thế này cũng theo đó mà dần dần mất đi, đặc biệt là trong lĩnh vực xuất khẩu dầu mỏ. Riyadh không thể ngồi nhìn đối thủ tranh giành ảnh hưởng với mình trong khu vực lớn mạnh dần trở lại mà không động thủ. Tuy nhiên, đối đầu trực tiếp với Tehran là một lựa chọn quá rủi ro và mạo hiểm. Qatar, đồng minh thân cận của Iran hiển nhiên trở thành mục tiêu.

Các đồng minh khác của Saudi Arabia như Ai Cập hay UAE cũng có những xung khắc tương tự với Doha. Trong khi Qatar ủng hộ nhóm Anh em Hồi giáo thì Ai Cập xếp nhóm này vào danh sách “các tổ chức khủng bố”. UAE coi hãng hàng không Qatar là mối đe dọa đối với một trong những dự án kinh tế quan trọng nhất của mình...

Do vậy, cuộc khủng hoảng hiện nay không đơn thuần là sự bất hòa giữa những người anh em Vùng Vịnh! Nó bắt nguồn từ những nguyên nhân địa chính trị, tranh giành không gian ảnh hưởng cho đến những lợi ích to lớn về kinh tế.

Cuộc khủng hoảng hiện nay không đơn thuần là sự bất hòa giữa những người anh em Vùng Vịnh! Nó bắt nguồn từ những nguyên nhân địa chính trị, tranh giành không gian ảnh hưởng cho đến những lợi ích to lớn về kinh tế.

“Thương gia” trong khủng hoảng

Có một yếu tố không thể không nhắc đến, là vai trò của Mỹ trong cuộc khủng hoảng ở Vùng Vịnh hiện nay.

Tổng thống Mỹ Donald Trump bị “đổ tội” là nguyên nhân của cuộc khủng hoảng với lý do chỉ ít ngày sau chuyến thăm của ông Donald Trump tới Saudi Arabia thì cuộc khủng hoảng bùng nổ. Có chăng một sự bật đèn xanh của Washington cho hành động của bốn quốc gia Vùng Vịnh đối với Qatar?

Không ai có thể trả lời cho câu hỏi này. Nhưng nếu căn cứ vào những dòng tweet - phương tiện biểu đạt quan trọng của của ông Donald Trump- sau khi từ Saudi Arabia trở về thì những người theo học thuyết âm mưu có vẻ có lý. Khi ấy, ông Donald Trum đã viết: “Thật là tốt khi nhìn nhận là chuyến thăm của tôi gặp gỡ Quốc vương Salman bin Abdulaziz và 50 quốc gia khác đã đem lại thành quả. Họ nói họ sẽ có cách nghiêm khắc chống lại việc tài trợ cho khủng bố. Tất cả mọi bằng chứng đều chỉ ra Qatar. Có thể đây là khởi đầu cho một sự kết thúc cơn ác mộng khủng bố”.

Ác mộng kết thúc thì chưa thấy đâu, nhưng đã xuất hiện một cơn ác mộng mới: sự hục hặc giữa các quốc gia Vùng Vịnh với Qatar, nếu bùng nổ thành xung đột quân sự, sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của chính nước Mỹ ở khu vực này. Chẳng gì thì căn cứ quân sự ở Al Udei cách thủ đô Doha 45 phút lái xe là một trong những căn cứ quan trọng bậc nhất về mặt chiến lược của Mỹ ở Trung Đông. Với 11 nghìn quân trú đóng, đây cũng là nơi đặt trụ sở Bộ chỉ huy Trung tâm Mỹ, Trung tâm chiến dịch không gian và Không quân hỗn hợp của Mỹ. Nó là trung tâm điều phối trọng yếu các chiến dịch quân sự của Mỹ ở Trung Đông, đặc biệt là trong cuộc chiến chống IS. Nếu căn cứ này bị tê liệt vì “cuộc chiến” giữa các nước Vùng Vịnh thì đó sẽ là tổn thất không gì bù đắp nổi đối với Mỹ.

Nhưng với Mỹ, cuộc khủng hoảng này không hoàn toàn mang tính tiêu cực. Chỉ mươi ngày sau khi xảy ra khủng hoảng, Mỹ đã hoàn thành thương vụ bán máy bay cho Qatar trị giá 12 tỷ USD. Những hợp đồng bán vũ khí cho Saudi Arabia cũng đã được Quốc hội Mỹ bật đèn xanh, sẵn sàng ký kết. Việc gì phải nhanh chóng hạ nhiệt cuộc khủng hoảng một khi nó mang lại những hợp đồng lớn khủng khiếp như thế? Nghệ thuật ở đây là phải giữ cho cuộc khủng hoảng không bùng nổ thành xung đột quân sự và về mặt này, với vai trò “anh cả” trong khu vực, quan hệ tốt với nhiều bên, Mỹ hoàn toàn có khả năng làm được. Giữ vai trò một “thương gia” trong cuộc khủng hoảng này mang lại nhiều lợi ích cho một “nước Mỹ trên hết”.

***

Một khi các kiếm sĩ đã tuốt kiếm ra khỏi vỏ, rất khó khăn để tra lại kiếm vào bao. Cuộc khủng hoảng ở Vùng Vịnh hiện nay nếu bùng nổ không kiểm soát được thì kẻ thủ lợi chỉ là IS, vốn đang bị dồn đến chân tường ở cả Iraq lẫn Syrie. Nếu nhìn nhận như thế, các kiếm sĩ trong màn múa kiếm này cần phải suy nghĩ hết sức thận trọng trước khi có bất cứ một quyết định vội vã nào.

Ảnh trong bài | Nguồn các báo nước ngoài

Chia sẻ