Làm gì để không “lỡ tàu”?

Thứ Sáu, 29/09/2017, 19:30:12
 Font Size:     |        Print
 

Công ty Cổ phần Nam Dược sản xuất thuốc (Nam Định) ứng dụng công nghệ hiện đại trong chiết xuất và bào chế thuốc. Ảnh | Quang Minh

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 (CMCN) đang tạo nên những áp lực buộc phải thay đổi. Vậy Nhà nước lẫn doanh nghiệp phải làm gì để không bị “lỡ tàu”?

CMCN 4.0 và hành động của Chính phủ

Ông Vũ Hoàng Liên - Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam nhấn mạnh để bắt kịp CMCN 4.0 cần có bàn tay mạnh mẽ của Chính phủ. Nếu để phát triển tự nhiên thì trước sau cũng sẽ tốt lên, cũng tịnh tiến nhưng khoảng cách giữa Việt Nam và các nước có rút ngắn được không vẫn là một câu hỏi lớn. Thực tế cho thấy thời gian qua Chính phủ đã nhập cuộc nhanh chóng và mạnh mẽ để thúc đẩy cuộc CMCN 4.0 ở Việt Nam.

Ngày 4-5-2017, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 16/CT-TTg về việc tăng cường năng lực tiếp cận cuộc CMCN 4.0. Để chủ động nắm bắt cơ hội, đưa ra những giải pháp thiết thực có thể tận dụng tối đa các lợi thế và giảm thiểu những tác động tiêu cực của CMCN 4.0 đối với Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Bộ trưởng, thủ trưởng các cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc chính phủ, cơ quan trung ương, chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trong thời gian từ nay đến năm 2020 tập trung chỉ đạo, thực hiện một số giải pháp và nhiệm vụ quan trọng.


Thủ tướng giao Bộ Thông tin và Truyền thông thúc đẩy phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, phát triển, kinh doanh công nghệ mới. Ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông cần được đẩy mạnh để đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa công nghệ thông tin - truyền thông trong phạm vi cả nước, bảo đảm an toàn, đồng bộ, kết nối liên ngành và liên vùng.

Trong đó, các doanh nghiệp viễn thông chú trọng hoàn thiện mạng truyền thông di động 4G, bảo đảm cung cấp dịch vụ ổn định trong toàn quốc từ năm 2018; có chính sách tiếp cận, nghiên cứu và phát triển 5G, đáp ứng yêu cầu Internet kết nối vạn vật trong thời gian sớm nhất.

Một số lĩnh vực, sản phẩm trọng điểm về công nghiệp công nghệ thông tin - truyền thông có vai trò then chốt trong cuộc cách mạng 4.0 sẽ được tập trung phát triển. Để phục vụ việc này, nhân lực công nghệ thông tin, đặc biệt là nhân lực về an toàn, an ninh thông tin được ưu tiên.

Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương liên quan kết nối các chương trình, nhiệm vụ khoa học và công nghệ để tăng cường năng lực tiếp cận cuộc cách mạng 4.0. Trong đó, tập trung thực hiện có hiệu quả các Chương trình khoa học và công nghệ quốc gia về Toán học, Vật lý, Khoa học cơ bản; các chương trình Đổi mới công nghệ, Phát triển công nghệ cao, Sản phẩm quốc gia, Nâng cao năng suất chất lượng sản phẩm hàng hóa của doanh nghiệp, Sở hữu trí tuệ, Công nghiệp sinh học...

Thủ tướng giao Bộ Giáo dục và Đào tạo thúc đẩy triển khai giáo dục về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) trong chương trình giáo dục phổ thông; tổ chức thí điểm tại một số trường phổ thông ngay từ năm học 2017-2018. Năng lực nghiên cứu, giảng dạy trong các cơ sở giáo dục đại học cần được nâng cao. Học sinh, sinh viên cần được tăng cường giáo dục những kỹ năng, kiến thức cơ bản, tư duy sáng tạo, khả năng thích nghi với những yêu cầu của cuộc CMCN 4.0.

Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần đổi mới đào tạo, dạy nghề trong hệ thống các trường đào tạo nghề theo hướng phát triển nguồn nhân lực, chuyển đổi nghề nghiệp có kỹ năng phù hợp, có thể làm chủ và khai thác vận hành hiệu quả những tiến bộ công nghệ của cách mạng 4.0; nghiên cứu, đề xuất các chính sách, giải pháp khắc phục, giảm thiểu tác động, ảnh hưởng của cách mạng này tới cơ cấu thị trường lao động, an sinh xã hội; báo cáo Thủ tướng trong tháng 12-2017.

Tự động hóa dần thay thế nhân công trong các khâu gia công lắp ráp. Ảnh | TL

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đề nghị các Bộ trưởng phải nhận thức rõ, tập trung hơn “tránh tình trạng chỗ nào cũng nói CMCN 4.0 nhưng hỏi làm gì cho bản thân bộ mình, ngành mình thì không ai biết rõ ràng”. Thủ tướng cho rằng thời gian không chờ đợi, cơ hội không tự đến, phải hành động nhanh hơn, quyết liệt hơn để đón CMCN 4.0 nếu không chúng ta sẽ đánh mất vận hội lớn.

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam trong diễn đàn cao cấp về công nghệ thông tin và truyền thông mới đây đã chia sẻ: “Chúng ta phải “dấn thân hơn nữa”, “mạnh dạn hơn nữa” thì mới mong thành công trong cuộc cách mạng này. Cả hệ thống chính trị, các tổ chức xã hội, các doanh nghiệp, các trường đại học, các viện nghiên cứu, các nhà khoa học và cộng đồng xã hội phải kết nối với nhau, chia sẻ với nhau, cùng phối hợp hành động để tạo nên sức mạnh vì CMCN 4.0 là chia sẻ, là kết nối”.

Doanh nghiệp Việt - chủ động thay đổi để cạnh tranh

Nhiều doanh nghiệp đã không đợi “nước đến chân mới nhảy” mà đã chủ động thay đổi để cạnh tranh. Trong bối cảnh ngành dệt may Việt Nam hiện đang gặp phải nhiều khó khăn và phụ thuộc quá nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu, giá trị gia tăng chưa cao, chưa có nhiều thương hiệu nổi tiếng... thì việc thay đổi công nghệ mới có thể nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Bắt kịp xu hướng của thị trường, một số doanh nghiệp dệt may nước ngoài tại Việt Nam đã áp dụng công nghệ cắt may thông minh IntelloCut và IntelloBuy của tập đoàn Threadsol (Singapore), nhằm tối thiểu hóa lượng vải nguyên vật liệu, tiết kiệm đến 10% chi phí sản xuất cho doanh nghiệp. Trong đó, nhà máy thời trang FGL, Xuân Tây, Saitex tại Biên Hòa (Đồng Nai), Ocean Sky Apparel (Tây Ninh)... đã ứng dụng công nghệ mới này. Đây là các doanh nghiệp gia công cho các hãng thời trang danh tiếng nước ngoài như: Nike, Victoria Secret, Gap và Old Navy, Puma, G-Star và True Religion. Trong đó, riêng Saitex đạt kim ngạch xuất khẩu hơn 30 triệu USD trong năm 2016.

Theo thống kê của Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), hai tháng đầu năm nay, nhập khẩu vải của Việt Nam ước đạt 1,412 triệu USD. Chưa kể chi phí sản xuất và nhân công, số tiền các doanh nghiệp dệt may tiết kiệm được lên đến hơn 141.000 USD sau hai tháng áp dụng công nghệ mới.

“Trước những sức ép từ bên trong lẫn bên ngoài, các doanh nghiệp Việt buộc phải nâng cao năng lực cạnh tranh bằng ứng dụng khoa học công nghệ để vừa nâng cao chất lượng sản phẩm, vừa giảm thiểu chi phí sản xuất và gia tăng năng suất lao động của dây chuyền”, đại diện một nhà máy cho hay. Công nghệ của ThreadSol sẽ giúp tiết kiệm tới 10% chi phí vải nguyên liệu bằng cách sử dụng các phần mềm. Phần mềm này sẽ đưa ra một phương pháp định lượng chính xác ​​để bảo đảm số vải cần thiết cho một số lượng hàng may mặc nhất định. Vị này kỳ vọng, công nghệ mới sẽ góp phần mang lại lợi nhuận khổng lồ cho doanh nghiệp; góp phần đưa ngành dệt may Việt ngang tầm quốc tế.

Còn ông Lê Quang Hùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Sản xuất thương mại may Sài Gòn (Garmex Sài Gòn) cho biết, công ty ông cũng đã đầu tư nhiều loại máy móc chuyên dùng trong ngành như: máy trải vải tự động, máy cắt tự động, phần mềm chỉ huy, máy cắt laser... Tổng vốn đầu tư cho trang thiết bị trong năm 2016 khoảng 60 tỷ đồng. Kết quả năng suất tăng lên rõ rệt. Chẳng hạn lúc trước, một quy trình sản xuất cần năm lao động thì nay chỉ cần một lao động. Hay như may quần bò, công nhân phải may túi rồi xếp ly thì nay chỉ cần đưa vô máy dập là xong... Tuy nhiên, theo ông Lê Quang Hùng, công nghệ hiện nay vẫn chỉ mới thay thế được các công đoạn trong sản phẩm ít chi tiết. Riêng đối với những sản phẩm có kiểu dáng phức tạp với vài trăm chi tiết thì vẫn cần đến người lao động có kỹ năng.

Công ty may Minh Anh (Hưng Yên) hiện có ba nhà máy với khoảng 5.000 lao động. Năm 2014, công ty chi 10 nghìn USD mua hệ thống quản trị sản xuất dệt - may GPro (Garment professional) ở khâu kiểm soát chất lượng hàng hóa cho 10 trạm chuyền. Nhờ đó, năng suất lao động của công nhân tăng 49% sau năm đầu tiên và tăng đều 5-10% ở mỗi năm tiếp theo.

Lâu nay, việc các nhà máy sản xuất tấm lợp Fibro xi-măng vẫn bị tai tiếng vì bụi gây ô nhiễm môi trường và sức khỏe người công nhân. Chính vì vậy, các doanh nghiệp trong ngành này nỗ lực hết mình để tồn tại. Ông Phạm Văn Miện, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Bạch Đằng (Nam Định) cho biết, công ty đã đầu tư hơn 10 tỷ đồng cho việc đổi mới công nghệ và tự động hóa các khâu sản xuất. Trong thời gian tới công ty sẽ tiếp tục nhập về dây chuyền xé bao tự động nhằm loại bỏ hoàn toàn sự tiếp xúc trực tiếp của người lao động với sợi amiang trắng đang gây tranh cãi về việc gây ung thư.

Ông Nguyễn Mạnh Hiếu, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Kinh doanh Gạch ốp lát Viglacera thì giai đoạn hiện nay chính là cơ hội vàng để phát triển vật liệu xây dựng không nung, bởi nhu cầu sử dụng vật liệu không nung của cả nước ngày càng tăng trong khi tổng sản lượng của các đơn vị sản xuất mới chỉ dừng lại ở con số khiêm tốn. Chính vì vậy, tháng 6-2010, những sản phẩm gạch bê-tông khí chưng áp đầu tiên tại miền bắc do Viglacera sản xuất đã có mặt trên thị trường. Sau 5 năm, các sản phẩm bê-tông khí chưng áp mang thương hiệu Viglacera đã chiếm được thiện cảm rất lớn từ đối tác khách hàng bởi những tính năng vượt trội của dòng sản phẩm này như: Tỷ trọng nhẹ, tiết kiệm chi phí, nâng cao năng suất xây dựng; tính năng bảo ôn cách nhiệt cao; cách âm tốt; gia công dễ dàng tại công trường; khả năng chịu chấn động tốt; linh hoạt trong sản xuất và bảo vệ môi trường...

CMCN 4.0 với diện ứng dụng vô cùng rộng rãi đang thay đổi không chỉ phương thức sản xuất mà cả cách vận hành lẫn quản trị của nhiều doanh nghiệp.

Vào nhà máy cơ khí của Công ty Công nghiệp chính xác Việt Nam (VPIC) nhiều người phải ngỡ ngàng vì sự tĩnh lặng và sạch sẽ, không có những tiếng máy ồn ào và công nhân mồ hôi nhễ nhại dầu mỡ như trước đây. Ông Nguyễn Vương Long, Phó Tổng Giám đốc công ty cho biết: “Ở đây máy móc làm việc là chính chứ con người chỉ giám sát, điều khiển”. Dây chuyền dập khung xe máy cho các thương hiệu mô-tô hàng đầu thế giới là Ducati và Harley Davidson đang vận hành hết công suất. Tại dây chuyền hàn, một công nhân quản lý hai robot. Ở xưởng khuôn mẫu, một người có thể vận hành mười máy. Bên dây chuyền CNC, một công nhân chạy cùng lúc bốn máy, riêng những sản phẩm phức tạp hơn thì họ chạy hai máy.

Ông Lâm Nguyễn Hải Long, Giám đốc Công viên phần mềm Quang Trung (QTSC) cho biết, nhiều ứng dụng tự động hóa của đô thị thông minh đã và đang chuẩn bị được triển khai rộng rãi trong công viên này. Thí dụ như hệ thống tìm và đỗ xe thông minh, nhận diện người ra vào, chiếu sáng tự động bật tắt...

Nhiều doanh nghiệp Việt đang thay đổi để không “lỡ tàu” CMCN 4.0, nhưng thực tế vẫn còn không ít doanh nghiệp bình chân như vại và kết cục sẽ là những “cái chết” được báo trước. “Đoàn tàu 4.0” đang lao đi với tốc độ ngày càng nhanh và sẽ không dừng lại để chờ ai cả. CMCN 4.0 giờ cũng đã được nói đến rất nhiều ở Việt Nam, nhưng sẽ không có sự chuyển biến thật sự nếu chỉ nói mà ít hành động. Chính vì vậy Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhấn mạnh: “CMCN 4.0 chúng ta đã đề cập nhiều, giờ là lúc chúng ta phải hành động”.

Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI) là lĩnh vực mô phỏng các quá trình trí tuệ con người bằng máy móc, đặc biệt là hệ thống máy tính. Các quá trình này bao gồm học tập (thu thập các thông tin và quy tắc sử dụng các thông tin), lập luận (sử dụng các quy tắc để đạt được kết luận gần đúng hay xác định) và tự điều chỉnh. Các ứng dụng đặc trưng của trí tuệ nhân tạo bao gồm: Hệ thống chuyên gia, các hệ thống tự điều khiển hay các hệ thống tương tác tự động.

Ngọc Mai