Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh

"Truyền thần" qua đường kim thêu

Thứ Tư, 26/07/2017, 15:56:57
 Font Size:     |        Print
 

Dẫu đã ngoài 70 tuổi, nghệ nhân Nguyễn Quốc Sự vẫn đam mê sáng tác những tác phẩm tranh thêu tâm huyết.

Trong một lần về thăm xưởng thêu HTX Thắng Lợi, Tổng Bí thư Lê Duẩn gợi ý: "Nghề thêu ở đây rất nổi tiếng, đội ngũ thợ giỏi cũng rất đông, vậy sao chưa có bức nào thêu chân dung Bác Hồ?". Đó là một kỷ niệm trong vô vàn những ký ức trong đời "cầm kim" của nghệ nhân tranh thêu Nguyễn Quốc Sự mà sau này chính ông cũng không tưởng tượng nổi nó đã gắn bó duyên phận mình với nghề thêu đến vậy.

Nếp nhà, nếp nghề

Nghệ nhân Nguyễn Quốc Sự, sinh năm 1942, ở làng Khoái Nội, xã Thắng Lợi, Thường Tín (Hà Nội), nơi có nghề thêu ren nổi tiếng hàng trăm năm nay. Ngay trong gia đình và dòng họ ông cũng có nhiều người theo nghiệp ấy. Cha ông - cụ Nguyễn Văn Lý vốn là thợ thủ công có tiếng trong làng. Rồi trong một lần tình cờ sang nhà người anh họ phụ trách tổ thêu của thôn, ánh mắt cậu bé Sự bừng sáng khi nhìn thấy đường kim, mũi chỉ, họa tiết nổi lên dưới bàn tay người thợ. Cậu thẫn thờ, như bị hút hồn, ngắm nghía hết mẫu này sang mẫu kia. Kể từ phút giây ấy, biết mình đã yêu nghề thêu, cậu bé Sự đã quyết định về nói với mẹ mong muốn đi học nghề thêu. Khi ấy nguyện vọng thiết tha của mẹ cậu là con mình phải học văn hóa thật giỏi, có kiến thức, hiểu biết mới học thành thạo được nghề mình chọn, nhanh tiến bộ nên bà kiên quyết phản đối. Sau, thấy con thiết tha với nghề, bà mềm lòng và dắt cậu sang xin học thêu. Với người thợ bình thường học nghề phải mất hơn một năm mới vững, nhưng Sự chỉ học trong nửa năm, tay nghề đã ngang ngửa với thợ giỏi. Từ ấy, niềm đam mê nghề thêu cứ thế lớn dần trong cậu bé Sự theo năm tháng, ngay cả vào những thời điểm làng thêu tưởng chừng không còn nữa.

Năm 1972, ông Sự được cử làm tổ trưởng tổ kỹ thuật của HTX thêu Thắng Lợi khi 30 tuổi. Nhân một lần Tổng Bí thư Lê Duẩn về thăm HTX thêu được coi là điển hình trong phong trào phát triển kinh tế của miền bắc, khi vào căn phòng treo rất nhiều ảnh Bác và các vị lãnh tụ cách mạng, Tổng Bí thư hỏi: "Nghề thêu ở đây rất nổi tiếng, đội ngũ thợ giỏi cũng đông, vậy mà sao chưa có bức nào thêu chân dung Bác Hồ?". Lời nói của Tổng Bí thư khiến ông trăn trở và tự nhủ phải quyết tâm hoàn thành sứ mệnh ấy. Đó cũng là bước ngoặt trong cuộc đời làm nghề.

Ít lâu sau, ông Sự được cử đi học nâng cao tay nghề một năm ở Trường Mỹ nghệ T.Ư I. Tác phẩm đầu tiên thêu chân dung Bác Hồ thành công ngoài mong đợi, song ông lại nhận ra điểm yếu của mình qua nhận xét của các thầy: "Bức tranh quá đẹp, rất có hồn nhưng nếu Sự có thêm kiến thức hội họa sẽ có chiều sâu hơn". Thế là, ông lại lặn lội thêm ba năm đèn sách về nghệ thuật hội họa, bắt đầu cho ra đời những tác phẩm xuất sắc, trong đó chân dung Bác Hồ là bức tranh thêu để đời của ông. Ông chủ động tìm hiểu, nghiên cứu qua sách báo, ti vi để ngắm nhìn rồi mường tượng cho đến khi lúc nào trong đầu cũng có hình ảnh của Bác mới quyết bắt đầu thêu. Bằng bàn tay tài hoa, khéo léo, từ khóe mắt, nụ cười đến chòm râu của Người đều được khắc họa sống động, toát lên thần thái của vị lãnh tụ vĩ đại khiến người xem dễ lầm tưởng đó là bức ảnh chân dung chứ không phải là một tác phẩm thêu tay...

Tâm huyết với nghề

Nhớ lại những năm 80 của thế kỷ trước, HTX của ông hầu như không nhận được đơn đặt hàng nào, xã viên không có việc làm, ai cũng nghĩ nghề thêu sẽ dần mai một. Vậy mà chỉ năm năm sau, khi cuộc sống dần ồn định, tình yêu nghề lại trỗi dậy mãnh liệt hơn. Khi có nhiều đơn hàng đặt, ông liền đứng ra tập hợp đội ngũ thợ giỏi, mở lại các lớp học nghề. Nhờ vậy, nghề thêu ở Thắng Lợi hồi sinh trở lại.

Bây giờ dẫu đã ở tuổi ngoài 70, ông vẫn là nghệ nhân số một của làng. Dù làm chủ Công ty CP Thêu tay Quốc Sự, quản lý gần trăm tay thợ, song ngày ngày ông vẫn cặm cụi bên khung thêu để tỉa tót, chỉnh sửa, uốn nắn và sáng tác những tác phẩm tranh thêu tâm huyết.

Những công nhân được nghệ nhân Nguyễn Quốc Sự đào tạo và dạy nghề.

Ông Sự quan niệm, không chỉ tranh chân dung mà tranh phong cảnh, tĩnh vật cũng phải có thần và phải say nghề, trút hết đam mê mới có thể làm được điều đó. Người thêu tranh cũng giống như họa sĩ, nhiếp ảnh, nhà văn, nhà thơ - nghĩa là rất cần có tâm hồn nghệ sĩ, phải tỉ mỉ, trau chuốt và có phần nghiêm khắc với chính mình mới có thể cho ra đời được những tác phẩm nghệ thuật mang giá trị thẩm mỹ cao. Ông vẫn thường chia sẻ nghề thêu đòi hỏi tính sáng tạo rất cao, phải có tham vọng mới sáng tạo được những tác phẩm nghệ thuật đích thực "những tác phẩm đang thêu không phải đẹp nhất mà những tác phẩm sẽ thêu trong tương lai mới là tuyệt tác để đời".

Tiến lại gần bức tranh thêu tay Nàng Mona Lisa, ông tự hào nói: "Tôi mất gần ba năm và phải chọn cả trăm mầu chỉ thêu để khắc họa bức chân dung này. Lúc nào cũng trăn trở, dường như không khi nào không nghĩ tới. Theo ông, cái khó nhất là phải làm sao lột tả được "nụ cười bí hiểm" của nàng, thậm chí, tôi đã từng bạc cả tóc vì đôi mắt của nàng. Sau chục lần dỡ chỉ thêu lại, tôi mới thể hiện thành công. Giờ đứng ở cả ba chiều, đôi mắt của nàng cứ như thể đang nhìn tôi".

Các tác phẩm tranh thêu của nghệ nhân Nguyễn Quốc Sự đã có mặt ở nhiều nước trên thế giới. Bên cạnh sáng tạo, thiết kế mẫu sản phẩm, ngày ngày ông vẫn duy trì đều đặn công việc thêu tay của mình, tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động với thu nhập cao. Đến giờ, ông cũng không nhớ nổi từ cơ sở thêu nhà mình đã có biết bao thế hệ học trò thành danh, đến rồi đi, rồi trở thành những nghệ nhân nổi tiếng. Đó là vinh dự lớn, là niềm hạnh phúc vô bờ không phải người nghệ nhân nào cũng có được. Song, có một điều thiêng liêng, giản dị khiến ông tự hào là nay cả đại gia đình ông đang chung sức, chung lòng đưa nghề thêu truyền thống quê hương tiếp tục vươn xa.

Với những cống hiến cho nghề thêu, nghệ nhân Nguyễn Quốc Sự đã nhận được nhiều phần thưởng cao quý: Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, Bằng khen "Tuổi trẻ sáng tạo" (năm 1977); tác phẩm thêu "Nhà sàn Bác Hồ" nhận được Huân chương Lênin tại Olympic Quốc tế Matxcơva, Liên Xô (năm 1980), được Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trao tặng Huy chương vàng; được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân cao quý (1983)... Năm 2008, ông được mời tham dự triển lãm tại Takashimaya - một trung tâm thương mại lớn của thành phố Yokohama, Nhật Bản.

Bài và ảnh: VŨ MINH PHÚC