Cần hoàn thiện thể chế để đại học tự chủ

Thứ Sáu, 15/06/2018, 04:12:37
 Font Size:     |        Print
 

Thí sinh tìm hiểu thông tin trong mùa tuyển sinh.

NDĐT – Phóng viên Nhân Dân điện tử vừa có cuộc trao đổi với GS Trần Hồng Quân, nguyên Bộ trưởng GD-ĐT về một số nội dung sửa đổi của Luật Giáo dục đại học (GDĐH), trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

PV: Thưa GS Trần Hồng Quân, được biết trong quá trình soạn thảo, xây dựng Dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật GDĐH, Bộ GD-ĐT đã nhiều lần xin ý kiến của GS về các nội dung đề xuất sửa đổi, bổ sung trong Luật. GS có thể đưa ra đánh giá về lý do, mục tiêu, quan điểm và các nội dung sửa đổi, bổ sung chủ yếu của Luật GDĐH lần này?

GS Trần Hồng Quân: Đánh giá về mục tiêu, quan điểm và các nội dung sửa đổi, bổ sung chủ yếu của Luật GDĐH lần này, tôi nhận thấy: Sửa đổi, bổ sung Luật GDĐH đã thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng, Nhà nước về đổi mới GDĐH để tháo gỡ những ràng buộc, xác lập quyền và nghĩa vụ tự chủ, tạo ra động lực tự thân và điều kiện sáng tạo cho các cơ sở GDĐH , từ đó đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng sức mạnh trí tuệ cho dân tộc, góp phần thực hiện một trong ba đột phá chiến lược theo Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng.

Dự thảo Luật bảo đảm tính toàn diện và có trọng tâm, trọng điểm thông qua việc rà soát tất cả các điều của Luật GDĐH để nhận diện, phân loại những nội dung hợp lý hay bất cập, vướng mắc từ thực tiễn; từ đó, xác định các nội dung cần sửa đổi, bổ sung mà thực tiễn đòi hỏi.

Tôi cho rằng, các nội dung sửa đổi, bổ sung Luật GDĐH sẽ giải quyết được những vấn đề "nút thắt" nhất trong đổi mới GDĐH, triển khai hiệu quả tự chủ đại học và huy động được các nguồn lực trong và ngoài nước cho phát triển GDĐH. Đồng thời, các nội dung này phải áp dụng hiệu quả trong thực tiễn sau khi được Quốc hội ban hành, tạo được môi trường pháp lý vững chắc, thông thoáng và hấp dẫn để phát triển GDĐH.

Tuy nhiên, việc sửa Luật GDĐH có thể cần phải đồng thời sửa Luật Giáo dục - với vai trò là "luật mẹ" và một số luật có liên quan như pháp luật về thuế, pháp luật về quản lý tài chính, tài sản công... và một số luật khác (nếu cần thiết), tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho và tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

PV: Dự thảo sửa đổi bổ sung Luật GDĐH lần này sửa đổi, bổ sung và điều chỉnh 31/73 điều; trong đó, tập trung vào bốn chính sách lớn, tập trung tạo hành lang pháp lý, cởi trói các nút thắt và gỡ vướng về chính sách cho các cơ sở GDĐH trong việc thực hiện tự chủ. Theo GS, như vậy có phải đẩy mạnh tự chủ ĐH là đích đến của việc sửa đổi Luật GD ĐH lần này?

GS Trần Hồng Quân: Đúng vậy. Tự chủ đại học là một chủ trương cực kỳ quan trọng để tăng cường động lực và nguồn lực, tạo ra sinh khí mới cho GDDH. Các quy định về quyền tự chủ của cơ sở GDĐH được quy định tại Luật GDĐH năm 2012 và Thủ tướng Chính phủ quy định chi tiết tại Điều lệ trường đại học.

Tuy nhiên, quyền tự chủ của các cơ sở GDĐH bị giới hạn rất nhiều bởi các luật khác. Khi cơ sở GDĐH được trao quyền và mức tự chủ lớn, thì cơ chế và chủ thể kiểm soát việc "thực thi quyền lực" và giám sát kết quả về chất lượng hoạt động của trường cũng chưa được quy định.

Các quy định của Luật GDĐH năm 2012 vẫn chưa thực sự hỗ trợ thực hiện tự chủ một cách toàn diện với mục tiêu phát huy hết khả năng chủ động, sáng tạo, nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ sở GDĐH, bảo đảm thực hiện tốt sứ mệnh và mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng với thế giới.

Việc nâng cao quyền tự chủ phải đi đôi với trách nhiệm giải trình của cơ sở GDĐH.

Theo đó, trách nhiệm giải trình là một chế định pháp lý quan trọng để kiểm soát thực thi quyền lực và giám sát hoạt động của các cơ sở GDĐH. Do vậy, các quy định của Dự thảo Luật tập trung vào tự chủ đại học sẽ giúp kiến tạo một môi trường giáo dục đào tạo minh bạch, công khai, trong đó cơ sở GDĐH phát huy được vai trò tự quyết của mình, nhưng đồng thời phải chịu trách nhiệm giải trình trước xã hội, người học và các bên có liên quan.

PV: GS đánh giá như thế nào về những điều khoản nhằm bảo đảm chất lượng GDĐH khi đẩy mạnh tự chủ?

GS Trần Hồng Quân: Bao giờ cũng vậy, khi mở thì không thể không quan tâm đến kiểm soát. Lâu nay trong tư duy quản lý hay quá sợ cấp dưới làm sai mà không dám mở, nghĩa là sẵn sàng hy sinh sự phát triển để giữ trật tự. Nay phải khác, vừa phải phát triển, vừa giữ trật tự, phát triển là mục đích của quản lý, trật tự là điều kiện để phát triển.

Về vấn đề này, tôi thấy Dự thảo đã quy định về chính sách của Nhà nước đối với GDĐH: "Bảo đảm quyền tự chủ của các cơ sở GDĐH gắn liền với trách nhiệm giải trình, tăng cường kiểm định chất lượng, bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, có sự kiểm tra, thanh tra của Nhà nước và giám sát xã hội, theo quy định của pháp luật".

Quy định về tổ chức kiểm định chất lượng theo hướng là tổ chức độc lập; Nhà nước ban hành tiêu chuẩn và quy trình đánh giá tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục nhằm bảo đảm tính thống nhất, xác định rõ về năng lực để bảo đảm đồng đều về kết quả đánh giá, kiểm định giữa các trung tâm kiểm định chất lượng. Đây cũng là kênh thông tin để phục vụ công tác quản lý, điều hành của cơ quan quản lý nhà nước và còn để thực hiện trách nhiệm giải trình với xã hội về năng lực cũng như kết quả đánh giá của trung tâm.

Bên cạnh đó, các nội dung sửa đổi, bổ sung theo hướng làm rõ nhiệm vụ, trách nhiệm giải trình của các tổ chức kiểm định; điều kiện, thủ tục thành lập, cho phép hoạt động, giải thể tổ chức kiểm định; cần có quy định điều kiện, thủ tục để tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục nước ngoài được công nhận và hoạt động ở Việt Nam.

PV: GS kỳ vọng những gì từ sửa đổi bổ sung Luật GDĐH lần này?

Tôi mong rằng việc sửa đổi, bổ sung Luật GDĐH lần này sẽ tạo cơ sở pháp lý đồng bộ với cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập; đồng thời khắc phục những hạn chế, bất cập của pháp luật hiện hành về tự chủ GDĐH để quyền tự chủ đại học sớm đi vào cuộc sống; làm cơ sở để nhân rộng kết quả thực hiện Nghị quyết số 77/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với các cơ sở GDĐH công lập, giai đoạn 2014-2017.

Đồng thời, hoàn thiện thể chế về Hội đồng trường để Hội đồng trường thực sự trở thành một thiết chế không thể thiếu trong việc thực hiện quyền tự chủ của các cơ sở GDĐH. Khắc phục những hạn chế, bất cập của pháp luật hiện hành về quản trị GDĐH, tạo cơ sở pháp lý thuận lợi để các cơ sở GDĐH tổ chức bộ máy quản trị hoạt động hiệu quả, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Thực hiện đổi mới cơ chế quản trị, quản lý trong các cơ sở GDĐH nhằm giúp các cơ sở giáo dục đào tạo thích ứng với những yêu cầu, đòi hỏi về nguồn nhân lực có chất lượng trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế để nâng cao chất lượng đào tạo.

Xin cảm ơn Giáo sư!

MẠNH XUÂN - THANH XUÂN; Ảnh: THỦY NGUYÊN

Chia sẻ