TS Phan Thanh Hà:

Cần sự phối hợp chặt chẽ để thực hiện nhanh Nghị quyết về xử lý nợ xấu

Thứ Ba, 04/07/2017, 09:20:18
 Font Size:     |        Print
 

Quốc hội thông qua Nghị quyết về xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng.

NDĐT - Theo chuyên gia tài chính, Tiến sĩ Phan Thanh Hà, việc Quốc hội thông qua Nghị quyết về xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng trong kỳ họp vừa qua sẽ cho phép xử lý nợ xấu một cách căn bản, đáp ứng kỳ vọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, để Nghị quyết đi vào cuộc sống, rất cần sự thống nhất, phối hợp chặt chẽ và sự đồng thuận của các bộ ngành liên quan.

Phóng viên: Thưa bà, lâu nay chúng ta cố gắng giải quyết vấn đề nợ xấu nhưng vẫn chưa thể xử lý hiệu quả vấn đề này. Sáng 21-6, với đa số phiếu tán thành (86,35% số đại biểu có mặt), Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng phát sinh do nghiệp vụ tín dụng thực hiện trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực vào ngày 15-8. Việc thông qua Nghị quyết này có ý nghĩa thế nào?

TS Phan Thanh Hà: Việc xử lý nợ xấu được đặt ra từ năm 2011 trong đề án tái cơ cấu ngân hàng. Cho đến nay nợ xấu chủ yếu được xử lý bằng biện pháp trích lập dự phòng rủi ro và bán cho tổ chức mua bán và xử lý nợ VAMC lấy trái phiếu đặc biệt. Hai giải pháp này chưa giải quyết được nợ xấu một cách căn bản, mới chỉ như “cất vào kho” để hệ thống có thể tiếp tục hoạt động. Đó là giải pháp “giảm sốt”, tạm thời khắc phục tình trạng nhiều ngân hàng không còn bảo đảm tỷ lệ an toàn để cho vay. Nợ xấu không được xử lý triệt để như vậy làm ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của tổ chức tín dụng, hạn chế kết quả kinh doanh và khả năng tăng vốn điều lệ của các tổ chức tín dụng và khả năng cho vay nền kinh tế. Xử lý nợ xấu trở thành vấn đề cấp bách của hệ thống ngân hàng nói riêng và nền kinh tế nói chung.

Các tổ chức tín dụng chưa thể giải quyết nợ xấu một cách căn bản bằng cách xử lý tài sản bảo đảm, bán nợ để thu hồi tiền đã cho vay do vướng mắc về khung khổ luật pháp: nếu theo quy định hiện hành thì việc giải quyết nợ xấu rất khó khăn, thậm chí là không thể hoặc tốn nhiều thời gian do thiếu quy định, một số quy định thiếu thống nhất hay thiếu khả thi.

Lần này Quốc hội ban hành Nghị quyết để khắc phục bất cập của pháp luật hiện hành về xử lý nợ xấu: bổ sung những quy định mới mà các luật chưa quy định và sửa đổi quy định trong các luật đã được Quốc hội thông qua. Điều đó rút ngắn thời gian sửa đổi luật do chỉ sửa đổi những nội dung liên quan trực tiếp tới việc xử lý nợ xấu, trong khi chưa có điều kiện sửa toàn bộ các luật liên quan. Nhờ đó có thể đưa nhanh luật vào cuộc sống, đẩy nhanh việc xử lý nợ xấu. Nghị quyết cho phép xử lý nợ xấu một cách căn bản thì các ngân hàng mới có nguồn vốn để tiếp tục cho doanh nghiệp vay với lãi suất hợp lý, mà không phải dựa vào nguồn tiền phát hành của NHNN thường dễ gây lạm phát, bất ổn vĩ mô. Nhờ đó kinh tế có thể tiếp tục phát triển.

Về nội dung, Nghị quyết đề cập bốn nhóm vấn đề. Thứ nhất là quy định về việc mua và bán nợ xấu, trong đó có Mua bán nợ xấu của tổ chức mua bán, xử lý nợ xấu. Dù có nguyên tắc mua bán nợ theo cơ chế thị trường, giá mua, bán nợ có thể khác so với giá trị ghi sổ nhưng Nghị quyết đồng thời quy định đó là giá do cơ quan định giá độc lập xác định và tổ chức mua bán, xử lý nợ xấu (chính là VAMC) phải thống nhất với tổ chức tín dụng trong việc lựa chọn tổ chức định giá độc lập. Điều này sẽ tránh được rủi ro là VAMC lựa chọn một tổ chức định giá độc lập có thể gây thiệt hại cho tổ chức tín dụng. Nghị quyết chưa quy định trường hợp không thỏa thuận được thì giải quyết thế nào. Mặt khác, Nghị quyết không quy định các hình thức bán nợ (đấu giá, thỏa thuận...) và trường hợp nào thì được lựa chọn mua bán thỏa thuận.
Đặc biệt, Nghị quyết cho phép tổ chức mua bán, xử lý nợ xấu (VAMC) được chuyển khoản nợ xấu đã mua bằng trái phiếu đặc biệt thành khoản nợ xấu mua theo giá thị trường. Nghị quyết giao Ngân hàng Nhà nước quy định điều này nhưng không đưa ra nguyên tắc cho việc này.

Thứ hai, mua bán nợ xấu có tài sản bảo đảm là đất đai, chủ yếu là quyền và nghĩa vụ của bên mua nợ và tổ chức mua bán, xử lý nợ xấu.

Điều rất quan trọng là đối tác tham gia thị trường mua bán nợ xấu được mở rộng, bên mua bao gồm cả pháp nhân, cá nhân không có chức năng mua, bán nợ. Việc mở rộng này được kỳ vọng sẽ giúp thị trường mua bán nợ sớm hình thành. Cho đến nay, VAMC được mua nợ xấu từ các TCTD, nhưng không thể bán nợ cho bên thứ ba (ngoài Tổ chức xử lý nợ DATC của Bộ Tài chính và các tổ chức xử lý nợ của các TCTD), nếu bên thứ ba không đăng ký kinh doanh về ngành nghề mua bán nợ. Điều này có nghĩa là quyền mua nợ xấu mở rộng sẽ giúp cho việc mua bán nợ xấu diễn ra nhanh chóng, dễ dàng, không bị trói buộc bởi giấy phép kinh doanh (nợ xấu), còn tài sản nợ xấu không bị trói buộc trong phạm vi sở hữu chỉ của những tổ chức có chức năng kinh doanh nợ xấu, khối lượng và giá trị giao dịch nợ xấu sẽ tăng hơn nhiều. Nhờ vậy có thể đẩy nhanh tốc độ xử lý nợ xấu. Tuy nhiên Nghị quyết còn giới hạn ở tổ chức mua bán, xử lý nợ xấu (VAMC) và các tổ chức tín dụng với các tổ chức xử lý nợ của mình (AMC), chưa mở cho các tổ chức mua bán, xử lý nợ xấu độc lập có thể được thành lập.

Thứ ba là xử lý tài sản bảo đảm, trong đó có dự án bất động sản (điều kiện để tài sản bảo đảm là dự án bất động sản có thể chuyển nhượng) và tập trung vào tài sản có tranh chấp và liên quan đến các vụ án gồm quyền thu giữ tài sản bảo đảm của các TCTD, áp dụng thủ tục rút gọn trong giải quyết tranh chấp tại tòa án, kê biên tài sản bảo đảm của bên phải thi hành án, tài sản bảo đảm đang bị kê biên, tài sản bảo đảm là vật chứng trong vụ án hình sự. Có thể kỳ vọng nghị quyết sẽ giúp rút ngắn thời gian và chi phí đối với các TCTD trong việc xử lý nợ xấu.

Thứ tư, vấn đề tài chính gồm quy định về thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm và phân bổ lãi dự thu, chêch lệch khi bán khoản nợ xấu và nghĩa vụ nộp thuế, phí khi bán nợ và tài sản bảo đảm.

Việc miễn cho bên bán nợ các khoản thuế và phí khi chuyển nhượng tài sản bảo đảm chưa hoàn toàn nhất quán với nguyên tắc không sử dụng ngân sách để xử lý nợ xấu. Người vay nợ không còn khả năng thanh toán không thể nộp thuế, phí khi quy định số tiền thu được từ xử lý tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu sau khi trừ chi phí được ưu tiên thanh toán cho cho tổ chức tín dụng, tổ chức mua bán, xử lý nợ xấu, trước khi thực hiện nghĩa vụ thuế. Điều này tuy không phù hợp với ưu tiên xử lý nợ của Luật phá sản doanh nghiệp nhưng có thể được giải thích bởi quyết định ưu tiên cao hơn cho thu hồi nợ của ngân hàng để giữ an toàn hệ thống tài chính nói chung và ngân hàng nói riêng. Nhưng đối với trường hợp bán nợ và tài sản bảo đảm theo cơ chế thị trường của bên nhận bảo đảm thì việc miễn nghĩa vụ thuế và phí cho bên bán là ưu tiên rất lớn cho hệ thống ngân hàng. Do đó quy định này mang tính chất thí điểm là phù hợp.

Phóng viên: Thưa bà, sau khi Nghị quyết được thông qua thì các bước tiếp theo chúng ta cần làm là gì để vấn đề nợ xấu sớm được xử lý?

TS Phan Thanh Hà: Quốc hội ban hành Nghị quyết thí điểm xử lý nợ là bước đầu trên con đường xử lý nợ một cách căn bản. Tương tự các luật, Nghị quyết chưa thể thực hiện trong thực tế dù hiệu lực đã được xác định rõ ràng từ ngày 15-8-2017 do còn cần có các hướng dẫn thực hiện cụ thể của các cơ quan nhà nước. Trong Nghị quyết đã chỉ rõ đó là Tòa án nhân dân tối cao, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tài chính. Bên cạnh Tòa án nhân dân tối cao, Chính phủ cần điều phối để các thông tư do bộ ngành ban hành hài hòa với lợi ích chung của nền kinh tế, của các bên liên quan đến xử lý nợ xấu. Chính phủ cần đưa ra thời hạn hoàn thành công việc, khẩn trương nhưng đủ để triển khai các bước theo quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Điều không kém phần quan trọng so với khung pháp luật có thể giúp xử lý nợ xấu là tuyên truyền để cơ quan nhà nước và nhân dân có thái độ ủng hộ, đồng thuận với bên cho vay, công nhận giải pháp xử lý nợ, nhất là thu giữ tài sản bảo đảm khi bên vay không thực hiện đúng nghĩa vụ hợp đồng là công bằng. Luật pháp về xử lý nợ, về giao dịch bảo đảmvới các quy định tố tụng không thể giải quyết được yếu tố tâm lý này.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn bà!

XUÂN BÁCH thực hiện