Cần tạo dựng thể chế khuyến khích sáng tạo

Thứ Sáu, 12/04/2019, 15:01:49
 Font Size:     |        Print
 

EVN Finance đã đưa ra thị trường sản phẩm tài chính tiêu dùng Easy Credit với nền tảng là công nghệ Big Data. Ảnh: Nhuệ Mẫn

Ông Nguyễn Ðình Cung, Viện trưởng Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, chìa khóa để doanh nghiệp đi nhanh hay chậm, thành công hay không trong chuyển đổi số nhằm tận dụng cơ hội của cuộc cách mạng 4.0 chính là thể chế.

- Ðược biết, Chính phủ đang xây dựng Ðề án chuyển đổi số quốc gia. Nhưng đối với phần lớn doanh nghiệp (DN), đây vẫn là một vấn đề còn khá xa lạ, e dè trong tiếp cận?

- Phần lớn DN Việt Nam không thuộc nhóm đi đầu trong công nghệ, mà trong nhóm đi theo, nhận, áp dụng công nghệ. Do đó, đối với chuyển đổi số, DN cần một cách tiếp cận đúng, theo hướng giải quyết từng vấn đề cụ thể. Thí dụ, đối với DN logistics, kho bãi đang được quản lý kém hiệu quả, cần ứng dụng giải pháp gì, trí tuệ nhân tạo, robot, hay các giải pháp khác để giải quyết sự kém hiệu quả này. Căn cứ vào khả năng, nguồn lực của mình, DN sẽ chọn điểm nút mà khi can thiệp vào, giúp tối ưu được hiệu quả hoạt động. Như vậy, việc đầu tiên mỗi DN cần làm là phân tích hiện trạng DN của mình, vấn đề gì cần giải quyết, đang có điểm yếu, mạnh chỗ nào, nguồn lực có bao nhiêu, từ đó lựa chọn giải pháp.

Một lưu ý, khi giải quyết vấn đề cụ thể đó, hãy tìm kiếm giải pháp từ các DN Việt, người Việt, không nhất thiết cứ phải tìm kiếm đối tác nước ngoài. Như vậy, bài toán chi phí được cân đối, đi cùng với đó là sự thuận lợi trong trao đổi, xử lý các giải pháp thật sự hợp với hiện trạng của DN. Ðây cũng là yếu tố xúc tác để các DN, đơn vị nghiên cứu, các nhà phát triển giải pháp... ở phía cầu được lớn lên. Nhưng, vấn đề là làm sao tạo niềm tin cho DN để bắt tay vào các việc này.

- Niềm tin ở đây có nghĩa gì, thưa ông?

- DN Việt đang chưa thật sự tin vào khả năng ứng dụng công nghệ của chính mình, cũng như chưa thật sự tin vào hiệu quả của các giải pháp công nghệ. Ðể giải tỏa, có lẽ cần hai thứ. Thứ nhất là, thay đổi thể chế, theo hướng tạo động lực để DN buộc phải đi tìm các giải pháp công nghệ DN như là cách thức duy nhất để cạnh tranh.

Thứ hai, Nhà nước sẽ có vai trò xây dựng, hoàn thiện hệ sinh thái cho ứng dụng khoa học công nghệ. Thí dụ, với giải pháp nhà máy thông minh, để DN không phải bỏ chi phí lớn, các nhà phát triển ý tưởng và DN có thể ngồi với nhau, để cùng xác định giá hợp lý, có thể là phần trăm từ giá trị tạo ra nhờ áp dụng giải pháp. Nếu chấp nhận cách chơi này, các quỹ đầu tư cũng sẽ tham gia vào để hỗ trợ các DN khởi nghiệp (start-up) phát triển các ý tưởng đi kèm với nhu cầu của DN.

- Thưa ông, phải làm gì để DN Việt tận dụng tốt lợi thế đi sau trong nền kinh tế số?

- Nói một cách dễ hiểu, trong cuộc cách mạng 4.0, có những điểm yếu của nền kinh tế Việt Nam lại trở thành điểm mạnh. Thí dụ, dịch vụ thanh toán của ngân hàng mới ở giai đoạn đầu phát triển, chủ yếu thanh toán dùng tiền mặt, nhưng chính vì vậy mà dư địa rất lớn cho thanh toán mobile banking hay các hình thức thanh toán mới mẻ khác.

Song, muốn khai thác dư địa này, muốn phát triển các hình thức thanh toán, huy động vốn mới dựa trên công nghệ số, không thể đi lại con đường của các tổ chức tín dụng truyền thống, không thể căn cứ vào Luật Tổ chức tín dụng. Ðây là lúc thể chế đóng vai trò quan trọng. Thể chế phải thật sự hậu thuẫn cho cách làm khác, cách làm phi truyền thống, thì mới có những người mới xuất hiện, lúc đó mới có Uber, có Bee, có Vietgo rồi các hình thức lưu trú kiểu Airbnb... Cũng có thể công ty bưu chính viễn thông sẽ cung cấp các dịch vụ thanh toán mà lâu nay chỉ có ngân hàng mới làm. Hay có những DN, đơn vị không phải là ngân hàng, nhưng sẽ đi huy động vốn.

Nếu không tiếp cận như trên, thì các DN không phải ngân hàng mà đi huy động vốn theo các mô hình mới thì sẽ vi phạm pháp luật về tổ chức tín dụng, hay các loại hình taxi công nghệ bị thổi còi do không tuân thủ các điều kiện kinh doanh theo quy định hiện hành... Một khi quá rủi ro, DN sẽ không dám dấn thân đổi mới.

Ðiểm hay ho của giai đoạn này là sự kết nối khiến mọi ranh giới về địa lý, khoảng cách trở nên rất mờ. Ngồi ở Việt Nam có thể biết các biến động công nghệ ở châu Âu hay Mỹ... Kiến thức của mình trong thời công nghệ 4.0 cũng không còn quá thua kém, thậm chí tương đương với kiến thức của các nền kinh tế phát triển.

Nhưng chính vì vậy, chúng ta cần thể chế sáng tạo, linh hoạt, thể chế khuyến khích người dân, DN làm cách khác, làm ra sản phẩm khác, dịch vụ khác để đáp ứng nhu cầu của người dân và sự phát triển của xã hội.

- Trân trọng cảm ơn ông!

“Nếu không có thể chế thúc đẩy đổi mới, sáng tạo, DN Việt sẽ không thể lớn lên được. Muốn xây dựng hệ sinh thái cho đổi mới, sáng tạo, cần phải đổi mới tư duy về thể chế. Chìa khóa chính vẫn là tư duy thể chế phi truyền thống”.

TUYẾT ÁNH (thực hiện)