Không gian công cộng

Những khoảng trống đáng ngại

Thứ Bảy, 14/04/2018, 09:35:26
 Font Size:     |        Print
 

Nhiều tác phẩm ở phố bích họa Phùng Hưng bị đánh giá là có chất lượng nghệ thuật chưa được như mong đợi.

Việc làm đẹp những không gian công cộng tại nhiều địa phương đang được quan tâm, chú ý. Vậy nhưng, nhiều hơn nỗi mừng vui lại là những lo âu. Thích gì bày đấy, sự tùy tiện đến mức khó chấp nhận đang đặt ra một bài toán cần sớm tìm lời giải.

Hệ lụy trong quản lý

Ngay khi những tranh cãi quanh việc nên để hay dẹp bỏ bộ tượng con giáp tai tiếng ở Hòn Dáu còn chưa kết thúc, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) Vương Duy Biên đã ký ban hành một văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nhằm chấn chỉnh thực trạng tùy tiện trưng bày tượng, biểu tượng ngoài trời có tác động không tốt đến môi trường văn hóa, thị hiếu thẩm mỹ của cộng đồng và xã hội.

Văn bản của Bộ VHTTDL thẳng thắn chỉ rõ, thời gian gần đây tại một số cơ quan, đơn vị, khu du lịch và địa điểm công cộng đã xảy ra tình trạng xây dựng, trưng bày các tượng, biểu tượng có nội dung và hình thức không phù hợp với văn hóa Việt Nam. Để thực hiện nghiêm các quy định tại Nghị định số 113/2013/NĐ-CP của Chính phủ về hoạt động mỹ thuật, bảo đảm môi trường văn hóa, thẩm mỹ nhân văn, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam, Bộ VHTTDL đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chỉ đạo các Sở VHTTDL, Sở VHTT, Sở Du lịch tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn các cơ quan, đơn vị, khu du lịch, địa điểm công cộng trưng bày tượng, biểu tượng và công trình mỹ thuật ngoài trời đúng quy định của pháp luật, phù hợp với văn hóa Việt Nam.

Được ban hành đúng thời điểm “nóng”, văn bản của Bộ VHTTDL được dư luận hoan nghênh. Bởi rõ ràng, với sự vụ nhãn tiền tượng 12 con giáp ở Hòn Dáu, mặc dù các nhà chuyên môn và công chúng đã bày tỏ vô số bất bình song giải quyết như thế nào vẫn là điều vướng mắc. Họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Lương Xuân Đoàn (Phó Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam) cho rằng, sự tùy tiện, tắc trách và thiếu cẩn trọng của doanh nghiệp và cơ quan quản lý đã “làm hại” một không gian công cộng mà đáng ra, sứ mệnh của nó là để đáp ứng nhu cầu hưởng thụ của công chúng. Vụ việc này không chỉ là một bài học kinh nghiệm mà hơn thế đã cho thấy những khoảng trống buộc các nhà chuyên môn, các cơ quan quản lý phải suy ngẫm. “Không phải cứ doanh nghiệp có tiền thì thích bày gì cũng được. Lâu nay vấn đề quản lý việc trưng bày tượng, tác phẩm nghệ thuật ngoài trời chỉ chú trọng đến các công trình tượng đài lớn mà dường như thiếu sự cân nhắc thận trọng đối với các vườn tượng, các tác phẩm tượng nghệ thuật ngoài trời. Hệ quả như đã thấy. Nếu cứ tiếp tục buông lỏng thì e rằng đây sẽ không phải là trường hợp duy nhất…”, họa sĩ Lương Xuân Đoàn khuyến cáo.

Không được “đánh trống bỏ dùi”

Họa sĩ Vi Kiến Thành (Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm, Bộ VHTTDL) cho biết, theo nội dung công văn: “Trách nhiệm của các Sở VHTTDL, Sở VHTT, Sở Du lịch sẽ được siết chặt. Khi xây dựng, lắp đặt hay trưng bày tượng, biểu tượng ở các địa điểm công cộng mà vị trí đặt có tác động đến môi trường thẩm mỹ của cộng đồng thì phải có sự thống nhất, cho phép của các Sở chức năng. Các Sở nói trên cũng chịu trách nhiệm tăng cường công tác tuyên truyền, kiểm tra, xử lý việc trưng bày các tượng, biểu tượng, công trình mỹ thuật ngoài trời không phù hợp với văn hóa, thẩm mỹ, thuần phong mỹ tục Việt Nam…”.

Công văn của Bộ VHTTDL dù đã “gãi đúng chỗ ngứa” khi nhãn tiền là sự lúng túng sửa sai, hoặc không biết ứng xử như thế nào cho đúng đối với những thứ đã “ trót” mang danh là tác phẩm nghệ thuật của các cơ quan chức năng ở địa phương, nhưng giới nghề cũng không khỏi băn khoăn: liệu có tái diễn tình trạng “đánh trống bỏ dùi”? Và đối với những bức tượng, biểu tượng, công trình, tác phẩm… đã tồn tại ở các không gian công cộng nhưng chưa đáp ứng được yếu tố thẩm mỹ thì sẽ bị xử lý như thế nào?

Nhìn lại thời gian qua, không chỉ chất lượng của các công trình tượng vườn mà ngay cả những tranh tường, bích họa cỡ lớn… xuất hiện tại nhiều khu dân cư, địa điểm du lịch cũng đã gây nên không ít tranh cãi. Điển hình như “Con đường gốm sứ ven sông Hồng” với nhiều đoạn tranh có chất lượng nghệ thuật… tệ, hay hàng trăm bức “bích họa” được vẽ trên nắp cống, cột điện ở
TP Hồ Chí Minh, các ngõ phố bích họa tự phát ở Hà Nội… Thậm chí, ngay cả những bức bích họa cỡ lớn trên con phố Phùng Hưng mới xuất hiện trước dịp Tết Nguyên đán vừa qua, ở một góc độ nào đó cũng bị nhiều nhà phê bình “chê” vì chất lượng nghệ thuật chưa được như mong đợi.

Nghệ thuật công cộng là những thành tố không thể thiếu vắng trong đời sống hiện đại, đặc biệt tại các khu đô thị phát triển. Những bức bích họa hay các tác phẩm tượng, biểu tượng ở nơi công cộng suy cho cùng cũng xuất phát từ mong muốn trang trí, cải thiện mỹ quan ở các không gian sống, không gian du lịch. Tuy nhiên, dù có mục đích tốt nhưng cách thức thực hiện manh mún, tự phát, thiếu chuyên nghiệp… sẽ là nguyên nhân để dẫn đến sự ra đời của không ít tác phẩm “thảm họa”. “Không thể cứ mãi tùy tiện và mang ra chỗ chung cái gì tùy thích để mà bày biện. Thiết nghĩ, nếu cần cải thiện những không gian công cộng để chúng thật sự mang ý nghĩa là những không gian nghệ thuật, bổ trợ cho cuộc sống cộng đồng thì cần phải có sự vào cuộc của các nhà nghệ thuật chuyên nghiệp, với sự giám sát, quản lý chặt chẽ của các cơ quan chức năng…”, họa sĩ Lương Xuân Đoàn nhấn mạnh.


Mộc Miên