Tuyển sinh đại học, cao đẳng năm 2018

Lo ngại lãng phí nguồn lực

Thứ Bảy, 07/04/2018, 05:09:26
 Font Size:     |        Print
 

"Nếu Bộ chỉ cải tiến vặt, mỗi năm, mỗi học kỳ sửa một tý thì khó lòng đi đến thành công". Trong ảnh: Các thí sinh trao đổi bài sau buổi thi của Kỳ thi Tốt nghiệp THPT 2017 tại điểm thi Trường THPT Việt Ðức (Hà Nội). Ảnh: Thủy Nguyên

Ðược coi như một trong những bước khởi đầu trong tiến trình đổi mới giáo dục đại học (GDÐH), quy chế thi THPT quốc gia và tuyển sinh đại học, cao đẳng (ÐH, CÐ) năm nay với nhiều điểm mới nhằm tạo điều kiện cho các trường, bắt đầu từ khâu "tự chủ tuyển sinh". Song, thực tế đã ngay lập tức cho thấy nhiều bất cập, và dự báo những hệ lụy không mong muốn cho người học.

Mâu thuẫn và lúng túng

Ðang là thời điểm các thí sinh dự thi THPT quốc gia năm 2018 trên cả nước bắt đầu lựa chọn môn thi, số lượng tổ hợp môn để đăng ký dự thi. Rất nhiều trường ÐH, CÐ cũng đã nhanh chóng công bố phương án tuyển sinh của mình. Ðiều khiến dư luận bất ngờ và không ít ý kiến bày tỏ lo ngại là một số cơ sở giáo dục thông báo tuyển sinh ngành kỹ thuật, khoa học tự nhiên, y học sử dụng tổ hợp khối C (Văn - Sử - Ðịa), để xét tuyển bên cạnh khối A, B truyền thống. Ngược lại, một số ngành thuộc lĩnh vực khoa học xã hội – nhân văn lại ra thông báo tuyển sinh thêm cả khối A hoặc các môn thuộc về khoa học tự nhiên.

Trong khi nhiều học sinh tỏ ra lúng túng với các tổ hợp môn mới thì chính các chuyên gia, những người đang hoạt động trong lĩnh vực tuyển sinh, giáo dục lại có nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí trái ngược nhau chung quanh vấn đề này.

Cho rằng việc Bộ Giáo dục và Ðào tạo (GD-ÐT) bãi bỏ ngưỡng bảo đảm chất lượng (điểm sàn) đối với hầu hết các trường ÐH, CÐ (ngoại trừ các ngành đào tạo giáo viên) là tôn trọng quyền tự chủ của các cơ sở GDÐH, Hiệu trưởng Trường ÐH Bách khoa Hà Nội - PGS, TS Hoàng Minh Sơn nhận định, xét về nguyên tắc, đây là hướng đi hợp lý khi các trường thực hiện quyền tự chủ tuyển sinh. Ông cũng nhấn mạnh "điều xã hội cần quan tâm nhất là chất lượng đào tạo, là khả năng sinh viên ra trường có việc làm, hơn là vấn đề đầu vào".

Nhìn nhận ở góc độ kinh tế, nhà nghiên cứu Nguyễn Lê Ðình Quý thẳng thắn cho rằng, việc này sẽ làm tăng tính tự chủ hơn cho các trường ÐH, giúp các trường có nguồn thu bảo đảm từ việc có thể tuyển tối đa chỉ tiêu tuyển sinh, nâng cao thu nhập của giảng viên cũng như có kinh phí đầu tư vào cơ sở vật chất, v.v. Tuy nhiên, thực tế đã luôn chứng minh rằng, hai nhân tố "chất lượng" và "số lượng" thường tỷ lệ nghịch với nhau, việc "tháo khoán" sẽ làm tăng đột biến số lượng sinh viên vào ÐH cùng với những nghi ngại về chất lượng đầu ra sẽ ngày càng giảm sút khiến xã hội mai một niềm tin vào GDÐH.

Ðề cập vấn đề kỹ thuật, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Chuyên viên cao cấp (Bộ GD-ÐT) phân tích: Theo quy chế tuyển sinh, việc quy định tối đa bốn tổ hợp các môn thi để xét tuyển cho một ngành dẫn đến một số trường tùy ý các lựa chọn miễn không vượt qua bốn tổ hợp dẫn đến sự nhiễu loạn ghép các môn trong các tổ hợp cho một ngành. Một ngành đào tạo luôn có những thuộc tính chung nào đó về chuẩn đầu ra, nội dung chương trình, yêu cầu của thị trường lao động, nhưng ghép hổ lốn sẽ dẫn đến hậu quả là mọi "vật liệu" đều được trộn trong một "hỗn hợp" trải qua quy trình với công đoạn "sản xuất" thì sẽ ra một sản phẩm như thế nào trong tương lai? Ðặc tính (khả năng) của người học có ý nghĩa quan trọng trong việc áp dụng chiến lược và tổ chức dạy học thích hợp, nhưng điều này đã bị phớt lờ bởi quy chế, và thực tế đã xuất hiện các tổ hợp lạ.

Trước những băn khoăn, lo lắng của dư luận về việc một số trường thông báo tuyển sinh tổ hợp "lạ" khác xa ngành đào tạo, đại diện Bộ GD-ÐT nói, sẽ kiểm tra và yêu cầu giải trình. Vấn đề đặt ra là, các trường sẽ có những phương cách "giải trình" hợp lý, bởi chính hệ thống quy định vừa ban hành đã mở rộng cánh cửa cho các cơ sở đào tạo "tùy nghi". Trong khi, công tác phân luồng hướng nghiệp còn nhiều bất cập, thực tế tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp rồi thất nghiệp vẫn nhức nhối.

Còn lắm băn khoăn

Nhìn tổng thể, việc "tháo khoán" này sẽ có lợi hơn cho các trường "tốp dưới" cả công lập lẫn ngoài công lập trong việc mở rộng biên độ trúng tuyển. Mà theo kinh nghiệm từ các năm trước, dự báo điểm chuẩn của không ít ngành sẽ càng xuống thấp. Hệ quả là, khoảng cách giữa các trường "tốp trên" và các trường "tốp dưới" sẽ ngày một xa về chất lượng đào tạo. Theo chuyên gia Nguyễn Lê Ðình Quý, vấn đề đáng lo ngại là nguy cơ dẫn tới mất cân bằng cơ cấu nguồn lực phục vụ phát triển đất nước. Bởi nhìn chung tâm lý của người học ở ta vẫn sính đại học, coi trọng bằng cấp hơn thực học; trong khi nhu cầu nguồn nhân lực lại đang cần trình độ chuyên môn ở bậc giáo dục nghề nghiệp.

Các dự báo về xu hướng nhân lực toàn cầu cũng cho thấy, Việt Nam và khu vực đang tập trung vào nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn hóa cao, luân chuyển lao động linh hoạt trong khu vực. Ðối với một nước đang có cơ cấu "dân số vàng" như Việt Nam, đây là một lợi thế cần phải biết tận dụng.

Bàn về vai trò của Nhà nước, TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng, khi bỏ điểm sàn mà nhà nước thiếu thông tin thị trường lao động với các nhóm ngành đào tạo khác nhau để mặc cho thị trường tự điều tiết sẽ dẫn đến hậu quả là mất cân đối trình độ và ngành đào tạo nhân lực. Ngoài ra sẽ tác động không tốt đối với hệ thống các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, do người học muốn vào học ÐH (trong khi chất lượng ÐH chưa đáp ứng yêu cầu) hơn là đi học nghề, và việc đầu tư vào các cơ sở giáo dục nghề nghiệp lại trở nên lãng phí tài sản công. Vì thế, Chính phủ rất cần có chính sách điều tiết vĩ mô, bảo đảm hệ thống phát triển hài hòa, không thể để "anh chạy đường anh, tôi chạy đường tôi", gây lãng phí nguồn lực đầu tư cho cả GDÐH lẫn giáo dục nghề nghiệp.

Tự chủ đại học là con đường tất yếu để phát triển GDÐH nước nhà, nhưng tự chủ luôn đi kèm với trách nhiệm giải trình về chất lượng, hiệu quả và những tác động xã hội. Quy chế tuyển sinh ÐH, CÐ năm nay cũng đang đi theo hướng đó. Tuy nhiên, ngay cả khi tự chủ thì các cơ sở giáo dục cũng phải tuân thủ luật pháp, tuân thủ những nguyên tắc sư phạm và đào tạo.

Từ những băn khoăn, lo lắng của dư luận bởi những vấn đề nảy sinh ngay trước thềm kỳ thi THPT quốc gia năm nay cho thấy có một nỗi bất an không hề nhỏ về tiến trình đổi mới giáo dục. Nếu chưa có sự chuẩn bị kỹ lưỡng thì việc "mỗi trường một kiểu" và đa phần xuất phát là từ "lợi ích" của trường sẽ dẫn tới nhiều thiệt thòi cho người học, bất cập cho xã hội. Ðể triển khai thành công trên thực tế, đòi hỏi Bộ chủ quản phải có một lộ trình tổng thể, bài bản, dài hơi để đã cải cách là "chắc thắng". Không ít ý kiến chuyên gia đã thẳng thắn, "nếu Bộ chỉ cải tiến vặt, mỗi năm, mỗi học kỳ sửa một tý thì khó lòng đi đến thành công".

Giáo dục là lĩnh vực đặc thù. Cũng bởi vậy, mỗi thay đổi, điều chỉnh của ngành giáo dục cần được nghiên cứu, tính toán kỹ lưỡng trước khi đưa ra thực tế cuộc sống, đừng để tái diễn tình trạng "thí điểm" như hiện tại.

KHÚC HỒNG THIỆN