Sức ép lớn từ những điều kiện nhỏ

Thứ Bảy, 07/04/2018, 11:59:27
 Font Size:     |        Print
 

Dệt may được kỳ vọng sẽ hưởng lợi lớn từ CPTPP.

Dù không nhiều kỳ vọng như TPP với thị trường xuất khẩu lớn vào Mỹ nhưng các doanh nghiệp Việt cũng hào hứng đón nhận cơ hội từ CPTPP. Với không ít doanh nghiệp đã quen thực thi các hiệp định song phương (FTA) và đa phương khác, họ hiểu rõ những yêu cầu về lao động, thực tế, là những sức ép không nhỏ chút nào.

Thách thức

Ðứng trước dàn máy may đang chạy nhịp nhàng, người lao động ngăn nắp, gọn gàng, ông Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch HÐQT Công ty cổ phần May Hưng Yên cho biết, nhiều năm qua, sản phẩm của công ty đã xuất khẩu tới nhiều nước, trong đó có những thị trường khó tính, "người ta yêu cầu cả những điều kiện về sử dụng lao động, chế độ cho người lao động".

"Chúng tôi chịu sức ép đến từ việc cải thiện điều kiện lao động, thực hiện nghiêm túc lương tối thiểu, giờ làm việc, an toàn lao động…", ông Dương cho biết.

Ðể cải thiện điều kiện lao động, nhiều năm qua Công ty cổ phần May Hưng Yên đã liên tục cải tiến phương thức quản lý, áp dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ tiên tiến, đầu tư hàng trăm tỷ đồng cho việc đổi mới thiết bị, cải tạo nhà xưởng nâng cao năng suất lao động, thu nhập bình quân của người lao động đạt 5,8 triệu đồng/người/tháng.

Xác định người lao động như tài sản của doanh nghiệp, ngoài câu chuyện tiền lương, công ty là đơn vị đi tiên phong trong việc xây dựng nhà ở cho người lao động. Từ năm 2008, công ty đã xây dựng được 77 căn hộ để bố trí chỗ ở cho 300 lao động và gia đình. Công ty đào tạo nghề miễn phí cho lao động mới và cấp thêm tiền ăn ba tháng. Miễn phí tiền thuê nhà trọ ba tháng cho công nhân mới vào làm việc. Phụ cấp tiền xăng xe cho mỗi lao động 5.000 đồng/người/ngày. Công ty cũng là một trong số ít các đơn vị còn duy trì được nhà trẻ, tiếp nhận nuôi dạy các cháu từ sáu tháng tuổi trở lên để bố mẹ yên tâm lao động sản xuất và đóng góp cho doanh nghiệp.

Ngành dệt may được xem là một trong những ngành được hưởng lợi lớn từ CPTPP. Các chuyên gia đánh giá, chắc chắn CPTPP sẽ đem lại nhiều triển vọng khi dòng thuế suất bằng 0%, giúp ngành dệt may Việt Nam có cơ hội mở rộng thị phần tại một số nước đang có thuế suất cao như Ca-na-đa, Niu Di-lân, Ô-xtrây-li-a… Tuy nhiên, những yêu cầu về lao động nếu không được chuẩn bị sẵn sàng sẽ trở thành rào cản khi xuất khẩu vào thị trường các nước.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam cho biết, thách thức lớn nhất mà các doanh nghiệp đang phải đối mặt là doanh nghiệp sẽ không tuân thủ đầy đủ các quy định, nhất là trong vấn đề giờ làm việc và lương. "Với 95% lao động là nữ, trong đó chỉ có 20% được đào tạo bài bản, nên chỉ một tín hiệu nhỏ cũng có thể dẫn tới đình công tập thể liên quan đến sử dụng lao động", ông Cẩm lo ngại nói.

Một vấn đề khác mà doanh nghiệp dễ vi phạm, theo ông Cẩm, là quy định giờ làm thêm. Việt Nam quy định giờ làm thêm của ngành dệt may không quá 300 giờ/năm, trong khi một số nước có quy định khá thoải mái, như Trung Quốc là 500 - 600 giờ và Nhật Bản là 600 giờ/năm.

Sức ép mất hợp đồng còn lớn hơn khi thực tế cho thấy, từ khi Luật Lao động năm 1994 được thông qua, Việt Nam đã ghi nhận gần 6.000 cuộc đình công và tất cả đều là đình công tự phát. Trong tổng số các vụ, có tới trên 40% thuộc ngành dệt may, da giày liên quan tới trả lương thấp, cách trả lương và bố trí thời gian làm việc.

Tuân thủ thế nào?

Mặc dù CPTPP không tạo ra các quy định mới, mà chỉ yêu cầu áp dụng đúng các quy định theo các công ước của ILO, nhưng quá trình thực thi các công ước này để nâng điều kiện lao động lên theo chuẩn quốc tế là một câu chuyện dài.

Dệt may và nhiều ngành thâm dụng lao động khác đang đứng trước các thách thức như vậy để có được đơn hàng và mở thông cánh cửa xuất khẩu vào các nước. Theo ông Lê Tiến Trường, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt May, các doanh nghiệp hiện đang đẩy mạnh năng suất lao động, để bù lại những bất lợi về tỷ giá so với quốc gia cạnh tranh. Ðồng thời, tiếp tục đầu tư quá trình tự động hóa, giảm bớt chi phí lao động trên một sản phẩm. Tự động hóa cũng làm giảm đi các vấn đề yêu cầu về lao động khi xuất khẩu vào thị trường các nước khó tính, tiêu chuẩn cao.

Ở góc độ lạc quan thì một nghiên cứu của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về Tăng trưởng và công bằng cho thấy, các điều khoản về lao động không làm suy giảm hoặc thay đổi dòng chảy thương mại, mà thậm chí còn gia tăng khả năng tiếp cận thị trường lao động. Cụ thể, trung bình một hiệp định thương mại có bao gồm các điều khoản về lao động tăng giá trị thương mại lên 28%, so với mức tăng 26% của một hiệp định không có điều khoản lao động.

"Ngày càng nhiều các hiệp định thương mại mới có bao gồm các điều khoản về lao động," Bà Marva Corley, chuyên gia kinh tế cao cấp của ILO và là tác giả chính của báo cáo cho biết.

Nhìn từ bản chất của các điều khoản về lao động, các hiệp định thương mại có bao gồm các điều khoản về lao động thường dựa trên cam kết không hạ thấp các tiêu chuẩn lao động hoặc đi ngược lại pháp luật lao động để tăng tính cạnh tranh. Ðồng thời, các hiệp định này còn hướng tới bảo đảm pháp luật lao động quốc gia được thực thi hiệu quả và đồng nhất với các tiêu chuẩn lao động đã có sẵn.

Như vậy, khi các điều khoản về lao động trở thành xu hướng bắt buộc trong các hiệp định thương mại thì không còn cách nào khác, là phải tuân thủ để có đơn hàng, có thị trường.

Kim Minh