Đổi mới quản lý đầu tư công

Thứ Bảy, 30/12/2017, 07:50:43
 Font Size:     |        Print
 

Dự án đường sắt Cát Linh- Hà Đông lần nữa lùi tiến độ đến năm 2018.

Một nền kinh tế được coi là phát triển bền vững khi các nguồn lực được khơi dậy đúng lúc và đặt đúng chỗ. Chìa khóa của sự “đúng lúc - đúng chỗ” này nằm ở vai trò của nhà nước.

Tái cơ cấu đầu tư công còn chậm

Theo kế hoạch ghi rõ tại Quyết định 4269/2017/QĐ-BCĐDANCT, được Bộ Công thương đưa ra vào cuối tháng 11-2017, đến hết năm 2018, các tồn tại, yếu kém của một số dự án, doanh nghiệp chậm tiến độ, kém hiệu quả của ngành này sẽ được xử lý căn bản để hoàn thành mọi việc vào năm 2020. Liệu rằng, sau khoảng ba năm, có thể làm mới hay làm lại 12 cái tên từng “đình đám” vì thua lỗ, đình đốn? Chỉ thời gian mới có thể trả lời câu hỏi này.

Trong một diễn biến khác, tháng 12-2017, việc bán vốn nhà nước tại Tổng công ty Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco) thành công lớn mang lại cho ngân sách khoản vốn lớn để dành cho các kế hoạch đầu tư ưu tiên. Bên cạnh đó, nhóm cổ phiếu chuẩn bị thoái vốn nhà nước khác, như BMP, NTP, VCG, FPT, VGC cũng bứt phá mạnh, hứa hẹn được các nhà đầu tư săn đón mua.

Nhưng những mảng mầu tích cực nói trên vẫn chưa đủ khiến bức tranh chung về đầu tư công sáng rõ hơn. Bởi, sự lãng phí thất thoát nguồn lực công vẫn là mảng màu tối, mang lại những tổn thất lớn cho nền kinh tế. Chẳng hạn, theo nghiên cứu của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), chậm thực hiện dự án đầu tư công làm tăng 17,6% chi phí mỗi năm (6,5% do lạm phát và 11,1% do lợi ích dự án bị mất đi). Tính trung bình, dự án chậm 2 - 3 năm, làm tăng chi phí đến 50% do phát sinh thâm hụt tài chính.

Nhìn lại quá trình tái cơ cấu đầu tư công giai đoạn 2011-2015, bước cải thiện là không nhỏ, nhất là sau khi kỷ cương đầu tư công được siết chặt với sự ra đời của Luật Đầu tư công, Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp vào năm 2014. Nhưng những tồn tại trong thể chế quản lý đầu tư công chưa được giải quyết dứt điểm, từ thể chế quản lý ngân sách, quy hoạch, lựa chọn, thực hiện dự án đến quản lý xây dựng đánh giá, giám sát dự án... đang khiến nền kinh tế gặp khó. Nếu mở đầu tư công mà không nâng cao kỹ năng quản trị thì nợ công và bất ổn kinh tế sẽ tăng, nhưng nếu thắt chặt hoặc chậm giải ngân, tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế lại bị ảnh hưởng.

Quan trọng là đổi mới tư duy

Dù những bất cập trong quản lý nguồn lực đầu tư công còn chậm được cải thiện, nhưng nền kinh tế vẫn cần đầu tư công, không phải chỉ để thúc đẩy tăng trưởng ở phía cầu, mà quan trọng hơn là khai thông các điểm nghẽn về hạ tầng.

Làm rõ vấn đề này, ông Nguyễn Xuân Thành, Giám đốc phát triển Đại học Fulbirght Việt Nam phân tích: “Giai đoạn trước, đầu tư công ở mức cao so với quy mô nền kinh tế, nhưng vì kém hiệu quả, nên tài sản chất lượng tạo ra không được là bao, mà nợ công đã đạt trần 65% GDP, mức cho phép của Quốc hội. Để có tăng trưởng trong giai đoạn này, nền kinh tế vẫn phải đầu tư nhưng nguồn lực dường như đã cạn kiệt. Nên ngắn hạn, chỉ có nguồn tiền từ cổ phần hóa và thoái vốn trong doanh nghiệp nhà nước có thể đáp ứng yêu cầu. Trong trung hạn, thay vì việc đổi đất lấy hạ tầng như trước đây, khiến cho hoạt động không minh bạch, làm tăng nợ công, có thể tính đến đổi sang phương thức huy động vốn cho đầu tư công”.

Nếu chấp nhận cho các địa phương đầu tư hạ tầng bằng trái phiếu công trình, bảo đảm bằng quyền sử dụng đất, Nhà nước không bảo lãnh thì không gánh nợ công. Tiến hành đấu thầu cạnh tranh, hạ tầng đầu tư xong, giá trị càng cao, rồi thực hiện đấu giá đất, thu tiền về và sẽ trả nợ trái phiếu. Như vậy, vừa đầu tư cơ sở hạ tầng, không làm tăng nợ công, lại bảo đảm minh bạch. Còn dài hạn, việc cải cách thuế, đặc biệt là thuế bất động sản để đầu tư hạ tầng tại địa phương, hình thức hợp tác công –tư (PPP) và cải cách thể chế để nâng cao hiệu quả đầu tư công cần được tính tới.

Nhìn ở góc độ quản lý nhà nước, TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) nhấn mạnh đến đổi mới tư duy từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Cụ thể, phải cắt giảm ít nhất 50% số sản phẩm thuộc danh mục hàng hóa nhóm 2 yêu cầu phải áp dụng kiểm tra chuyên ngành - hoạt động, vốn đang lấy đi của doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu 30 triệu ngày công và 14.000 tỷ đồng mỗi năm (theo con số mà Bộ trưởng Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng đã nhắc tới). Cũng như tiếp tục đề xuất phải bãi bỏ từ 1/3 đến 1/2 số điều kiện kinh doanh trước quý II/2018, cùng với đó là đưa ra các cơ chế rộng rãi hơn cho mô hình “cánh đồng mẫu lớn”, các mô hình tổ chức sản xuất khác; đẩy mạnh cơ cấu lại nông nghiệp…

Theo cách đó, quản lý nhà nước sẽ dựa trên cơ sở quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật, sự tham gia giám sát của cộng đồng và đặc biệt trách nhiệm của công chức trong thực thi. Đó là cái gốc của nâng chất quản lý đầu tư công.

Tính trung bình, một dự án đầu tư công chậm tiến độ 2 - 3 năm, làm tăng chi phí đến 50% do phát sinh thâm hụt tài chính.

Trần Thị Vân Anh