Văn hóa Dân tộc

Sợi chỉ tâm linh của người Vân Kiều

Thứ Ba, 13/02/2018, 22:42:59
 Font Size:     |        Print
 

Đồng bào dân tộc Vân Kiều ở xã Lâm Thủy (huyện Lệ Thủy, Quảng Bình) treo cờ Tổ quốc, sửa nhà cửa chuẩn bị đón Tết.

Người Vân Kiều ở tỉnh Quảng Bình tâm niệm, con người khi sinh ra luôn có hồn vía song hành với thể xác sống động. Trong mỗi biến cố của cuộc đời cần phải có một sợi dây tâm linh ràng buộc hồn vía và thể xác lại với nhau để vừa bảo vệ vừa sẻ chia khổ đau cũng như mang lại sức khỏe, may mắn cho họ. Tục buộc chỉ cổ tay ra đời từ đó.

Sau ba ngày Tết Nguyên đán, người Vân Kiều tiến hành nghi thức buộc chỉ cổ tay cho mỗi thành viên trong gia đình. Chỉ dùng để buộc có hai mầu đỏ và đen. Chỉ đỏ tượng trưng cho sức mạnh và quyền lực, là ngọn nguồn của may mắn và hạnh phúc, còn chỉ đen là mầu của rủi ro, hoạn nạn. Đồng bào Vân Kiều luôn mong ước lúc nào cũng có sợi chỉ đỏ song hành bên mình, để giúp họ mạnh mẽ hơn trong cuộc sống và gặp bình an trong đời sống.

Đến nay, nghi thức buộc chỉ cổ tay vẫn được người Vân Kiều tổ chức đúng như ý nguyện của cha ông để lại. Thầy mo là thành phần không thể thiếu trong mọi nghi lễ. Buổi lễ còn có tộc trưởng (người cao tuổi, đứng đầu dòng họ), già làng, trưởng bản, bà con xóm giềng, khách gần xa. Lễ vật dâng tiến bao gồm một cặp nến sáp ong, hai bát gạo sống, hai đĩa xôi, thịt, hai hũ rượu cần, hai đĩa trầu cau đã têm, mười quả trứng gà, hương trầm và một cuộn chỉ đỏ hoặc đen, được tách ra từ những tấm vải thổ cẩm do chính bàn tay họ dệt nên. Tất cả được đặt ngay ngắn trên chiếc ku-tôộc (mâm đan bằng mây tre), để ở gian giữa nhà sàn. Sau khi chọn được ngày lành, tháng tốt, chủ nhân buổi lễ tới tận nhà, đón thầy mo về làm lễ. Thầy mo cầm cây đuốc được làm bằng thân cây dẻ chẻ nhỏ, tiến vào bếp của gia đình đó lấy lửa. Hai cây nến trên mâm được thầy mo dùng đuốc thắp sáng lên, báo hiệu nghi lễ buộc chỉ cổ tay chính thức bắt đầu.

Mọi người đến dự lễ quây quần thành vòng tròn bên mâm lễ vật, riêng các thành viên trong gia đình đều phải lật ngửa tay phải ra chạm vào thành mâm, mỗi người cần phải thành tâm. Giải thích cử chỉ này, người Vân Kiều cho rằng để hồn vía người sống nối kết được với đất trời và thế giới tâm linh. Hành động chạm tay vào thành mâm biểu thị lòng thành kính, mong muốn chạm đến được cõi thâm sâu, huyền bí của thế giới thần linh. Sau đó, thầy mo sẽ bắt đầu đọc bài cúng bằng tiếng Vân Kiều cổ. Lời cúng đặc biệt ở chỗ được cha truyền con nối và được giữ bí mật từ đời này qua đời khác. Sau mỗi câu khấn trầm bổng, thầy mo đưa tay ra hiệu cho các thành viên trong gia đình nhấc bổng mâm lễ vật lên, rồi lại từ tốn hạ xuống, chiếc mâm cứ thế được nâng lên hạ xuống trên dưới mười lần trong suốt bài khấn. Nội dung bài cúng được hiểu là lời cầu chúc sức khỏe, cuộc sống luôn đầy đủ đức phúc và may lành...

Tiếp đến, thầy mo lấy chiếc đĩa đựng cuộn chỉ, mân mê từng sợi nhỏ rồi ngửa lên trời cầu xin thần linh phù hộ cho người được buộc chỉ. Nếu người được làm lễ là nam thì thầy mo sẽ gộp bảy sợi chỉ lại với nhau thành một sợi to rồi buộc vào cổ tay trái, là nữ thì sẽ là chín sợi buộc vào cổ tay phải...

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian tại Quảng Bình, không chỉ hướng đến thế giới thần linh, tổ tiên đạo hạnh, sợi chỉ của người Vân Kiều còn là vật tượng trưng nhỏ bé nhưng khơi gợi tinh thần lớn lao, kết nối các thế hệ. Đó cũng là lời nhắc con cháu về ý thức cội nguồn, đoàn kết, tương thân, tương ái hướng đến ngày mai tươi sáng.

Bài và ảnh: HOÀNG PHƯƠNG

Chia sẻ