Quản lý các chương trình trò chơi trên mạng xã hội

Thứ Sáu, 12/10/2018, 03:55:30
 Font Size:     |        Print

Gameshow - chương trình trò chơi trên mạng xã hội đang ngày càng bùng nổ, thu hút đông đảo giới trẻ tham gia trong cả vai trò người chơi cũng như người xem. Tuy nhiên, bên cạnh những chương trình mang nội dung tốt, hấp dẫn, có hiệu quả giáo dục cao, gần đây một số gameshow đã bị dừng phát sóng, vì có nội dung phản cảm, thiếu tính thẩm mỹ. Chính vì thế, việc có chế tài thích hợp để quản lý hiệu quả hoạt động này đang là vấn đề được dư luận xã hội đặt ra.

Gameshow - chương trình trò chơi, xuất hiện chủ yếu trên truyền hình và xuất hiện ở Việt Nam từ những năm 1990. Những gameshow đầu tiên ra mắt tại Việt Nam đã gây sự chú ý và được công chúng yêu thích, đón đợi như: SV96, Hành trình văn hóa, Đường lên đỉnh Olympia... Sau đó, nhiều gameshow được sản xuất hoặc mua bản quyền nước ngoài liên tục lên sóng truyền hình như: Ai là triệu phú, Vua đầu bếp, Giọng hát Việt, Hòa âm phối khí, Gương mặt thân quen, Cặp đôi hoàn hảo, Bước nhảy hoàn vũ… Có thời điểm, gameshow phát triển đến mức gần như đài truyền hình lớn nào cũng cho ra đời chương trình trò chơi mới.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, gameshow trên truyền hình có xu hướng dần rơi vào thoái trào, chủ yếu vì sự xuất hiện quá tràn lan, nhiều chương trình chất lượng kém, nội dung nghèo nàn, thậm chí nhảm nhí, thiếu sáng tạo. Thay vào đó, một số gameshow chuyển sang “phủ sóng” trên các trang mạng xã hội, mà phổ biến nhất là trên Youtube. Đáng nói, mặc dù tăng nhanh về số lượng, nhưng chất lượng của các gameshow lưu hành trực tuyến lại khiến nhiều người tiếp xúc không khỏi lo ngại. Không ít gameshow trên mạng xã hội có nội dung khá dung tục, phản cảm, không phù hợp truyền thống văn hóa Việt Nam. Dư luận đã không ít lần lên tiếng chỉ trích các gameshow như: Date & Kiss (Hẹn hò và hôn), Love Game (Trò chơi tình yêu), Vitamin Girl - Rút gạch xây tổ ấm, Dare Pong, Ghiền mỳ gõ… Thí dụ, Dare Pong là gameshow được Việt hóa từ một chương trình giải trí được ưa chuộng tại Mỹ với tên gọi Fear Pong. Tuy nhiên, khi được phát sóng tại Việt Nam, đã dấy lên một làn sóng tẩy chay từ phía khán giả bởi nội dung thật sự không phù hợp với người Việt vì những cặp đôi nam nữ tham gia chơi phải trải qua những thử thách nhạy cảm và phản cảm như: cởi đồ đối phương bằng răng, ăn đồ ăn ở những vùng nhạy cảm trên cơ thể, hôn sâu, nhảy gợi dục… Thậm chí, có tập, người chơi còn bạo dạn đến mức để bạn chơi cởi áo, rồi dùng bông tắm lau khắp cơ thể, khiến người xem “nóng mặt”. Và mới đây, sau khi bị công chúng chỉ trích vì nội dung phản cảm, dung tục, gameshow Date & Kiss phải tạm dừng phát sóng trên kênh Youtube.

Phần nào đó có thể nói trong giai đoạn hiện nay gameshow trên mạng xã hội là một xu thế, khi gameshow trên truyền hình đang dần trở nên bão hòa. Cũng không phải gameshow nào trên mạng xã hội đều dung tục, phản cảm. Vẫn có nhiều chương trình lành mạnh, hấp dẫn, được công chúng yêu thích. Tuy nhiên, có một thực tế các gameshow có yếu tố sex, khiêu dâm do đánh vào tâm lý tò mò cũng như tâm lý lứa tuổi mới lớn đã thu hút không ít giới trẻ. Đáng nói, dù có nội dung nhạy cảm, song Youtube không hề có bất kỳ cảnh báo hoặc giới hạn tuổi đối với người truy cập. Việc phát tán quá dễ dàng các chương trình nhảm nhí, dung tục khiến nhiều người lo ngại về ảnh hưởng của những gameshow này đến nhận thức, tâm lý và hành vi của lứa tuổi vị thành niên. Theo nhiều chuyên gia tâm lý, việc phát tán tràn lan một số gameshow không khác gì so với “phim cấp ba” trên mạng xã hội không những có thể đưa đến hậu quả lệch chuẩn văn hóa, mà còn có tác động tiêu cực đến xã hội, nhất là giới trẻ. Hệ lụy có thể thấy được trước mắt chính là sự a dua, học đòi và làm theo những gì các em đã thấy trong chương trình. Lâu dần, sẽ hình thành những thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh, nhận thức sai lệch về tình yêu đôi lứa, dễ dãi trong các mối quan hệ, không phù hợp truyền thống văn hóa của người Việt. Dù cuộc sống hiện đại đến mấy, thì những gì thuộc về truyền thống vẫn cần được trân trọng, nhất là trong tình yêu và hôn nhân. Bởi đó là nền tảng giúp các em có những mối quan hệ lành mạnh, góp phần giảm thiểu những nguy cơ, rủi ro có thể xảy đến với bản thân.

Một trong những nguyên nhân để gameshow phản cảm vẫn ngang nhiên “tung hoành” trên mạng xã hội một phần là do môi trường in-tơ-nét khó kiểm soát. Nếu các gameshow trên truyền hình có sự kiểm duyệt của cơ quan chủ quản, của các cơ quan chức năng, thì gameshow trực tuyến lại rất khó kiểm soát và quản lý. Lợi dụng sự tự do của môi trường mạng, nhiều cá nhân, đơn vị, nhà sản xuất thoải mái đăng tải, phát tán những nội dung chứa nhiều yếu tố nhạy cảm và phản cảm. Thậm chí, các cá nhân và đơn vị này sẵn sàng dùng “chiêu bẩn” để thu hút người xem và nhằm thu lợi từ quảng cáo. Theo Trưởng phòng Thanh tra báo chí và thông tin trên mạng (Bộ Thông tin và Truyền thông) Ngô Huy Toàn, trong các năm gần đây, nhiều đối tượng lợi dụng cơ chế pháp luật về lĩnh vực viễn thông, công nghệ thông tin và tần số vô tuyến điện có phần thông thoáng hơn để làm những điều không được phép. Ngay chính đại diện Youtube ở Việt Nam cũng từng thừa nhận, có nhiều thủ thuật để một vi-đê-ô được xếp vào hàng “tốp” và đây cũng chính là lỗ hổng để ê-kíp làm nên các gameshow “bẩn” này lợi dụng. Các ê-kíp này nhìn chung đều thiếu hoặc cố tình tảng lờ trách nhiệm của nhà sản xuất, chỉ hướng đến mục đích duy nhất là thu lợi nhuận. Chẳng thế mà, với đầy rẫy hình ảnh phản cảm song ê-kíp của chương trình Vitamin Girl - Rút gạch xây tổ ấm cũng chỉ đưa ra cảnh báo có tính “mời gọi” là: “Đây chỉ là game giải trí thôi nha. Ai thử không chịu trách nhiệm nha”!?

Chưa kể, với thị phần ngày càng bị thu hẹp bởi có quá nhiều nhà sản xuất cũng như kênh phát sóng gameshow, việc tung các chiêu trò hoặc tìm mọi cách nhằm thu hút quảng cáo cũng là điều dễ hiểu. Vì thế, yếu tố nội dung cũng như ảnh hưởng xã hội của sản phẩm bị một số nhà sản xuất xem nhẹ. Trên thực tế, dường như khiêu dâm đang được một số nhà sản xuất coi là một trong những nội dung dễ dàng thu hút sự chú ý của người xem và đẩy rating (lượng người xem) lên cao hơn. Từ đây dẫn đến tình trạng các nhà sản xuất đổ xô đi làm các gameshow có tính chất nhạy cảm. Bởi có sự thật là chỉ sau một vài tập phát sóng, những chương trình như vậy đã có hơn 100 nghìn lượt xem, thậm chí lên đến 2 triệu lượt xem/tập. Một nguyên nhân nữa là chế tài xử phạt sai phạm trong lĩnh vực này chưa đủ sức răn đe. Theo Điểm b, Khoản 4, Điều 66 của Nghị định 174/2013/NĐ-CP (Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và tần số vô tuyến điện), với các hành vi cung cấp, trao đổi, truyền đưa, lưu trữ, sử dụng thông tin, dịch vụ có nội dung cờ bạc, lô đề hoặc phục vụ chơi cờ bạc, lô đề, dâm ô đồi trụy, mê tín dị đoan, trái đạo đức, thuần phong mỹ tục của dân tộc sẽ bị áp dụng khung xử phạt từ 30 đến 50 triệu đồng. Nhiều chuyên gia cho rằng, mức phạt như vậy là quá nhẹ so với lợi nhuận thu được từ quảng cáo, dẫn đến tình trạng đơn vị sản xuất vẫn ngang nhiên “coi trời bằng vung”, vi phạm để rồi chấp nhận nộp phạt. Việc xác định được đối tượng chịu phạt cũng không hề dễ, vì nhiều địa chỉ sản xuất các gameshow này thường chỉ là các cá nhân ẩn danh hoặc ở nước ngoài.

Việc ngừng phát sóng một số gameshow có nội dung thiếu lành mạnh là cần thiết, nhưng đồng thời cũng đặt ra vấn đề là cần phải có những biện pháp quản lý phù hợp. Gameshow phục vụ nhu cầu giải trí chính đáng của công chúng, vì thế nếu không quản lý được thì cấm sẽ không phải là giải pháp hiệu quả. Thiết nghĩ, về phía nhà sản xuất, với những chương trình có format (định dạng) nước ngoài, nhất là chương trình hẹn hò có yếu tố nhạy cảm nên Việt hóa để phù hợp văn hóa, truyền thống của người Việt Nam. Điều này trước hết phụ thuộc vào ý thức trách nhiệm với cộng đồng của những cá nhân cũng như đơn vị sản xuất. Về phía quản lý nhà nước, theo đạo diễn Đỗ Thanh Sơn, cần phải có những biện pháp đồng bộ để ngăn chặn và quản lý các gameshow dạng này trước khi được phát tán rộng rãi. Trước hết, cần sớm xây dựng mô hình quản lý các hoạt động truyền thông trên mạng xã hội - ở đó có sự kết nối, phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước về cả cơ sở chính trị - pháp lý, cơ sở văn hóa và cơ sở công nghệ. Đồng thời, phải xây dựng chế tài xử lý thích hợp, không chỉ xử phạt về mặt hành chính mà nếu cần, có thể truy cứu trách nhiệm hình sự. Nâng cao khung hình phạt để các cá nhân, đơn vị sản xuất ít nhiều dè chừng, hạn chế phát tán những gameshow thiếu lành mạnh. Vấn đề kiểm duyệt nội dung đăng tải trên môi trường mạng cần được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn, vừa bảo đảm quyền tự do của người dân nhưng cũng đồng thời đưa ra biện pháp hiệu quả nhằm hạn chế việc phát tán các nội dung, chương trình phản cảm đến với công chúng. Quan trọng hơn, về phía người chơi và người xem, cần tự xây dựng cho mình một “bộ lọc” thật tốt. Người chơi phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đăng ký tham gia chương trình để không tự biến mình thành nạn nhân của các sản phẩm dung tục. Người xem cũng nên tỉnh táo lựa chọn gameshow “sạch” trong những gameshow có nội dung xấu xuất hiện tràn lan trên mạng xã hội.

Đối với một thị trường gameshow đã bão hòa như hiện nay, việc tìm kiếm những cách thể hiện mới mẻ để hấp dẫn người xem là nhu cầu chính đáng, vừa là hoạt động để đáp ứng những yêu cầu lợi ích kinh doanh. Tuy nhiên, mới mẻ, hấp dẫn không đồng nghĩa với việc coi lợi nhuận là trên hết mà bất chấp tất cả, bỏ qua nền tảng văn hóa, coi nhẹ các giá trị truyền thống của văn hóa dân tộc. Không thể biến gameshow thành “cầu nối” cho những yếu tố thiếu phù hợp, thậm chí phản văn hóa du nhập và ảnh hưởng xấu đến văn hóa dân tộc, khuyến khích, kích động con người chạy theo và nảy sinh các hành vi không phù hợp với sự phát triển. Vì, dù cần thiết cho hoạt động giải trí đến đâu thì gameshow vẫn cần phải dựa trên yêu cầu và nguyên tắc là mang đến và góp phần xây dựng các giá trị văn hóa đúng đắn cho công chúng, cho xã hội.

KHÁNH MINH

Chia sẻ