Lớp học Hán Nôm “0 đồng”

BÀI & ẢNH: ĐỨC HÀ, ĐÀO HIỆP

Thứ bảy, 03/03/2018 - 09:29 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Thầy Minh (bên phải) tham dự hoạt động của Câu lạc bộ Hán Nôm phường Tân Hồng.

Suốt 10 năm qua, lớp học Hán Nôm miễn phí của thầy Dương Ngọc Minh ở phường Tân Hồng (thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) luôn được duy trì đều đặn vào những ngày cuối tuần. Cũng từ lớp học này, nhiều học viên đã trưởng thành là nghiên cứu sinh tại nước ngoài hay trở thành giáo viên tiếp tục con đường lan tỏa tinh thần học tập văn hóa truyền thống.

Lớp học đa nghề, nhiều lứa tuổi

Chiều cuối tuần, chúng tôi về thăm lớp học Hán Nôm của thầy Dương Ngọc Minh. Lớp học được tổ chức tại đền Miễu (phường Tân Hồng, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh). Theo như lời giới thiệu của ông Nguyễn Cao Bảo, học viên của lớp thì không gian của lớp học trước đây chính là nhà khách của đền. Sau khi được chính quyền địa phương cho mượn làm lớp học, thầy Minh và các học trò bắt tay vào sửa chữa để có không gian phù hợp cho việc học tập. Trong lớp, có học viên biết nghề mộc đã đóng giúp lớp học mười bộ bàn ghế. Người khác thì đặt tủ đựng, bảng viết, mỗi người đều nhiệt tình góp sức cùng thầy xây dựng lớp học.

Căn phòng lớp học rộng khoảng 30 m² đã chật kín học viên. Trên bục giảng, thầy Minh dẫn nhập vào bài học: “Trong những tác phẩm của mình, thiên nhiên trong thơ Nguyễn Trãi vốn rất gần gũi, mang hơi thở và hồn vía dân tộc. Đặc biệt, cảnh sắc mùa xuân trong thơ ông có nhiều điểm mới lạ. Đến với buổi học hôm nay, tôi sẽ giới thiệu cho các bác một bài thơ chữ Hán đặc sắc viết về mùa xuân của Nguyễn Trãi, đó là tác phẩm “Trại đầu xuân độ”…”.

Và cứ thế, thầy Minh bắt đầu ngâm bài thơ, đồng thời phân tích nghĩa của từng chữ trong bài. Những chữ khó, thầy dành nhiều thời gian để giảng nghĩa thật cụ thể cho các học viên. Tranh thủ thời gian nghỉ giải lao, anh Nguyễn Ngọc Dương, phụ trách lớp Hán Nôm khóa 1 chia sẻ với chúng tôi: “Lớp học của tôi có đủ các đối tượng lứa tuổi, ngành nghề. Người lớn tuổi nhất như ông Đinh Công Sán năm nay đã 79 tuổi, trẻ tuổi nhất là em Nguyễn Văn Tiên mới chỉ 25 tuổi. Dù là lớp học miễn phí nhưng thầy Minh có cách giảng lôi cuốn và dễ hiểu nên các học viên cũng cuốn hút theo. Số lượng học viên cũng vì thế mà tăng từng ngày. Tính đến nay, có 90 học viên đã và đang theo học lớp của thầy”.

Theo chia sẻ của các học viên đang học lớp Hán Nôm của thầy Minh, mỗi người có lý do riêng khi đến học tập. Với anh Dương, muốn rèn thêm chữ nghĩa để thổi hồn vào những tác phẩm chạm khắc gỗ mỹ nghệ của mình. Hay như ông Nguyễn Văn Bình mỗi khi cùng con cháu vãn cảnh đền, chùa mong có thể giải nghĩa những lời hay, ý đẹp trên những bức hoành phi, câu đối. Còn ông Nguyễn Văn Xuất có thể tự mình đọc được gia phả dòng họ của các cụ để lại. Dù vậy, ai cũng theo học đến giờ vì niềm yêu thích với chữ Hán Nôm được truyền từ người thầy của mình.

Nối dài tình yêu văn hóa

Là anh cả trong gia đình thuần nông của vùng đất Từ Sơn, ông Dương Ngọc Minh sớm phải chăm lo công việc nhà. Sau khi theo học tại Trường trung cấp Nông nghiệp tỉnh Hà Bắc trước kia, ông trở về công tác tại địa phương, cũng để có điều kiện chăm sóc bố mẹ. Trong thời gian làm Phó Bí thư Đảng ủy xã Tân Hồng (nay là phường Tân Hồng), ông Minh được đón tiếp đoàn nghiên cứu Hán Nôm về địa phương. Qua trò chuyện, ông nhận thấy địa phương đang lưu giữ nhiều di sản quý của dân tộc mà chính người dân quê mình vẫn chưa hiểu hết. Ông quyết tâm đi học thêm chữ Hán Nôm, trước tiên để mình hiểu rồi truyền đạt cho người dân địa phương những nét hay, nét đẹp trong vốn cổ đang được lưu giữ.

Nói là làm, nghe tiếng các thầy ở Ninh Hiệp là Nguyễn Văn Quýnh, Hoàng Đình Đá, Nguyễn Văn Thực có mở lớp học chữ Hán Nôm miễn phí, ông Minh âm thầm đạp xe hơn 20 cây số để theo học. Ông Minh nhớ lại: “Những năm 1998, lớp học ở điếm Kiều chỉ có sáu người. Trong đó có năm người ở Ninh Hiệp, chỉ có mình tôi quê xa đến học. Ban đầu, các thầy chỉ dạy những chữ cơ bản cho người dân ở đây học bốc thuốc. Nhưng sau, thấy tôi ham học, các thầy dạy thêm cả chữ nghĩa, văn chương. Thầy còn nhiệt tình cho tôi mượn sách về để đọc thêm”.

Ông Minh không ngờ mình bị cuốn theo chữ Hán Nôm từ bao giờ. Trong tuần, cứ thời gian rảnh là ông rong ruổi lên Hà Nội, đến Thư viện Quốc gia, Viện Nghiên cứu Hán Nôm để tìm tài liệu về đọc. Ngày nắng không sao, có ngày đang đi đường thì gặp cơn mưa, vì vội về cho kịp đúng giờ họp buổi chiều, ông dành chiếc áo mưa duy nhất để bọc tài liệu quý vừa photo được. Về đến nhà, trong khi vợ con đang lo lắng về sức khỏe của ông thì ông Minh lại mừng vui chỉ quan tâm đến số tài liệu mình vừa mang về. Sau này, vợ và các con thấy ông Minh chăm chú nghiên cứu chữ Hán Nôm, cũng chỉ biết động viên và căn dặn ông giữ gìn sức khỏe.

Sau 10 năm tích cực học tập, ông Minh được các thầy mời dạy học cho các khóa sau ở Ninh Hiệp. Đây cũng là thời gian ông được học hỏi thêm kỹ năng sư phạm của các thầy. Năm 2010, ông Minh mạnh dạn đề xuất với chính quyền địa phương phường Tân Hồng thành lập Câu lạc bộ Hán Nôm. Nhận được sự ủng hộ của chính quyền, ông Minh với vai trò làm chủ nhiệm đã mở lớp học Hán Nôm miễn phí tại địa phương.

Chia sẻ về lớp học của mình, ông Minh tâm sự: “Chính tôi cũng không ngờ sức lan tỏa của lớp học lớn đến vậy. Nhiều học viên ở xa từ Hà Nội, Hưng Yên cũng dành thời gian tìm về học. Ngoài những giờ giảng lý thuyết trên lớp, dựa trên tinh thần đóng góp tự nguyện, tôi tổ chức cho các khóa đi thực tế tại các di tích trên địa bàn tỉnh và các tỉnh khác như Hưng Yên, Hải Dương, Hà Nội… Điều này vừa giúp các học viên thêm đoàn kết, vừa giúp tiếp cận thêm những vốn quý của dân tộc”.

Đánh giá cao những đóng góp của ông Dương Ngọc Minh cùng lớp học Hán Nôm, ông Nguyễn Như Văn, Bí thư Đảng ủy phường Tân Hồng nhận xét: “Ông Minh là tấm gương sáng về tinh thần tự học, tự rèn cho cán bộ và nhân dân trong phường học tập, noi theo. Không chỉ tích lũy cho riêng mình, ông còn tích cực, nhiệt tình truyền dạy miễn phí cho những người có nhu cầu học hỏi kiến thức”.

Chúng tôi còn được biết thêm một điều đặc biệt ở lớp học của thầy Minh. Sau thời gian học tập, hai học viên là Nguyễn Văn Tài và Nguyễn Tất Phương trở thành giáo viên dạy chữ Hán Nôm miễn phí ở chùa Cổ Pháp. Những học trò trưởng thành từ lớp học đã nối tiếp con đường của thầy Minh, tiếp tục lan tỏa tinh thần học tập văn hóa truyền thống của dân tộc.

Chiều muộn, chúng tôi chia tay thầy Minh và lớp học Hán Nôm. Gần một buổi chiều được dự và nghe về lớp học đặc biệt, chúng tôi không khỏi cảm phục về những đóng góp của người thầy “không lương”. Thầm nghĩ, nếu không có những người âm thầm cống hiến cho quê hương như thầy Minh, thế hệ sau như chúng tôi có thể đã mất một tấm thẻ “căn cước văn hóa” quý giá mà tổ tiên, ông cha mình đã để lại.