“Săn” hẹ nước mùa nước nổi

ĐOÀN XÁ

Thứ sáu, 04/08/2017 - 10:20 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Người dân mò lấy hẹ nước. Ảnh: HOÀNG PHƯƠNG

Càng đặc biệt khi từ loài cây tự nhiên hoang dại, hẹ nước đang dần trở thành một đặc sản với nhiều người dân thành phố, đem lại một nguồn thu cho người dân nơi đồng nước.

Hoang dại mà thành đặc sản

Là đặc sản chỉ có ở những bưng bàu, đồng bãi chiêm trũng vùng Đồng Tháp Mười rộng lớn, hẹ nước, một loài rong sinh sống tự nhiên ở vùng phèn mặn gần như chỉ xuất hiện mỗi khi mùa nước nổi tràn về. Tuy nhiên, để có được loài cây mỏng mảnh này người nông dân phải “săn” tìm chúng trên những cánh đồng hoang ngập nước.

Những ngày tháng tám, vùng đồng bằng châu thổ sông Cửu Long rộng lớn chưa bắt đầu bước vào mùa nước nổi. Tuy nhiên, ở vùng thượng nguồn biên giới Đồng Tháp Mười, do mưa kéo dài nên nhiều sông ngòi, kênh rạch, đồng đất đã có nước về. Nước bắt đầu xâm lấn và kết nối mọi thứ. Đó cũng chính là lúc những đám hẹ nước không biết từ đâu ngoi lên, giữa mênh mang đồng nước. Loài cây kỳ lạ này, sinh ra, lớn lên và tồn tại trong nước ngập. Phần thân lá nào trồi khỏi mặt nước sẽ nhanh chóng bị héo rũ.

Từ xa xưa, người dân vùng chiêm trũng nơi biên giới xa xôi này coi hẹ nước là một thứ rau để sử dụng trong cuộc sống thường nhật, như các loại bông súng, điên điển... mà thiên nhiên trù phú ban tặng mỗi mùa nước nổi. Nhưng hiện nay, do những cánh đồng hoang dã bị thu hẹp rất nhiều nên không gian sống của loài hẹ nước cũng ít đi, hầu như chỉ xuất hiện ở những vùng sâu Đồng Tháp Mười. Bà Nguyễn Thị Tâm, 51 tuổi, ở xã Bình Hiệp (huyện Mộc Hóa, Long An) kể, ngày xưa hẹ nước mọc hoang dã khắp vùng biên giới Mộc Hóa, Kiến Tường vào mùa nước nổi. “Lúc ấy, rất ít người lấy hẹ nước vì chỉ để sử dụng trong bữa ăn gia đình mà thôi. Còn ngày nay, hẹ nước đang trở thành một trong những đặc sản được ưa chuộng, giá cao hơn nhiều vì là thứ gia vị không thể thiếu trong những nồi lẩu mắm, kho mắm kiểu miền tây. Quanh đây, mỗi ngày có hàng chục người đi lấy hẹ nước ở bưng đồng về bán. Mà có bao nhiêu, thương lái đều thu mua hết bấy nhiêu”, bà Tâm kể.

“Chung thủy” với người nghèo

Nói về cây hẹ nước độc đáo này, thì cũng có nhiều điều thú vị. Do đây là loài cây rong thân mềm, nhìn như lá cỏ, hao hao giống cây hẹ trên cạn nên được gọi tên là hẹ nước chứ thực chất, chúng lại không phải là loài hẹ. Thậm chí, ngay cả cái cách cây hẹ nước xuất hiện cũng khiến nhiều người bất ngờ vì nó không được gieo trồng. Nhiều người cứ ngỡ hẹ nước được mùa nước nổi mang về như những sản vật cá tôm, cua ốc nhưng không phải vậy. Cây hẹ vốn sống ở vùng này, khi nước cạn chúng lụi tàn, chỉ còn chút củ chìm trong đất. Khi mùa nước nổi về, đất biến thành bùn nhão, cộng thêm nước khiến củ bung ra, mọc lên thành cây. Vòng đời của hẹ nước rất ngắn, có khi chỉ sau một tháng, nếu không ai cắt là tự chúng lụi tàn trong nước. Nhưng sức sống bền bỉ của chúng đợi mỗi khi nước về lại mọc lên. Và dù người ta có gieo trồng bất cứ loài cây nào khác, hẹ vẫn chen lên được. Nhiều người bảo, chúng là một trong những loài cây cỏ nhỏ bé mà “chung thủy” nhất với người dân vùng đồng chiêm trũng nơi này.

Quả thật, đi dọc những con đường vùng Đồng Tháp Mười, ở những cánh đồng hoang ngập nước, có thể dễ dàng bắt gặp cảnh người nông dân đang lặng lẽ “thu hoạch” hẹ trong nước. “Mặc dù không phải gieo trồng hay chăm sóc gì nhưng lấy được hẹ nước không phải là dễ dàng. Phải trầm mình xuống nước, ở nhiều chỗ nước sâu, phải giong cả ghe đi lấy hẹ nữa. Cũng may, giá hẹ bây giờ cao, khoảng bốn, năm nghìn đồng mỗi ký nên nếu chăm chỉ, một ngày vợ chồng tôi cũng kiếm được ba bốn trăm nghìn tiền hẹ”, anh Nguyễn Văn Mạnh, một nông dân ở xã Bình Phong Thạnh (huyện Mộc Hóa)chia sẻ.

Theo đó, mỗi ngày hai vợ chồng anh Mạnh đều chạy ghe đi lấy hẹ nước. Mà chỉ lấy đến trưa là nghỉ, còn nửa ngày phải để sơ chế mới bán được. Bởi như vợ chồng anh Mạnh kể, thì hẹ tuy dễ lấy nhưng công đoạn sơ chế lại rất cực. Vì là loài rong mềm nên lá của chúng rất mỏng mảnh, dễ nhàu nát. Khi nhổ lên, phải lọc những lá úa già, rồi cắt đi phần rễ, chỉ để đoạn lá xanh non lại. Sau đó hẹ được xếp cẩn thận vào từng giỏ cho ráo nước để thương lái tới thu mua. Đáng chú ý, dù là sản vật ở sâu trong những cánh đồng hoang vắng của vùng Đồng Tháp Mười nhưng hiện nay, hẹ được thu mua rất nhanh gọn. Sau khi mua của nông dân, hẹ được đưa lên xe, chở ngay về TP Hồ Chí Minh, thị trường tiêu thụ chủ yếu của các đặc sản miền tây.

Sinh kế mong manh

Mặc dù khi vào mùa, có thể mang đến vài trăm nghìn đồng mỗi ngày cho những người nông dân lam lũ nơi đây, nhưng thật là: sự may mắn cũng không thể hào phóng! Hẹ nước chỉ xuất hiện chừng hai tháng ở vùng đồng đất này. Cái sinh kế tưởng như “ngon ăn” này cũng như chính những cây hẹ nước nhỏ bé kia, rất mong manh và ngắn ngủi. “Bây giờ hẹ thì ít mà người đi lấy thì nhiều nên lắm hôm, vợ chồng tôi phải chạy ghe tận sát biên giới, sâu hơn trong những bàu hoang để lấy hẹ. Mà cũng không thể nào lấy nhiều được vì hẹ dễ bị dập nát nên buộc phải sơ chế ngay để bán cho thương lái. Hơn nữa, người dân ở vùng đất này cũng quen với nhịp sống mùa nước nổi và những sản vật mà nó mang lại từ bao đời nay rồi. Theo đó, hầu hết các sản vật khác chứ không riêng gì hẹ nước, đều chỉ xuất hiện và đem lại nguồn thu cho người dân trong thời gian ngắn. Khi nước lũ ở vùng thượng nguồn này rút đi, những sản vật ấy cũng không còn, phải đợi thêm một mùa nước nổi năm sau nữa”, chị Tám, vợ anh Mạnh kể thêm.

Trong thời gian tìm hiểu về cuộc sống của những người lấy hẹ nước ở vùng đồng đất này, chúng tôi còn nhận ra một điều khá thú vị. Đó là, tuy không thể gieo trồng nhưng người dân vẫn biết cách xúc tác để phát triển loài cây này. Theo đó, những gốc hẹ mùa vụ trước được người ta giữ lại, bỏ vào những chân ruộng, sau đó chờ đợi cho tới vụ mùa sang năm. Tất nhiên, trong thời gian này, những chân ruộng ấy không được gieo trồng các loài cây khác. Vì thế, ở nhiều nơi ruộng trũng, khó phát triển các loài cây thông thường, thì người dân trong vùng có thể để dành “cất” gốc hẹ, chờ mùa nước nổi về để chúng mọc lên. Đây là hình thức gieo trồng “bán tự nhiên”, như những ruộng bông sen, bông súng... khác ở vùng này vậy. Nghĩa là ruộng được để trống, chờ mùa nước và cây tự mọc lên rồi khai thác.

Hẹ nước như một “món quà” có giá trị mà mùa nước nổi đã ban tặng cho người dân vùng chiêm trũng.