Nhớ “vàng son Mai Lĩnh”

LÊ PHƯƠNG LIÊN

Thứ hai, 16/04/2018 - 09:38 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Logo và trụ sở NXB Mai Lĩnh xưa.

Hướng tới Ngày sách Việt Nam 21-4, tại Thư viện quốc gia vừa diễn ra tọa đàm “NXB Mai Lĩnh vàng son một thuở”, do CLB Người yêu sách Nguyễn Huy Tưởng thực hiện. Cuộc tọa đàm được chuẩn bị công phu với sự ủng hộ của các nhà nghiên cứu am hiểu về lịch sử cận đại.

Theo nhà thơ Vũ Từ Trang, người sáng lập Mai Lĩnh là cụ Đỗ Văn Phong (1860-1930), một nhà nho yêu nước đã tham gia Đông Kinh Nghĩa Thục. Khi thực dân Pháp đàn áp phong trào, bắt bớ các nhà nho yêu nước, cụ Đỗ Văn Phong bị kết án đi đầy biệt xứ ở Guyane (thuộc địa của Pháp ở Nam Mỹ). Năm 1923 - 1924, cụ đã cùng một số tù nhân đóng bè vượt biển trốn thoát qua Canada, sang Trung Quốc rồi về Việt Nam. Từ Hải Phòng, theo chuyến tàu thủy Claude Chappe, cụ xuôi vào Sài Gòn rồi xuống trú ngụ ở vùng núi Sập, Long Xuyên, một nơi tụ gặp của các chí sĩ khắp nơi từng bị tù đày biệt xứ vì hoạt động chống thực dân Pháp. Cụ Phong đã nhắn tin cho con cháu vào gặp, bàn bạc thực hiện ý nguyện mở NXB để truyền lòng yêu nước và nâng cao dân trí cho dân tộc.

Việc chưa thành thì ngày 15-12-1930, cụ đã trút hơi thở cuối cùng tại Bạc Liêu. Ý nguyện của cụ về việc lập một cơ nghiệp có tên Mai Lĩnh (Thôn Mai, núi Lĩnh) để nhớ cội nguồn quê hương ở làng Xuân Mai, huyện Kim Anh tỉnh Phúc Yên (nay thuộc huyện Sóc Sơn - Hà Nội) đã được con cháu cụ thực hiện. Một cửa hàng văn hóa phẩm được mở tại thị trấn Phúc Yên, rồi một hiệu buôn văn hóa phẩm được mở tại Hải Phòng, năm 1935 tờ báo Hải Phòng tuần báo do Mai Lĩnh chủ trương ra đời. Năm 1936 nhà in Mai Lĩnh đã bắt đầu hoạt động tại Hà Nội. Theo nhà nghiên cứu Mai Hương (Viện Văn học), nhà in - NXB Mai Lĩnh ra đời vừa lúc Mặt trận Dân chủ (1936- 1939) hình thành, đẩy tới một cao trào báo chí sôi nổi với nhiều xu hướng, chính kiến khác nhau trong một tình thế luôn biến đổi về thời cuộc… Sách của NXB Mai Lĩnh được bạn đọc trong nam ngoài bắc - biết đến một phần rất quan trọng là do xu thế văn hóa dân tộc…

Một số tác phẩm từng được NXB Mai Lĩnh ấn hành.

Giám đốc nhà xuất bản Mai Lĩnh lúc bấy giờ là ông Đỗ Xuân Mai (con trai cụ Đỗ Văn Phong) đã sớm quy tụ được các nhà văn tên tuổi để những cuốn sách giá trị đã lần lượt ra đời. Đào Trinh Nhất với các cuốn “Đông Kinh Nghĩa Thục” (1937), “Phan Đình Phùng” (1937), “Đời cách mạng Phan Bội Châu” (1938). Ngô Tất Tố với “Tắt đèn” (1939), “Việc làng”, “Lều chõng” (1941); Vũ Trọng Phụng với “Làm đĩ” (1939); Nguyễn Tuân với “Ngọn đèn dầu lạc”, “Tàn đèn dầu lạc” (1941)… NXB Mai Lĩnh có “thời vàng son” là từ năm 1936 tới 1946, sau đó tiếp tục hoạt động tại Hà Nội và Sài Gòn rồi chấm dứt hẳn vào năm 1959. Tuy thời gian tồn tại không dài nhưng NXB Mai Lĩnh đã có 150 ấn phẩm được lưu giữ tại Thư viện quốc gia.

Nhiều ý kiến trong cuộc tọa đàm ghi nhận NXB Mai Lĩnh đã có nhiều đóng góp cho việc tuyên truyền lòng yêu nước, truyền bá nền văn hóa dân tộc.