Nhà văn Trần Thùy Mai:

Viết chuyện xưa cho người đọc nay

HOÀNG THU PHỐ (THỰC HIỆN)

Thứ tư, 15/05/2019 - 09:00 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Nhà văn Trần Thùy Mai tặng chữ ký cho độc giả nhân dịp ra mắt bộ tiểu thuyết.

Lâu nay không nhiều nhà văn chọn đề tài lịch sử Việt Nam để xoáy sâu, viết nên những tác phẩm văn chương hấp dẫn độc giả đương đại. Vì thế, việc nhà văn Trần Thùy Mai dành hai năm viết bộ tiểu thuyết gần 1.000 trang “Từ Dụ Thái hậu” (NXB Phụ nữ) khiến nhiều người bất ngờ.

Phóng viên (PV): Nguyên do đặc biệt nào khiến chị chuyển qua viết tiểu thuyết?

Nhà văn Trần Thùy Mai (TTM): Truyện ngắn là thể loại có kích thước nhỏ nhưng dung lượng lớn, bởi mỗi lần viết một truyện chỉ vài nghìn chữ là phải bắt đầu một thế giới mới. Bởi vậy một nhà văn đã nói: “Khi có nhiều thời gian, tôi viết truyện ngắn, khi có ít thời gian, tôi viết tiểu thuyết”.

Tuy vậy khi cầm bút viết tiểu thuyết đầu tay của mình, tôi hiểu đó chỉ là một cách nói thôi. Bởi tôi đã viết “Từ Dụ Thái hậu” cật lực trong hai năm dài. Trong đời viết văn của tôi, chưa bao giờ tôi bỏ sức nhiều và lâu như thế. Viết tiểu thuyết đòi hỏi một cách làm việc khác hẳn, phải nuôi dưỡng cả cảm hứng và cả sự kiên trì.

PV: Theo chị, để xảy ra tình trạng không ít người Việt thiếu hiểu biết về lịch sử dân tộc, đặc biệt nhiều học sinh ngại tìm hiểu lịch sử, có trách nhiệm của những nhà văn đương thời không?

TTM: Tôi cũng nghe nhiều người than phiền về tình trạng không ít người trẻ hiện nay biết về sử nước ngoài nhiều hơn lịch sử dân tộc. Biết làm sao đây khi truyền hình ngày ngày phát sóng những bộ phim cổ trang Trung Quốc, Hàn Quốc hấp dẫn, trong khi lịch sử trong nước phần lớn vẫn chỉ được tiếp cận qua những bài học khô khan. Làm sao cho tuổi trẻ hứng thú tìm hiểu những nhân vật, những bài học trong sử nước nhà, đó là trách nhiệm của các nhà văn hóa. Các nhà văn, nhà làm phim cần phải góp tay vào việc đó.

PV: Vì sao chị lại chọn Quý phi Phạm Thị Hằng (tên của Thái hậu Từ Dụ) và hậu cung triều Nguyễn?

TTM: Từ Dụ Thái hậu là bà Hoàng được trọng vọng nhất trong các hậu phi của triều Nguyễn. Nhân đây cũng xin nói thêm, danh hiệu của bà là Từ Dụ chứ không phải Từ Dũ. (Website Việt Nam gia phả ghi: “Đúng ra tên hiệu của bà là Từ Dụ, theo nghĩa chữ Hán là “nhân từ” và “độ lượng”. Nhưng về sau, không hiểu do một sự lầm lẫn nào đó, người ta viết chữ “Dụ” thành “Dũ” và trở thành thói quen không thay đổi”).

Đúng như tên hiệu Từ Dụ, cả cuộc đời vị Thái hậu này là một câu chuyện của tình thương và sự bao dung. Từ một cung tần non trẻ bước vào chốn cung đình, bị giằng xé giữa những âm mưu, bà đã vượt qua sóng gió để đạt đến ngôi vị vinh quang nhất. Điều vinh quang hơn nữa, bà luôn có được tình yêu và sự kính nể của hai vị vua: vua chồng và vua con, Hoàng đế Thiệu Trị và Hoàng đế Tự Đức.

PV: Vậy trong suốt hai năm khi viết bộ tiểu thuyết “Từ Dụ Thái hậu”, chị có nghĩ tới hay hướng tới đối tượng là những độc giả trẻ?

TTM: Tôi cho rằng mọi lứa tuổi đều đọc được tác phẩm này. Chuyện cung phi hoàng hậu, chuyện thâm cung bí sử, chuyện thừa kế ngai vàng… là những đề tài luôn “nóng” dù đã thuộc về thời quá khứ, bởi tranh chấp quyền lực và tranh giành tình yêu luôn là chuyện muôn thuở của con người.

Nhưng hơn tất cả, đây là câu chuyện của nàng cung nữ Phạm Thị Hằng vào cung năm mới 13 tuổi, vượt qua thử thách gian nguy để sống một cách xứng đáng, lưu lại một bài học về tình yêu, tình người và bản lĩnh trước sóng gió cuộc đời. Vì vậy tôi rất muốn hướng tác phẩm của mình đến các bạn đọc trẻ. Khi viết, tôi đã cố tránh những từ ngữ cổ, những từ Hán Việt (Tất nhiên có cân nhắc giữ lại một số từ cần thiết, để phù hợp với cung cách ăn nói của người xưa). Tôi muốn đây là một câu chuyện xưa nhưng viết cho người đọc đời nay, bằng ngôn ngữ mà bạn đọc trẻ có thể hiểu và cảm nhận được một cách dễ dàng.

PV: Khi viết tiểu thuyết lịch sử, nhà văn Trần Thùy Mai lựa chọn cách viết nào? “Văn sử bất phân” hay là…

TTM: Tiểu thuyết lịch sử vẫn là tiểu thuyết, mục đích chính của nó không phải là tranh giành công việc của nhà sử học. Văn học vẫn luôn là nhân học: tiểu thuyết lịch sử nêu lên một phát hiện, một suy ngẫm về con người. Tuy nhiên, tiểu thuyết lịch sử làm khơi dậy sự hứng thú tìm hiểu về lịch sử. Câu chuyện về Từ Dụ Thái hậu trước hết là một chuyện về tình yêu, sự bao dung và lòng dũng cảm. Câu chuyện đó có thể chia sẻ với người đọc một thông điệp mang tính nhân văn, đồng thời làm dậy lên niềm hứng thú muốn tìm hiểu về một phần của lịch sử nước nhà. Từ Dụ Thái hậu đến kinh đô dưới thời Gia Long Hoàng đế và mất vào đời vua Thành Thái, vị chi sống qua mười đời vua, cuộc đời bà cũng chính là câu chuyện của phần lớn triều đại nhà Nguyễn. Qua góc nhìn từ hậu cung, người đọc thấy được một giai đoạn nhiều sóng gió, nhìn nhận lại về vai trò và phẩm chất của những vị vua: Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức…

PV: Vậy yếu tố tưởng tượng có vị trí như thế nào khi chị viết cuốn tiểu thuyết lịch sử đầu tay?

TTM: Sử liệu về các triều vua ở Việt Nam thường rất đơn sơ, bởi bị mất mát nhiều qua chiến tranh và các lần thay đổi triều đại. Các bộ sử triều Nguyễn là còn lại đầy đủ nhất. Tuy vậy đã là sử thì phải chính xác nên chỉ có thể dừng lại ở những ghi chép tương đối khô khan. Vì vậy Alexandre Dumas, nhà văn Pháp (tác giả “Ba người lính ngự lâm” và nhiều bộ truyện lịch sử khác) đã nói: “Lịch sử chỉ là những cái đinh để tôi treo những bức tranh của tôi”. Những bức tranh ấy đến từ trí tưởng tượng của nhà văn: Chúng làm cho sự kiện buồn tẻ trở thành những đoạn phim sống động, biến nhân vật lịch sử thành những con người với nội tâm sâu thẳm, khiến người đọc có thể thấy chính mình trong câu chuyện.

PV: Xin cảm ơn nhà văn Trần Thùy Mai!