Luận giải lịch sử bằng thông điệp nghệ thuật

BÀI & ẢNH: VŨ HẢO, VĂN HUYỀN

Thứ bảy, 13/04/2019 - 04:45 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Trung tá, nhà văn Phùng Văn Khai ký tặng độc giả tại buổi ra mắt tiểu thuyết “Ngô Vương” sáng 4-4 tại Trường đại học Văn hóa, Hà Nội.

Sau thành công của tiểu thuyết lịch sử “Phùng Vương”, nhà văn Phùng Văn Khai tiếp tục cho ra mắt tiểu tuyết “Ngô Vương” dày gần 500 trang, viết về Ngô Quyền, vị vua chỉ huy quân dân nước Việt đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, giành nền độc lập tự chủ cho dân tộc.

Trách nhiệm với văn học lịch sử

Trung tá, nhà văn Phùng Văn Khai, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội là cây bút đa tài, sáng tác trên nhiều thể loại, từ thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết đến bút ký, chân dung,... Thời gian gần đây, nhà văn ghi ấn tượng với độc giả bằng những tác phẩm văn học lịch sử, đặc biệt là những nhân vật lịch sử thời kỳ đầu dựng nước và giữ nước như Phùng Hưng, Lý Thường Kiệt, Trần Nhân Tông, Trần Quốc Tuấn, Phạm Ngũ Lão...

Công việc của một nhà văn viết về lịch sử là làm sống động những sự kiện lịch sử, biến những sự kiện lịch sử khô khan chất liệu để xây dựng nên những câu chuyện lịch sử sinh động, gần gũi. Phùng Văn Khai không phải là nhà lịch sử mà là nhà tiểu thuyết, lấy lịch sử làm chất liệu để sáng tác. Với lòng kính phục hiền nhân, cùng lòng mong mỏi muốn đưa lịch sử đến gần hơn với người đọc hôm nay, sau “Phùng Vương”, nhà văn đã viết tiếp tiểu thuyết lịch sử về Ngô Quyền, lấy tựa đề tác phẩm là “Ngô Vương”.

Trải qua mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước, lịch sử đã ghi nhận bao tấm gương Anh hùng, hào kiệt gắn với những giai đoạn lịch sử vẻ vang, chói lọi của dân tộc. Thế nhưng, hiện nay, những nhân vật lịch sử xuất hiện trong văn học còn khiêm tốn. Với tiểu thuyết “Ngô Vương” của nhà văn Phùng Văn Khai, hình ảnh Ngô Quyền đã hiện lên trong gần 500 trang giấy, chung quanh còn có hơn 90 nhân vật khác ở cả hai tuyến chính diện và phản diện. Chân dung vị vua đánh trận Bạch Đằng được khắc họa xuyên suốt mười tám hồi, từ những ngày đầu đánh giặc cho đến khi ông lên ngôi Quân trưởng, triều định trăm quan.

Trang văn truyền cảm hứng

Cũng như khi phục dựng lại nhân vật lịch sử Phùng Hưng, chân dung của Ngô Quyền đã được nhà văn Phùng Văn Khai tạo dựng khá nhuần nhuyễn từ những chất liệu chính sử, dã sử, kết hợp với các yếu tố hư cấu, tưởng tượng. Nhà văn đã xây dựng thành công hình tượng nhân vật Ngô Quyền, vừa uy dũng, lẫm liệt, văn võ song toàn, vừa đời thường, giản dị, gần gũi. Tại buổi ra mắt, tiểu thuyết “Ngô Vương” đã nhận được nhiều ý kiến khen ngợi và góp ý từ các nhà văn, nhà thơ, nhà lý luận phê bình văn học. Nhà văn Nguyễn Thanh Cảnh khẳng định, một trong những giá trị lớn nhất của cuốn tiểu thuyết chính là giá trị tư liệu lịch sử. Ông chia sẻ, đọc tiểu thuyết “Ngô Vương” của Phùng Văn Khai có thể thấy khung cảnh xã hội Việt Nam thời kỳ đó là một giai đoạn lịch sử hoành tráng nhưng cũng rất hỗn mang. Mặc dù tiểu thuyết có tên “Ngô Vương”, nhưng thực ra là cả một triều đại, một thời kỳ rộng lớn, với nhiều nhân vật được khắc họa.

Nhà phê bình, PGS, TS Trần Thị Trâm cho rằng, cuốn tiểu thuyết này đã dựng lại một cách chân thật giai đoạn lịch sử. Từ điểm nhìn đương đại, tích hợp chặt chẽ các ưu thế của chính sử và dã sử, bằng trí tưởng tượng phong phú của mình, tác giả đã bồi đắp da thịt, thổi hồn thời đại, từ đó khám phá, luận giải những vấn đề của lịch sử thông qua những thông điệp nghệ thuật. Nhà văn đã tạo nên một hình tượng người anh hùng Ngô Quyền toàn bích có quan hệ gắn bó với nhân dân, người anh hùng từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà đánh giặc trong truyền thuyết dân gian.

PGS, TS Nguyễn Thanh Tú nhận xét: “Với Ngô Vương, Phùng Văn Khai đã tạo ra một mô hình lịch sử thời Ngô Quyền sinh động để chuyển tải một bài học giáo dục về lòng yêu nước, về tinh thần tự hào dân tộc, về ý thức tự chủ… bằng một hình thức nghệ thuật”.

Các nhà văn, nhà phê bình cũng đã chỉ ra một số hạn chế, thiếu sót của tác phẩm như cách gọi tên nhân vật chưa thống nhất hay việc khắc họa hình tượng nhân vật Ngô Quyền chưa đầy đủ, rõ nét... Với tư duy sân khấu, theo NSND, nhà thơ Lê Hữu Quang, tiểu thuyết này sẽ hoàn hảo hơn nếu có thêm tính hài hước - một yếu tố quan trọng trong nghệ thuật sân khấu Việt Nam.

Tại buổi tọa đàm ra mắt tiểu thuyết “Ngô Vương”, nhà văn Phùng Văn Khai chọn từ “Đầy” để nói về cảm xúc của mình: đầy hào hứng, đầy trăn trở, đầy khó khăn (về tìm kiếm tư liệu), đầy sự ủng hộ của họ Phùng, họ Ngô.