Chiếc áo mới

NINH SƠN

Thứ năm, 04/10/2018 - 05:14 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Biếm họa của PACO BACA

Nhượng bộ vào phút chót, Mỹ và Canada đã giúp duy trì cơ cấu ba bên trong phiên bản mới của Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) khoác “chiếc áo mới” cho thương mại khu vực Bắc Mỹ, nơi có gần nửa tỷ cư dân sinh sống và có tổng kim ngạch thương mại khoảng một nghìn tỷ USD/năm.

Hiệp định USMCA đạt được chỉ vài giờ trước “hạn chót” đêm 30-9 mà Tổng thống Mỹ yêu cầu, sau các cuộc đàm phán tăng tốc, thậm chí qua điện thoại, nhằm “hồi sinh” bản thỏa thuận thương mại ra đời từ năm 1994. USMCA đã bảo toàn cơ chế ba bên, nhờ sự nhượng bộ đáng kể của cả Mỹ và Canada trong hàng loạt vấn đề gai góc, từng gây trở ngại cho đàm phán sửa đổi NAFTA hơn một năm qua.

Canada bước vào đàm phán nước rút với Mỹ, với sức ép lớn sau khi Mỹ và Mexico đạt thỏa thuận song phương về các nội dung nâng cấp NAFTA. Với nỗ lực tối đa, Canada đã đạt mục tiêu duy trì trong USMCA cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại thông qua một hội đồng độc lập gồm các thành viên từ cả ba nước, chứ không qua các cơ quan tòa án quốc gia như Mỹ đề xuất sửa đổi. Đây được coi là biện pháp phòng vệ hữu hiệu, chống lại các chính sách bảo hộ thương mại và giúp các thành viên bảo vệ nền kinh tế quốc gia trong trường hợp bên khác áp đặt rào cản thương mại, thuế quan. Với cơ chế này, Canada có thể cân bằng rủi ro và lợi ích trong thương mại với Mỹ.

Thắng lợi nổi bật nêu trên của Canada đồng nghĩa sự nhượng bộ của Mỹ. Song, Ottawa cũng phải “trả giá” khi đồng ý mở cửa khoảng 3,5% thị trường sữa của Canada cho các nhà sản xuất nông nghiệp và nông dân Mỹ. Đây cũng được coi là chiến thắng của Mỹ, bởi Tổng thống Trump lâu nay vẫn đổ lỗi NAFTA gây thiệt hại cho nông dân và ngành nông nghiệp của Mỹ, nhất là chăn nuôi bò sữa.

Trong lĩnh vực sản xuất ô-tô, những quy định mới được xem là hài hòa lợi ích của cả hai thành viên. Canada đồng ý với hạn ngạch 2,6 triệu xe/năm xuất khẩu vào Mỹ trong trường hợp Nhà trắng áp đặt mức thuế tới 25% trên toàn cầu. Hạn mức này vẫn là cơ hội với ngành sản xuất xe hơi của Canada, hiện ở ngưỡng sản lượng hai triệu phương tiện mỗi năm. Cùng các điều khoản được quy định trong thỏa thuận song phương mà Mỹ và Mexico ký hồi tháng 8, USMCA không chỉ thúc đẩy việc xuất khẩu ô-tô phi thuế quan giữa ba nước, mà còn giảm thiểu cơ hội các nước bên ngoài tận dụng Mexico làm nơi sản xuất ô-tô giá rẻ, qua đó duy trì và tạo thêm việc làm cho lao động Mỹ.

Đàm phán chạy đua với thời gian, cùng sự nhượng bộ vào phút chót đã đem lại một thỏa thuận mà cả Mỹ và Canada đánh giá là có thể bảo vệ lợi ích người dân mỗi nước. Tổng thống Mỹ Donald Trump hoan nghênh Canada và Mexico là những đối tác tuyệt vời, ca ngợi USMCA là “thỏa thuận lịch sử”, đưa Bắc Mỹ trở lại vị trí “khu vực cường quốc về sản xuất”. Thủ tướng Canada Justin Trudeau nhấn mạnh, hiệp định mới thúc đẩy hiện đại hóa và ổn định nền kinh tế khu vực trong thế kỷ 21. Trong tuyên bố chung, Mỹ và Canada khẳng định USMCA mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho tầng lớp trung lưu, tạo nhiều việc làm tốt với mức lương cao cho người lao động trong khu vực.

USMCA được các bên xem là một “hiệp định cùng thắng”, song có thể thấy phần thắng vẫn nghiêng về phía Mỹ, khi Washington vận dụng thành công lợi thế là thị trường hàng đầu thế giới để đưa ra các “lá bài” nhằm ép cả Mexico và Canada nhượng bộ. USMCA giúp củng cố vị thế chính quyền Tổng thống Donald Trump trong thời điểm then chốt, khi cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ giữa kỳ tới gần; và như một “tấm thẻ bảo đảm” giúp ông Trump có thêm sự ủng hộ đối với chính sách “Nước Mỹ trước tiên”.

Tuy nhiên, không phải không có thách thức với “chiếc áo mới” cho thương mại Bắc Mỹ. Các tổ chức bảo vệ môi trường nghi ngại khi văn kiện mới không đề cập vấn đề biến đổi khí hậu, khí nhà kính, rác thải nhựa, hay hệ lụy từ các ngành công nghiệp ô-tô và dầu mỏ. USMCA còn bị chỉ trích khi “đóng cửa” thị trường Bắc Mỹ đối với các đối tác bên ngoài và bị đánh giá “chưa có quy chế kinh tế thị trường đầy đủ”.