Nỗ lực trước “giờ G”

THANH TÂM

Thứ năm, 26/04/2018 - 09:13 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Biếm họa của ARCADIO ESQUIVEL

Chỉ còn chưa đầy ba tuần nữa là đến thời hạn chót 12-5 do Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra để yêu cầu sửa đổi thỏa thuận hạt nhân mà Iran ký với các cường quốc năm 2015, còn được gọi là Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA), nếu không Mỹ sẽ rút khỏi thỏa thuận. Các nước châu Âu đang nỗ lực thuyết phục Mỹ trước thời điểm quyết định, dù rằng không có nhiều triển vọng thay đổi được ý định của ông Donald Trump.

Trong hai ngày 24 và 25-4, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã có chuyến thăm Mỹ mà một trong những nội dung chủ đạo của chuyến công du này là thuyết phục Washington “ở lại” JCPOA. Trước thềm chuyến đi, ông Macron cảnh báo rằng “không có kế hoạch B” cho thỏa thuận hạt nhân Iran. Cho dù ông Macron và Tổng thống Donald Trump có mối quan hệ tốt đẹp, song kết quả cuộc hội đàm giữa hai nhà lãnh đạo đã cho thấy họ khó lòng đạt tiếng nói chung về vấn đề Iran.

Theo CNN, Tổng thống Mỹ vẫn dùng những từ như “thảm họa”, “điên cuồng” để nói về thỏa thuận hạt nhân Iran do chính quyền tiền nhiệm đặt bút ký. Ông Donald Trump nghi ngờ các điều khoản của JCPOA năm 2015 là không đủ mạnh để ngăn chặn các chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, cũng như quan ngại việc nước này đang hỗ trợ các nhóm phiến quân đã bị Washington liệt vào danh sách khủng bố tại Trung Đông.

Ông Donald Trump đã đe dọa rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran và khôi phục các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Tehran, nếu các bên tham gia thỏa thuận không đạt được những thay đổi lớn trước ngày 12-5. Đáp lại, Tổng thống Iran Hassan Rouhani kiên quyết bảo lưu quan điểm về thỏa thuận này và khẳng định Chính phủ Iran sẽ phản ứng kiên quyết nếu Nhà trắng không tuân thủ các cam kết. Nga và Trung Quốc đã ra tuyên bố phản đối việc hủy bỏ thỏa thuận có tính ràng buộc quốc tế giữa nhóm P5+1 (gồm Anh, Pháp, Mỹ, Nga, Trung Quốc và Đức) với Iran.

Thỏa thuận ký năm 2015 đã đem lại những lợi ích kinh tế nhất định và mở ra thị trường đầu tư mới cho các nước châu Âu, do vậy giới chức Pháp, Đức và Anh đã phải nỗ lực tiến hành các cuộc đàm phán với Mỹ nhằm giải quyết những lo ngại của Tổng thống Donald Trump. Chuyến đi của nhà lãnh đạo nước Pháp thể hiện nỗ lực cao nhất nhằm thuyết phục ông Donald Trump về tầm quan trọng của thỏa thuận hạt nhân Iran. Ông Macron nhấn mạnh, đây là “lựa chọn sẵn có tốt nhất” để kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran và là lời giải cho vấn đề an ninh tại khu vực Trung Đông. “Ông chủ” Điện Elyseé cũng mang đến một bản bổ sung các điều khoản của JCPOA nhằm thuyết phục người đồng cấp Mỹ không từ bỏ thỏa thuận hiện tại.

Tuy nhiên, vẫn còn những khoảng trống lớn giữa Washington với các đồng minh truyền thống bên kia bờ Đại Tây Dương. “Chủ nhân” Nhà trắng đã chỉ ra ba “sai sót” trong thỏa thuận hạt nhân Iran mà theo ông cần phải sửa đổi, bao gồm: gia tăng kiềm chế chương trình vũ khí đạn đạo của Tehran, kéo dài thời gian thanh sát của Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế (IAEA) với các cơ sở của Iran và gia hạn hiệu lực của thỏa thuận, mà theo điều khoản cũ sẽ hết hạn vào năm 2031. Đây là trở ngại chính mà các nước Đức, Pháp và Anh cho rằng điều này thực chất sẽ là đàm phán lại và khó có thể hòa giải với Tehran.

Chuyến thăm của ông Macron được xem là động thái quan trọng để thuyết phục Tổng thống Trump. Nhưng sau cuộc trò chuyện với ông Macron, người đứng đầu Nhà trắng đã không đưa ra dấu hiệu rõ ràng nào cho thấy có thể thỏa hiệp về vấn đề này. Trước đó, Washington đã rục rịch chuẩn bị các phương án trong trường hợp ông Donald Trump đột ngột đưa ra tuyên bố về thỏa thuận hạt nhân Iran trên Twitter.

Do vậy, giới quan sát tỏ ra không mấy lạc quan về việc các nhà ngoại giao châu Âu có thể đạt được mục tiêu thuyết phục ông Donald Trump trước thời hạn chót ngày 12-5. Những nỗ lực bất thành của giới chức lãnh đạo châu Âu trước thời điểm quyết định hồi tháng 10 năm ngoái cũng cho thấy điều đó. Khi đó, Tổng thống Mỹ đã không thay đổi quyết định của mình và đưa ra tuyên bố không xác nhận việc Iran tuân thủ nghiêm túc JCPOA.