Bài toán lợi ích

ĐĂNG QUANG

Thứ sáu, 20/04/2018 - 10:40 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Biếm họa của PODVITSKI

Những diễn biến nhanh, bất ngờ trong khu vực, cùng mối quan ngại bị đẩy ra ngoài tiến trình giải quyết vấn đề hạt nhân Triều Tiên là những yếu tố thúc đẩy Nhật Bản ráo riết thực hiện các bước đi ngoại giao tích cực. Cải thiện quan hệ với Trung Quốc, củng cố liên minh với Mỹ nằm trong nỗ lực của Tokyo nhằm tìm lời giải cho bài toán lợi ích trong vấn đề Triều Tiên.

Ngay sau khi tiếp đón Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị thăm Tokyo, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe lên đường tới Washington, thực hiện chuyến công du Mỹ lần thứ hai kể từ đầu nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Trong bối cảnh gần đây có nhiều động thái tích cực của các bên chung quanh vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên, song không nhiều cơ hội dành cho Nhật Bản can dự, những nỗ lực nêu trên cho thấy Tokyo quyết tâm không muốn đứng ngoài tiến trình khu vực, vốn ảnh hưởng trực tiếp các lợi ích của Nhật Bản.

Cam kết tạo “khởi đầu mới” cho quan hệ song phương được các nhà lãnh đạo Trung Quốc và Nhật Bản khẳng định nhiều lần trong các cuộc làm việc nhân chuyến thăm Tokyo của Bộ trưởng Vương Nghị vừa qua. Trong bối cảnh quan hệ Nhật Bản - Trung Quốc bị đánh giá xuống mức rất thấp, kết quả tích cực của chuyến thăm, trong đó đáng chú ý là việc Bắc Kinh xác nhận sẽ tham dự cuộc gặp cấp cao ba bên Trung Quốc - Nhật Bản - Hàn Quốc và lãnh đạo hai nước sẽ sớm thực hiện các chuyến thăm lẫn nhau, đã khẳng định thiện chí của cả hai bên muốn nhanh chóng cải thiện quan hệ hai nước.

Trong vấn đề Triều Tiên, Nhật Bản có lý do để quan ngại trước những diễn biến thay đổi đột ngột, càng thúc đẩy Tokyo cải thiện quan hệ với Bắc Kinh. Trong khi tiến trình đàm phán sáu bên về vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên chưa có triển vọng sớm được tái khởi động, việc CHDCND Triều Tiên chuyển hướng tiếp cận, từ ngoại giao đa phương sang song phương với Trung Quốc, Mỹ và Hàn Quốc, khiến Tokyo quan ngại về nguy cơ “đứng bên lề” tiến trình giải quyết vấn đề hạt nhân vốn có tính chất đặc biệt quan trọng với an ninh Nhật Bản.

Giới quan sát cho rằng, dù Tokyo mong muốn trực tiếp trao đổi với Bình Nhưỡng về các vấn đề còn tồn tại giữa hai nước, song khả năng về một cuộc gặp song phương Triều Tiên - Nhật Bản là không dễ thành hiện thực, bởi một cuộc gặp song phương giữa Triều Tiên với Mỹ vốn cũng được hiểu là với liên minh Mỹ - Nhật Bản, trong đó Washington đóng vai trò đại diện. Trong tiến trình đối thoại với Triều Tiên, Mỹ và Hàn Quốc đã xác nhận vai trò quan trọng của Trung Quốc. Vì thế, việc cải thiện quan hệ với Trung Quốc rất quan trọng với Nhật Bản, có thể giúp Tokyo tận dụng được ảnh hưởng của Bắc Kinh với Bình Nhưỡng, nhằm bảo toàn các lợi ích của Nhật Bản liên quan vấn đề hạt nhân Triều Tiên.

Mối quan ngại vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên cũng là lý do quan trọng để Thủ tướng Abe thăm Mỹ lần này. Vấn đề Triều Tiên luôn có vị trí trong các chiến lược an ninh quốc gia của Nhật Bản và cũng là yếu tố tác động liên minh quân sự Nhật Bản - Mỹ. Cả Thủ tướng Abe và Tổng thống Trump đều duy trì quan điểm cứng rắn về phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên. Điều khiến Tokyo lo ngại bị “gạt ra bên lề” đó là Bình Nhưỡng chủ động đề cập khả năng và thực hiện các cuộc gặp cấp cao Triều Tiên - Hàn Quốc, Triều Tiên - Trung Quốc và Triều Tiên - Mỹ, cũng như Tổng thống Mỹ chấp thuận động thái ngoại giao song phương với Triều Tiên, mà không hề đề cập vai trò của Nhật Bản, quốc gia có lợi ích an ninh gắn với kết quả giải quyết vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên. Việc phải đứng ngoài tiến trình này đồng nghĩa các vấn đề của Nhật Bản, như vị trí địa lý nằm trong “tầm bắn” của tên lửa Triều Tiên, hay tranh cãi liên quan công dân Nhật Bản bị bắt cóc trong chiến tranh, sẽ không được quan tâm.

Cùng một loạt lĩnh vực chung quan tâm và chia sẻ lợi ích, vấn đề hạt nhân Triều Tiên cũng tác động quan hệ song phương giữa Nhật Bản với Mỹ, cũng như với Trung Quốc. Các bước đi ngoại giao nhằm củng cố và cải thiện quan hệ với đồng minh, đối tác giúp Nhật Bản bảo đảm lợi ích, khôi phục vị thế của Tokyo trong tiến trình giải quyết vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên.