Thách thức an ninh nghiêm trọng

ĐỨC TÙNG

Thứ năm, 22/03/2018 - 09:35 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Biếm họa của SHADI GHANIM

Thỏa thuận hạt nhân lịch sử mà Iran và nhóm P5+1 đang bên bờ vực đổ vỡ khi Mỹ đặt thời hạn chót ngày 12-5 Washington sẽ rút khỏi thỏa thuận này nếu không có sự sửa chữa. Trong khi đó, Tehran tuyên bố sẽ không chấp nhận bất kỳ thay đổi nào đối với thỏa thuận hạt nhân rất khó khăn mới đạt được này.

Reuters đưa tin, phát biểu ý kiến trên kênh truyền hình CBS, Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa B.Corker, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ nêu rõ, thỏa thuận hạt nhân Iran sẽ được xem xét vào ngày 12-5 tới và hiện không có khả năng thỏa thuận sẽ được gia hạn.

Thỏa thuận hạt nhân mang tên Kế hoạch hành động toàn diện chung (JCPOA), được Iran ký kết với nhóm P5+1 (gồm Anh, Pháp, Mỹ, Nga, Trung Quốc và Đức) hồi tháng 7-2015. Theo thỏa thuận này, Tehran hạn chế các hoạt động làm giàu urani để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của quốc tế. Tuy nhiên, cuối năm 2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố không công nhận Iran tuân thủ thỏa thuận hạt nhân. Tới tháng 1-2018, ông Trump ra thời hạn 120 ngày để các nghị sĩ Mỹ và đồng minh châu Âu tìm cách “sửa đổi” nội dung, nếu không Mỹ sẽ rút khỏi thỏa thuận.

Tổng thống Mỹ lo ngại, nhiều phần của thỏa thuận sẽ hết hiệu lực từ năm 2026 và cho rằng thỏa thuận này không liên quan chương trình tên lửa của Iran, hay các hoạt động của quốc gia này trong khu vực. Truyền thông phương Tây đưa tin, Tổng thống D.Trump đã nêu ra sáu lĩnh vực chính Mỹ muốn các nước châu Âu phối hợp tạo thành một mặt trận thống nhất để yêu cầu Iran thay đổi hành động. Tuy nhiên, với mong muốn thuyết phục Washington bảo lưu thỏa thuận hạt nhân lịch sử này, Anh, Pháp và Đức đã đề xuất các biện pháp trừng phạt mới của Liên hiệp châu Âu (EU) đối với Iran liên quan chương trình tên lửa đạn đạo của Tehran.

Trong khi đó, với vai trò từng chủ trì các vòng cuối trong tiến trình đàm phán JCPOA giữa Iran và nhóm P5+1 hồi năm 2015, Cao ủy của EU Phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại F.Mogherini cho biết, liên minh này chưa có đề xuất bổ sung trừng phạt nào đối với Tehran, song sẽ thúc đẩy duy trì việc thực thi toàn diện thỏa thuận JCPOA với Tehran.

Ở bên kia chiến tuyến, Iran bác bỏ mọi khả năng thay đổi JCPOA và khẳng định không khuất phục trước sức ép của Mỹ về việc đàm phán lại thỏa thuận này. Iran cũng đe dọa sẽ rút khỏi thỏa thuận nếu không nhận được các lợi ích kinh tế mà các bên đã cam kết. Tehran luôn bác bỏ mọi cáo buộc cho rằng Iran đang phát triển vũ khí hạt nhân, khẳng định các vụ thử tên lửa của Iran hoàn toàn vì mục đích phòng thủ và không đưa vấn đề này ra thảo luận.

Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran A.Shamkhani chỉ trích EU “cực đoan” trong mối quan hệ với Iran và kêu gọi EU tránh để bị lôi kéo vào cuộc chơi cùng Mỹ. Thứ trưởng Ngoại giao Iran A.Araqchi cảnh báo EU rằng, việc đưa ra bất kỳ biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Tehran để nhượng bộ chính quyền Washington sẽ là một sai lầm lớn và phải chịu hậu quả trực tiếp. Thậm chí, người phát ngôn của Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran còn đe dọa, nước này có thể sản xuất urani được làm giàu ở cấp độ 20% chỉ trong vòng 48 giờ, nếu Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân lịch sử. Phản ứng về lời đe dọa này của Iran, Thái tử Saudi Arabia M.Salman tuyên bố nước này sẽ phát triển bom hạt nhân nếu Iran làm như vậy.

Trong khi đó, Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) cũng cảnh báo thỏa thuận hạt nhân ký kết giữa Iran và nhóm P5+1 sụp đổ sẽ là một tổn thất lớn. Tổng Giám đốc IAEA Y.Amano khẳng định lại Iran tiếp tục tuân thủ các điều khoản trong Kế hoạch hành động toàn diện chung. Theo ông Amano, thỏa thuận này cho thấy thành công của hoạt động thanh sát hạt nhân. Vì vậy, thỏa thuận sụp đổ sẽ là thất bại lớn đối với hoạt động thanh sát hạt nhân cũng như đối với chủ nghĩa đa phương.

Trong khi cuộc khủng hoảng hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên còn chưa ngã ngũ, việc làm nóng “lò lửa hạt nhân Iran” đang đặt không chỉ nước Mỹ mà cả khu vực Trung Đông cũng như thế giới trước thách thức an ninh nghiêm trọng.