Chuỗi liên kết đưa tôm xuất ngoại

PHI LONG

Thứ hai, 25/03/2019 - 01:31 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Sản xuất tôm ngày càng gặp nhiều khó khăn, cần liên kết theo chuỗi để có cơ hội xuất khẩu vào Mỹ.

Để xuất khẩu được tôm vào Mỹ, một thị trường tiềm năng nhưng khá “khó tính”, Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (KTTN) - Ban IV, thuộc Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ, sẽ cùng các tỉnh Sóc Trăng, Trà Vinh, Cà Mau thí điểm lựa chọn các nhà nuôi tôm, cung ứng thức ăn, cơ sở hạ tầng, ngân hàng… thiết lập một chuỗi khép kín theo quy trình chuẩn.

Khó khăn nhiều, chi phí cao

Ông Trần Hữu Mai, người nuôi tôm lâu năm tại huyện Trần Đề (Sóc Trăng), chia sẻ, mấy chục năm nay nuôi tôm và chưa bao giờ lại phải đối mặt nhiều thách thức như vậy từ biến đổi khí hậu (BĐKH), mà con tôm lại rất nhạy cảm với thời tiết. Chuỗi liên kết hiện nay khá rời rạc, trong khi giá thức ăn nuôi tôm lên xuống liên tục, giá điện cũng tăng…

Theo ông Hồ Quốc Lực, Tổng Giám đốc Công ty CP Thực phẩm Sao Ta, giá tôm vào mùa vụ chính năm 2019 không sáng sủa hơn năm 2018 là mấy. Các nước nhập khẩu (NK) ngày càng đặt ra nhiều hàng rào kỹ thuật khắt khe như tôm phải sạch, có truy xuất nguồn gốc. Yêu cầu của thị trường các nước NK ngày càng khắt khe, trong khi ngành sản xuất tôm Việt Nam còn quá nhiều nút thắt. Thực tế, chi phí sản xuất 1 kg tôm của nước ta cao hơn một số nước trong khu vực khoảng 1 USD. Chi phí con giống, thức ăn cho tôm của nông dân Việt Nam thuộc hàng cao nhất thế giới…

Cùng quan điểm này, ông Lê Văn Quang, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thủy sản Minh Phú cho biết, một nút thắt nữa của ngành tôm là do nhiều năm nuôi tôm thất bại, khi chuyển đổi sang mô hình nuôi thâm canh, ứng dụng công nghệ cao, nuôi sạch… đòi hỏi đầu tư lớn, nhưng ngân hàng (NH) lại đứng ngoài cuộc, khiến người nuôi rất vất vả. Chi phí trả lương cho công nhân của các nhà máy chế biến thủy sản cũng cao. Các nhà máy còn phải đóng thêm 34% tiền bảo hiểm cho người lao động, trong khi các nước bạn đóng khoản này rất thấp. Hơn thế, mỗi một thị trường một loại chứng nhận nên chúng tôi cần phải làm đa chứng nhận. Có chứng nhận chi phí lên tới tám tỷ đồng và 1-3 năm mới có để bán được hàng. Đó còn chưa kể mỗi năm phải tái đánh giá chứng nhận với chi phí vài chục ngàn USD.

Hướng tới các chuỗi liên kết bền vững

Giám đốc điều hành Văn phòng Ban IV Nguyễn Đức Tùng cho biết, khi hình thành Ban IV đã thúc đẩy hỗ trợ doanh nghiệp (DN) nông nghiệp, hướng đến mục tiêu tới năm 2025 Việt Nam đạt được mục tiêu xuất khẩu tôm 10 tỷ USD.

Tháng 1-2019, trong khuôn khổ chuyến làm việc tại Việt Nam của cựu Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ John Kerry, Seafood Watch (SW) - một tổ chức phi chính phủ của Mỹ chuyên đánh giá chất lượng thủy sản NK vào thị trường Mỹ, đã chọn Ban IV làm đối tác phía Việt Nam để tư vấn cho Chính phủ về tiêu chuẩn tôm thương phẩm nếu muốn vào thị trường Mỹ.

Hệ thống đánh giá của SW khác với các chứng nhận, tiêu chuẩn khác. Với các chứng nhận, đa phần các DN nuôi tôm, nhà sản xuất mời một số đơn vị vào đánh giá sản phẩm. Còn với SW là đánh giá từ người tiêu dùng (NTD) Mỹ theo các tiêu chí như sản phẩm đó có bảo vệ môi trường hay không, định hướng cho NTD dùng sản phẩm thân thiện môi trường. Cách tiếp cận của SW là phục vụ thị trường Mỹ nên phải biết được hàng hóa NK vào Mỹ có được chấp nhận hay không… Từ đó đưa ra các tiêu chí về luật pháp, thức ăn, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường… để áp dụng cho người nuôi tôm.

Ông Josh Madeira, Phụ trách chính sách bảo tồn biển của SW chia sẻ, hiện nay, Mỹ đánh giá tôm Việt Nam ở mức Red: tức là tránh mua, không nên mua các sản phẩm này. Chúng tôi cho rằng, nếu đánh giá ở tầm quốc gia như vậy thì chưa chính xác, ở đâu đó tại các địa phương vẫn có các nhà cung cấp tốt và chúng tôi muốn làm việc với các địa phương để tìm ra những mô hình đó để có những đánh giá tốt hơn.

Để tìm hướng phát triển bền vững cho con tôm Việt Nam, SW và Ban IV vừa qua đã đưa ra giải pháp tại chuỗi hội thảo “Mô hình sản xuất tôm theo chuỗi đạt tiêu chuẩn xuất khẩu vào thị trường Mỹ” tại Sóc Trăng, Trà Vinh và Cà Mau. Kết quả của các hội thảo này sẽ được đưa ra thảo luận tại phiên hiến kế trong Diễn đàn Kinh tế Việt Nam (ViEF) trước khi báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong phiên Toàn thể dự kiến sẽ diễn ra tại Hà Nội vào cuối tháng 3 này.

Theo ông Nguyễn Đức Tùng, khi tất cả người dân, nhà sản xuất, NH, các DN… cùng ngồi lại với nhau trên tinh thần bình đẳng, hài hòa lợi ích, nâng cao giá trị thương phẩm tôm thì chuỗi giá trị sẽ giải quyết được vấn đề đặt ra với con tôm hiện nay. Chuỗi liên kết này gồm tất cả các DN trong ngành như nhà sản xuất, công ty giống, thu mua, chế biến và thị trường. Cơ chế chuỗi là các bên cung cấp nguồn lực trực tiếp cho hộ nông dân và NH trả tiền. Bước đầu, Ban IV sẽ thực hiện thí điểm trên mô hình từ 10-50 ao nuôi tôm/địa phương để bảo đảm tôm thương phẩm của Việt Nam đạt được chất lượng thẻ vàng, thẻ xanh để vào thị trường Mỹ. SW sẽ đưa những DN thu mua của Mỹ sang Việt Nam để tìm nhà cung cấp sản phẩm bảo đảm chất lượng.

Tại Hội thảo, hầu hết các chuyên gia đều cho rằng, nếu không tối ưu hóa diện tích nuôi tôm, đầu tư, ứng dụng công nghệ nhiều hơn, với diện tích hiện tại mà vẫn đạt được giá trị xuất khẩu 10 tỷ USD từ con tôm thì việc thực hiện nâng cao chuỗi giá trị là cách hữu hiệu nhất và chúng ta không phải trả giá để xử lý ô nhiễm môi trường trong tương lai. Và quan trọng nhất, điều này tạo cơ hội để con tôm Việt Nam vào được thị trường Mỹ.