Nhiều “rào cản” giảm lãi suất cho vay

ĐẶNG HÀ MY

Thứ tư, 20/03/2019 - 02:38 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Lãi suất huy động đang chịu áp lực tăng lên là một trong các rào cản khiến các ngân hàng không giảm được lãi suất cho vay. Ảnh: NG.ANH

Chính phủ đã yêu cầu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) mở rộng tín dụng, giảm lãi suất cho vay các lĩnh vực ưu tiên để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ hơn ngay trong đầu tháng 3. Các NH dù khá lạc quan về triển vọng kinh doanh năm 2019, với những mục tiêu lợi nhuận tăng trưởng mạnh, tuy nhiên, yếu tố này không đủ để giúp các NH sớm giảm lãi suất cho vay (LSCV).

Trong những năm qua, Chính phủ đã nhiều lần yêu cầu giảm LSCV hỗ trợ doanh nghiệp (DN). Báo cáo kinh tế vĩ mô thường niên phát hành tháng 1-2019 do nhóm nghiên cứu của Đại học NH TP Hồ Chí Minh công bố mới đây ghi nhận khả năng chịu đựng lãi vay của DN Việt Nam đã được cải thiện trong giai đoạn 2015 – 2018. Theo đó, nhóm nghiên cứu đánh giá, mặt bằng lãi suất được duy trì thời gian qua là phù hợp hệ thống DN Việt Nam. Cụ thể, trên thị trường tiền tệ Việt Nam từ đầu năm 2018, NHNN giảm lãi suất chào mua trên thị trường mở từ 5% xuống 4,75%/năm nhằm tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng (TCTD) giảm LSCV. Bước sang năm 2019, giao dịch bằng VND trên thị trường liên NH, lãi suất bình quân liên tục có xu hướng giảm. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng trong vài năm trở lại đây, mặt bằng LSCV đồng VND không thay đổi. Thậm chí trên thị trường, một số khoản vay như vay bất động sản, lãi suất còn có xu hướng tăng kể từ đầu năm, do việc siết tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn.

Thực tế, do chưa thể tăng vốn theo quy định, giới hạn tỷ lệ dùng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn bị siết lại, lãi suất huy động (LSHĐ) đang chịu áp lực tăng lên… là những “rào cản” khiến các NH khó đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng (TTTD) và giảm LSCV. Theo dự báo của các chuyên gia, việc giảm LSCV chưa thể thực hiện ở thời điểm hiện nay. Sau thời điểm này, nếu như LSCV có giảm thì các bước giảm nhỏ hơn, chỉ khoảng 0,25 - 0,5%/năm.

Thực tế, tại các hội nghị triển khai nhiệm vụ công tác năm 2019, vấn đề được người đứng đầu các NH lo lắng nhất là TTTD năm 2019 khó được đẩy nhanh và tăng cao do thực trạng vốn mỏng và nếu không tăng được vốn, các NH này sẽ bị hạn chế cho vay khi hệ số an toàn vốn (CAR) đụng trần.

Theo Chủ tịch VietinBank Lê Đức Thọ, việc tăng vốn là đặc biệt cấp bách đối với NH. Thực tế, cuối năm 2018, VietinBank phải điều chỉnh chỉ tiêu kinh doanh, giảm mục tiêu lợi nhuận do hệ số CAR đã tới mức tối thiểu. Ngay từ đầu năm 2019, VietinBank đã chủ động giảm mức TTTD xuống khoảng 14%, mức thấp nhất trong 5 năm qua. Để nâng cao năng lực tài chính, bảo đảm nguồn vốn phục vụ tăng trưởng kinh doanh nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và đáp ứng các yêu cầu về CAR, trong năm nay VietinBank bắt buộc phải tăng vốn điều lệ.

Tương tự, Chủ tịch HĐTV Agribank Trịnh Ngọc Khánh cho biết, nếu không được bổ sung vốn điều lệ, đến năm 2019, NH không đáp ứng đủ tỷ lệ CAR tối thiểu. Chưa kể còn ảnh hưởng tới uy tín và khả năng mở rộng tín dụng cấp cho nền kinh tế.

Hiện nay, khối NHTM nhà nước đang chiếm hơn 50% thị phần tín dụng. Vì thế, theo đánh giá của giới chuyên gia, nếu khối NH này không được tăng vốn sẽ ảnh hưởng lớn đến chủ trương của Chính phủ. Thực tế cho thấy, thông điệp mở rộng tín dụng và giảm LSCV không phải là mới. Từ năm 2017, nhiều lần Chính phủ đã đưa ra thông điệp này cho NHNN. Các NHTM, đặc biệt là NHTM có vốn nhà nước đã thực hiện rất tốt nhiệm vụ. Tuy nhiên, từ năm 2018, các NHTM phải đối mặt những ràng buộc khó khăn hơn nhiều như việc NHNN siết tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn, áp lực tăng vốn theo quy định chuẩn Basel 2, áp lực thanh khoản khiến một số NH tăng LSHĐ.

Dẫu vậy, một số NH vẫn nỗ lực giảm LSCV. Cụ thể, ngay từ đầu năm 2019, bốn NH quốc doanh là: BIDV, Vietcombank, VietinBank và Agribank đã giảm LSCV thêm 0,5%/năm dành cho DN thuộc lĩnh vực ưu tiên. Tại thời điểm hiện nay, mặt bằng LSHĐ ở các NH này không tăng so thời điểm cuối năm 2018, song các NH cũng khó có dư địa để giảm thêm LSCV. Còn các NHTM cổ phần lại càng khó khăn hơn khi LSHĐ luôn được đẩy lên cao, đặc biệt là LSHĐ dài hạn, do các NH này đang chịu áp lực từ việc siết tỷ lệ dùng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn. Có thể thấy, hệ thống NH đang phải gánh một lượng lớn nhu cầu vay vốn trung và dài hạn của nền kinh tế, trong khi nhu cầu này có chi phí lãi suất cao, nên việc giảm LSCV sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

Chuyên gia NH Nguyễn Trí Hiếu đánh giá, không chỉ trong năm 2018 mà một vài năm trước đây, NHNN cũng đã từng giảm lãi suất điều hành (LSĐH) để hỗ trợ giảm LSCV, tuy nhiên hiệu quả vẫn chưa được như mong đợi, chưa kể đây có thể là “con dao hai lưỡi”. Nguyên nhân chủ yếu là do LSĐH chưa gắn chặt với lãi suất thị trường, vì thế, giảm LSĐH chỉ có tác động rất nhẹ tới tình hình lãi suất.

Theo đánh giá của các chuyên gia, dự báo lợi nhuận ngành NH sẽ tiếp tục khả quan trong năm 2019, song yếu tố này chưa đủ để các NHTM giảm LSCV trong thời gian ngắn. Hiện, thanh khoản của các NHTM dù được cải thiện rõ rệt nhưng chưa phải bền vững nên vẫn cần phải đẩy mạnh thu hút tiền gửi vào các TCTD. Chưa kể, chi phí hoạt động của nhiều NH đang tăng như việc mở rộng phát triển mạng lưới, khai trương thêm phòng giao dịch; cùng với đó là chi phí dự phòng rủi ro cũng tăng cao do nợ xấu chưa có dấu hiệu giảm. Những yếu tố này vẫn là lực cản lớn nhất trong việc giảm chi phí hoạt động tín dụng, một cơ sở để giảm LSCV.