Nguy cơ thiệt hại cho nước mắm truyền thống

PHƯƠNG VY

Thứ tư, 13/03/2019 - 02:50 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Cần có sự phân biệt rõ sản phẩm nước mắm truyền thống, nước mắm công nghiệp và nước chấm. Ảnh: HẢI NỮ

Dự thảo tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) về quy phạm thực hành sản xuất nước mắm (gọi tắt là Dự thảo) do Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn - NN&PTNT) soạn thảo đã hết thời hạn lấy ý kiến góp ý từ ngày 28-2. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp (DN), hiệp hội và các chuyên gia đang bày tỏ sự bức xúc và lo lắng trước nguy cơ ngành sản xuất nước mắm truyền thống (NMTT) sẽ phải đối mặt những khó khăn có thể gây ra thiệt hại rất lớn.

Hết thời hạn lấy ý kiến mới được biết

Những ngày qua, hàng loạt đơn vị sản xuất NMTT đều hết sức ngỡ ngàng và bức xúc khi biết Dự thảo TCVN đã hết thời hạn lấy ý kiến rộng rãi mà họ không hề hay biết.

Theo Phó Chủ tịch Hội Lương thực Thực phẩm TP Hồ Chí Minh Trương Tiến Dũng, các cơ sở sản xuất NMTT hầu như không hay biết việc này. Thậm chí, chính các hiệp hội ngành nghề cũng gần đây mới được tiếp cận với Dự thảo. Trong khi Dự thảo có rất nhiều điều khoản tiềm ẩn nguy cơ “bức tử” ngành sản xuất NMTT.

Trước những bức xúc của các đơn vị sản xuất NMTT, ngày 27-2 vừa qua, Câu lạc bộ (CLB) NMTT Việt Nam, thuộc Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), đã tổ chức cuộc họp với sự tham gia nhiều DN, hiệp hội, hội nước mắm các tỉnh và sở, ngành địa phương bàn về nội dung liên quan Dự thảo TCVN về Quy phạm thực hành sản xuất nước mắm.

Theo CLB NMTT Việt Nam, giai đoạn 2017-2018, Bộ NN&PTNT đã chủ trì xây dựng Dự thảo này. Đầu năm 2019, bản Dự thảo đã được gửi đến Tổng cục Tiêu chuẩn - đo lường - chất lượng (Bộ Khoa học và Công nghệ) để thẩm định, trước khi ký ban hành. Tuy Dự thảo đã ngưng nhận ý kiến đóng góp từ ngày 28-2 nhưng các DN, hội, hiệp hội và CLB - đại diện cho các hộ dân trực tiếp sản xuất NMTT, đều không nhận được Dự thảo này để đóng góp ý kiến.

Chủ tịch Hội Sản xuất nước mắm Phú Quốc (Kiên Giang) Hồ Kim Liên bức xúc, tôi thật sự ngỡ ngàng khi đọc Dự thảo này. Ý kiến của các nhà sản xuất nước mắm thực thụ, chuyên gia trong ngành đã không được cơ quan quản lý tiếp thu.

Trong khi đó, bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội DN Hàng Việt Nam chất lượng cao cho biết: “Trong Dự thảo có nhiều quy định rất bất lợi cho ngành sản xuất NMTT. Chúng tôi lo ngại, với việc bộ TCVN lặng lẽ ra đời sẽ kéo theo sự biến mất của các làng nghề sản xuất NMTT”.

Còn ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho biết: “Đứng ở góc độ người tiêu dùng (NTD), tôi thấy Dự thảo lần này đưa ra rất dễ gây nhầm lẫn cho NTD. NTD đã quen khái niệm nước mắm Phú Quốc, nước mắm Cát Hải…”. Không nên gọi các sản phẩm có dùng chất bảo quản, hương liệu, phẩm mầu là “nước mắm” mà phải gọi là “nước chấm” tùy theo độ đạm để không nhập nhèm với NMTT.

Theo các chuyên gia, dù TCVN là tự nguyện, không bắt buộc áp dụng nhưng nó sẽ được sử dụng như là một căn cứ để xây dựng, chỉnh sửa và ban hành các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (bắt buộc áp dụng) về thực hành sản xuất nước mắm sau này. Khi đó, tất cả các đơn vị sản xuất NMTT, nhất là các cơ sở nhỏ lẻ, hộ sản xuất nhỏ cũng phải tuân theo. Điều này gây ra nhiều khó khăn cho việc sản xuất NMTT. Nếu áp dụng TCVN, nhiều làng nghề, địa phương sản xuất NMTT trên cả nước sẽ bị triệt tiêu, xóa sổ trong tương lai không xa.

Hơn 50 nội dung không phù hợp

Theo các DN sản xuất, chế biến NMTT, Dự thảo có tới hơn 50 nội dung quy định không phù hợp thực tế sản xuất nước mắm. Thí dụ như yêu cầu kiểm soát các loại thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật trong khi nguyên liệu làm nước mắm là cá biển chứ không phải cá nước ngọt (cá nuôi). Quy định này buộc nhà sản xuất phải tốn tiền xét nghiệm các chỉ tiêu không có nguy cơ tồn dư trong nước mắm. Dự thảo cũng quy định nhà sản xuất phải loại bỏ cá nguyên liệu đã bị phân hủy mạnh, trong khi làm nước mắm sử dụng cá không tươi là bình thường (trừ nước mắm Phú Quốc ướp muối ngay trên tàu).

Ông Vũ Thế Thành, chuyên gia thực phẩm nhận định, nội dung Dự thảo cho thấy, các quy định đã “đánh đồng” NMTT và nước mắm công nghiệp. Theo đó, nước mắm chỉ có cá và muối được gọi là nước mắm nguyên chất, còn NMTT ở các làng nghề gồm cá, muối, đường, bột ngọt bị “đánh đồng” với nước mắm công nghiệp (có pha nước và cho thêm chất tạo ngọt, chất điều vị, chất tạo sánh, chất bảo quản, hương nước mắm, phẩm mầu…). Không thể gọi các sản phẩm có dùng chất bảo quản, hương liệu, phẩm mầu là “nước mắm” mà là “nước mắm công nghiệp” hoặc “nước chấm” tùy theo độ đạm để phân biệt rõ ràng.

Phó Cục trưởng An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) Lê Văn Giang cũng thẳng thắn đề nghị: Cần có sự phân biệt rõ ràng NMTT, nước mắm công nghiệp và nước chấm để NTD lựa chọn và cạnh tranh lành mạnh. Thực tế, nước mắm là sản phẩm truyền thống lâu đời, việc bổ sung thêm các chỉ tiêu cần kiểm soát không cần thiết (kháng sinh, thuốc thú y…) là tự “lấy đá ghè chân mình”. Xây dựng xong quy phạm sản xuất nước mắm để rồi xuất hiện những khó khăn có thể dẫn tới nguy cơ xóa sổ sản xuất NMTT thì cần phải xem lại. Khi dư luận còn nhiều ý kiến phản ánh không đồng thuận thì cơ quan quản lý cần có thêm thời gian để tiến hành khảo sát thực tế, tổ chức các hội thảo khoa học để lấy thêm ý kiến, từ đó tổng hợp và chỉnh sửa trước khi ban hành TCVN.

Trước những bức xúc của hàng loạt các đơn vị sản xuất NMTT, ông Trương Đình Hòe, Chủ nhiệm CLB NMTT Việt Nam cũng cho biết, tất cả các thành viên trong CLB đều thống nhất, nên chúng tôi sẽ gửi văn bản kiến nghị Bộ NN&PTNT và Tổng cục Tiêu chuẩn - đo lường - chất lượng xem xét lại Dự thảo và tạm dừng ban hành TCVN về quy phạm thực hành sản xuất nước mắm để tiếp tục lấy ý kiến góp ý của các DN, hiệp hội sản xuất nước mắm.