“Bình ổn” quỹ bình ổn giá xăng dầu

QUỐC BÌNH

Thứ hai, 16/04/2018 - 10:22 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Tính minh bạch trong chi tiêu Quỹ bình ổn giá xăng dầu được mọi người quan tâm. Ảnh: NG.ANH

Mới đây, Kiểm toán Nhà nước (KTNN) đã công bố kết quả kiểm toán về công tác quản lý xăng dầu giai đoạn năm 2015 - 2016. Kết luận kiểm toán đã chỉ ra hàng loạt bất cập liên quan việc chi sử dụng Quỹ bình ổn giá (BOG) xăng dầu. Việc xả hay trích Quỹ tác động đến giá bán xăng dầu trên thị trường. Vì vậy, dễ gây nên bức xúc cho người sử dụng xăng dầu cũng như DN xăng dầu đầu mối. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh hiện nay, việc sử dụng Quỹ BOG xăng dầu có lẽ là phương thức hợp lý.

Theo KTNN, trong 47 kỳ điều hành giá xăng dầu giai đoạn năm 2015 – 2016 do Bộ Công thương công bố, mức trích lập Quỹ BOG trong giá cơ sở có ba kỳ trích cao hơn 300 đồng/lít, một kỳ trích thấp hơn 300 đồng/lít, 43 kỳ còn lại có mức trích ổn định 300 đồng/lít.

KTNN cho rằng, công tác điều hành giá xăng dầu thông qua trích lập và sử dụng Quỹ BOG còn nhiều bất cập, như khi giá cơ sở tăng so kỳ trước, việc điều hành giá vẫn thực hiện trích Quỹ và vừa chi BOG. Cách điều hành giá theo quy định hiện hành sẽ làm cho giá xăng dầu vẫn tăng sau khi thực hiện điều hành giá và thực tế nhiều DN đầu mối vẫn còn tồn Quỹ BOG với giá trị lớn sau khi điều chỉnh tăng giá. Cụ thể, phần lớn thời gian trong năm 2015 và năm 2016, giá bán các mặt hàng xăng dầu đều nằm trong trạng thái “Nhà nước áp dụng biện pháp BOG”. Nghĩa là quỹ thời gian BOG chiếm 37 - 76%, tùy mặt hàng trong giai đoạn 2015 - 2016.

Đơn cử, năm 2016, mặt hàng xăng có tổng quỹ thời gian áp dụng chi sử dụng Quỹ BOG là 253 ngày, chiếm tới 69,32% thời gian trong năm, mức chi cao nhất là 1.047 đồng/lít áp dụng cho một chu kỳ tính giá (15 ngày) và mức chi thấp nhất là 370 đồng/lít kéo dài 15 ngày, cá biệt có giai đoạn chi sử dụng Quỹ BOG kéo dài tới 60 ngày với mức chi là 639 đồng/lít. Đối với mặt hàng diesel, tổng quỹ thời gian áp dụng chi sử dụng Quỹ BOG là 280 ngày (chiếm 76,7% thời gian trong năm), mức chi cao nhất là 1.017 đồng/lít áp dụng cho một chu kỳ tính giá (15 ngày) và mức chi thấp nhất là 51 đồng/lít kéo dài một chu kỳ tính giá (15 ngày).

Mặt khác, KTNN cho biết, theo số liệu về Quỹ BOG tại 10 thương nhân đầu mối được kiểm toán, có 3/10 đầu mối có số dư Quỹ BOG âm (-). Sau khi “khai tử” xăng RON 92 vào đầu năm 2018, trên thị trường chỉ còn hai lựa chọn cho người tiêu dùng là xăng sinh học E5 và xăng khoáng RON 95. Thực tế, qua hai kỳ điều hành giá đầu năm, giá xăng RON 95 luôn cao hơn xăng E5 trên dưới 1.800 đồng/lít. Nguyên nhân là do xăng E5 được hỗ trợ bằng việc chi sử dụng Quỹ BOG, chẳng hạn trong kỳ điều hành ngày 4-1 là 857 đồng/lít. Ngược lại, giá xăng RON 95 được điều hành theo thị trường, không sử dụng Quỹ BOG. Điều này khiến dư luận đặt câu hỏi, phải chăng vì muốn người tiêu dùng phải sử dụng xăng E5 nên cơ quan quản lý không chi Quỹ BOG với xăng RON 95?

Theo Tổng Thư ký Hội Thẩm định giá Nguyễn Tiến Thỏa, nguyên Cục trưởng Quản lý giá (Bộ Tài chính), điều này không nên vì Quỹ BOG được quy định sử dụng trong những trường hợp giá xăng dầu có biến động mạnh, cần hỗ trợ để không gây biến động quá nhiều. Việc xả quỹ với mặt hàng này mà không xả với mặt hàng kia khiến chênh lệch giá tới gần 2.000 đồng/lít là không hợp lý.

Trên thực tế, cơ chế điều hành giá xăng dầu bằng Quỹ BOG được thực hiện từ năm 2009, song không ít lần bị đề xuất bãi bỏ vì dư luận hoài nghi tính minh bạch trong sử dụng và quản lý Quỹ của các DN. Để khắc phục tình trạng này, KTNN kiến nghị chỉ trích Quỹ khi giá giảm để giá vẫn ổn định (thực hiện BOG) và tạo nguồn cho Quỹ; khi giá tăng thì không trích (để không làm tăng giá, và đạt mục đích BOG) và sẽ dùng Quỹ BOG để bù đắp, khi thiếu Quỹ thì mới tăng giá. Đồng thời, cần phải cân đối với việc mức chi sử dụng Quỹ không nên ở mức quá cao, thời gian chi không nên kéo dài, vì điều này sẽ dẫn đến giá bán trong nước thoát ly giá thế giới, nhanh cạn Quỹ và khi đó buộc phải tăng giá.

Chuyên gia kinh tế Vũ Vinh Phú thì thẳng thắn, cơ quan quản lý cho rằng công bố thông tin của Quỹ BOG trên trang web nhưng không ai biết, trong khi bản chất là “lấy tiền của người mua xăng dầu để BOG cho người mua xăng dầu”, chưa kể mục tiêu BOG đang bị “méo mó”. Điều chỉnh giá xăng dầu, tự nhiên tích lũy mấy nghìn tỷ đồng, vậy ai giám sát? Vì vậy, không nên tiếp tục duy trì Quỹ BOG xăng dầu. Thậm chí, cùng với việc bỏ quỹ này, cần bỏ luôn lợi nhuận định mức, kinh doanh lời ăn, lỗ chịu.

PGS, TS Đinh Trọng Thịnh, Trưởng bộ môn Quản trị Tài chính quốc tế (Khoa Tài chính quốc tế, Học viện Tài chính) đánh giá, cách thức điều hành và sử dụng Quỹ BOG xăng dầu hiện nay còn nhiều bất cập do phụ thuộc ý muốn chủ quan của nhà quản lý. Việc KTNN chỉ ra nhiều bất cập trong chi tiêu của Quỹ BOG cũng là bình thường vì vấn đề này nhiều người đã biết và nói mãi. Đặc biệt, nghi ngại nhất hiện nay là tính minh bạch trong chi tiêu Quỹ BOG. Việc xả hay trích Quỹ tác động đến giá bán xăng dầu trên thị trường trong nước, dễ gây nên bức xúc cho người sử dụng xăng dầu cũng như doanh nghiệp xăng dầu đầu mối. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh hiện nay, có lẽ phương thức sử dụng Quỹ BOG xăng dầu vẫn là hợp lý, bởi xăng dầu là mặt hàng rất quan trọng, quyết định đến năng lực sản xuất kinh doanh, bình ổn trong xã hội. Việc duy trì Quỹ là cần thiết cho điều hành vì lúc cần có thể dùng tiền trong Quỹ để bù đắp, dư thừa có thể trích vào Quỹ, tạo sự ổn định nhất định về giá xăng dầu. Tuy nhiên, muốn duy trì cần phải công khai, minh bạch.