Khung giá “trên giời”, doanh nghiệp lao đao

BÀI & ẢNH: THÀNH CHÂU, THU HUYỀN

Thứ hai, 16/04/2018 - 10:07 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Hàng bột đá chuẩn bị xuất bán tại Công ty CP khoáng sản và TM Trung Hải.

Năm 2017, Bộ Tài Chính đã ban hành Thông tư số 44/2017/TT-BTC (TT44) về việc ban hành khung giá tính thuế tài nguyên (TTN) đã đưa công tác này vào quy chuẩn. Song với khung giá chưa sát thực tế đang khiến nhiều doanh nghiệp (DN) khoáng sản ở Nghệ An rơi vào cảnh lao đao, thậm chí đối mặt nguy cơ phá sản.

Khó khăn chồng chất

Là tỉnh có nhiều loại tài nguyên, đặc biệt là các loại khoáng sản, trong những năm qua, nguồn thu từ TTN đã góp phần không nhỏ trong tổng thu ngân sách của Nghệ An và tạo việc làm cho hàng vạn lao động. Đồng thời, đáp ứng được nhu cầu vật liệu xây dựng (VLXD) các công trình trên địa bàn. Tuy vậy, tình hình khai thác khoáng sản nói chung và khoáng sản làm VLXD thông thường trên địa bàn gặp nhiều khó khăn. Hiện nay, DN khai thác mỏ phải chịu nhiều khoản phí như: Tiền đền bù giải phóng mặt bằng; Tiền tái tạo lại rừng; Tiền ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường sau khai thác; Tiền thuê đất mỏ; Tiền cấp quyền khai thác… Với nhiều loại thuế, phí đang khiến DN sản xuất, kinh doanh lĩnh vực khoáng sản gặp nhiều khó khăn. Theo tổng hợp, cuối năm 2013, Nghệ An có 148 DN hoạt động trong lĩnh vực khai thác khoáng sản; đến cuối năm 2016 chỉ còn 84 DN. Đến sáu tháng đầu năm 2017 có thêm 29 DN thông báo đóng cửa. Và hiện có hơn 20 DN khác đang làm thủ tục tạm dừng hoạt động…

Đặc biệt, tháng 5-2017, Bộ Tài chính ban hành TT44 và yêu cầu các địa phương trong vòng ba tháng phải ban hành bảng giá tính TTN theo khung giá mới này. Việc này đẩy tất cả các đơn vị trong ngành khai thác và chế biến đá hoa trắng vào tình trạng hết sức khó khăn. Việc áp dụng biểu giá này dẫn đến các khoản: Tiền cấp quyền khai thác khoáng sản của các mỏ, TTN của các mặt hàng đá hoa trắng ngay lập tức tăng lên khoảng ba lần. Điều này đẩy tất cả các đơn vị khai thác và chế biến đá hoa trắng tại Nghệ An cũng như Yên Bái (hai địa phương có đá hoa trắng trên toàn quốc) đứng trước nguy cơ phá sản hàng loạt.

Theo phản ánh, trữ lượng đá vôi trắng, đá hoa trắng làm đá ốp lát đã được phê duyệt không phù hợp thực tế khoáng sản khai thác được tại các mỏ trong đó có nguyên nhân do chỉ tiêu để đánh giá trữ lượng chưa có tiêu chí độ trắng và độ đồng đều bề mặt.

Qua khảo sát giá bán một số loại tài nguyên trên địa bàn tỉnh Nghệ An thì giá bán trên thị trường hiện nay thấp hơn nhiều so khung giá do Bộ Tài chính quy định. Riêng đá trắng, do chất lượng thấp hơn (đá có mầu trắng xám, xanh, đen, vân vện, om rạn nhiều) so đá Yên Bái nên mức giá bán đá trắng của Nghệ An trên thị trường thấp hơn nhiều so tại TT44 không phù hợp quy định Luật TTN năm 2009. Cụ thể, TT44 quy định giá tính thuế cho mã tài nguyên II401 đá hoa trắng (không phân loại mầu sắc, chất lượng) kích thước ≥ 0,4 m3 sau khai thác đang dự thảo giá tối thiểu 700.000 đồng/m3, tối đa 1 triệu đồng/m3. Mức giá này cao gấp hơn 2,8 lần giá đang áp dụng tại Nghệ An. Mã nhóm tài nguyên II403, đá hoa trắng sản xuất bột cacbonat, TT44 áp giá là 280.000 - 400.000 đồng/m3, mức thu này cao gấp khoảng 3,3 lần mức thu hiện tại của Nghệ An và Yên Bái.

Việc ban hành khung giá TTN và tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản cao hơn nhiều so giá bán trên địa bàn tỉnh Nghệ An đã gây nhiều khó khăn cho DN khai thác khoáng sản. Đặc biệt đối với đá hoa trắng làm ốp lát, đá hoa trắng làm bột CaCO3 chủ yếu sản phẩm là thị trường xuất khẩu. Việc tăng TTN (tỷ lệ tăng từ 6% năm 2009 đến nay là 15% và mức giá tối thiểu quy định theo TT44 của Bộ Tài chính cao hơn nhiều lần giá giao dịch trên thị trường) làm cho các DN không đủ sức cạnh tranh trên thị trường thế giới.

Tại Quỳ Hợp, Công ty khai thác đá Trung Liêm hoạt động hơn chục năm nhưng hai năm nay liên tục thua lỗ do thị trường bị thu hẹp. Có gần 30 ha đất mỏ nhưng DN này chỉ mới đầu tư khai thác ba ha. Lãnh đạo công ty cho biết, nếu những quy định TT44 áp dụng, chắc chắn DN phải dừng hoạt động hoặc phải trả bớt 50% diện tích đất còn lại.

Còn đối với Công ty CP khoáng sản và TM Trung Hải thì mới đầu tư dây chuyền trị giá sáu triệu USD và đây là thời điểm những mẻ hàng đầu tiên ra lò, các đơn hàng đã ký tại 10 nước. Để có đơn hàng, DN đang buộc hạ giá thành, thậm chí chấp nhận thua lỗ ban đầu để cạnh tranh với các nước. Theo tính toán, nếu thực hiện quy định mới thì chỉ riêng hai loại TTN, cấp quyền, mỗi năm DN phải trả hơn 13 tỷ đồng. Điều này đồng nghĩa với việc… phá sản!

Tương tự, các DN khai thác cát cũng “sống dở chết dở” với quy định tại TT44. Trước tình hình hiện nay, nhiều DN khai thác cát ở Tân Kỳ, Đô Lương, Nghĩa Đàn đã phải ngừng hoạt động. Tại Tân Kỳ, 13 DN ngừng hoạt động một tháng nay.

Giám đốc Công ty TNHH Thương mại dịch vụ Hải An Trần Mạnh Cường cho hay, mỏ cát của DN được cấp giấy phép ở Nghĩa Đồng, hoạt động năm 2014, thị trường chủ yếu ở các huyện không có mỏ cát như: Yên Thành, Diễn Châu, Quỳnh Lưu. Lâu nay giá cát tại mỏ là 30.000 đồng/m3, nhưng với thuế phí tăng cao đột biến như hiện nay thì buộc phải ngừng hoạt động và tính toán phương án tăng giá bán, dự kiến khoảng 100.000 đồng/m3, tăng hơn 300%. Và như vậy, cuối cùng người tiêu dùng chịu thiệt thòi.

Cần có giải pháp điều chỉnh kịp thời

Trước cách tính TTN có nhiều bất cập trong khung giá quy định của TT44, DN khoáng sản ở Nghệ An đã có kiến nghị gửi lên các bộ, ngành liên quan song cho đến thời điểm này sau gần chín tháng vẫn chưa nhận được các văn bản phản hồi.

Năm 2017, với mức giá tính TTN cũ, chỉ khoảng 40% đơn vị được cấp phép thực chất hoạt động với quy mô đầu tư tương đối lớn, công nghệ tiên tiến, số còn lại hoặc đang tạm dừng hoạt động hoặc không thể khởi động. Do tác động của chính sách về thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản cũng như các cơ chế chính sách khác và của thị trường tiêu thụ nên trong thời gian qua các DN khai thác đá trắng, đá mầu trên địa bàn gặp nhiều khó khăn, nhiều đơn vị đã ngừng khai thác.

Tháng 3-2018 là thời điểm TT44 có hiệu lực, vì thế nhiều DN đang rất lo lắng.Theo Chủ tịch hội DN nhỏ và vừa huyện Quỳ Hợp Nguyễn Giang Hoài, đối với đá hoa trắng khung giá này quá cao so mức giá trên thị trường. Đặc thù của mặt hàng đá hoa trắng kể cả làm ốp lát lẫn làm phụ gia công nghiệp là sự khác biệt về giá bán có khi gấp hàng chục lần khi có sự khác nhau về độ trắng, tính tô điểm bề mặt và vị trí bán hàng (do chi phí vận tải có khi cao hơn giá đá). Vì vậy, việc sử dụng một khung giá với biên độ như TT44 là không phù hợp. Bộ Tài chính và các cơ quan hữu quan xem xét và sớm ban hành lại khung giá với việc phân nhóm phù hợp và biên độ lớn hơn, giá sát thực tế của thị trường. Trong đó, chú ý đến giá để tính tiền cấp quyền và giá tính TTN.

Có một thực tế xảy ra là việc khai thác trái phép không nộp tiền thuê đất, không trả tiền cấp quyền thì nhà nước không quản lý được, trong khi đó, DN làm ăn chân chính, được cấp mỏ thì phải đóng một loạt thuế, đối diện với nguy cơ đóng cửa. Đành rằng cần có giải pháp để chấn chỉnh hoạt động khai thác khoáng sản nhưng cần phải phù hợp với thực tế và có lộ trình thích hợp.

Để tạo điều kiện cho các DN hoạt động, tạo nguồn thu cho ngân sách địa phương, đồng thời đáp ứng nhu cầu VLXD phục vụ cho các công trình xây dựng cơ bản; giải quyết việc làm cho lao động trên địa bàn tỉnh, tại Công văn số 7103 ngày 15-9-2017, UBND tỉnh Nghệ An đề nghị Bộ Tài chính cho phép Nghệ An ban hành mức giá tính TTN đối với một số loại tài nguyên ngoài mức giá quy định tại TT44 của Bộ Tài chính.

Ngày 1-3-2018, UBND tỉnh có báo cáo gửi Bộ Tài nguyên và Môi trường có ý kiến với Bộ Tài chính điều chỉnh khung bảng giá tính TTN trên địa bàn Nghệ An cho phù hợp giá thực tế trên địa bàn. Theo báo cáo thì nhiều loại khoáng sản làm VLXD thông thường như cát, sỏi, đá xây dựng ở Nghệ An có giá bán thực tế thấp hơn nhiều so mức giá tối thiểu tính TTN do Bộ Tài chính ban hành tại TT44. Vì thế, mức giá tính TTN cần xây dựng trên cơ sở giá bán thực tế tại các địa phương. Đề nghị Bộ Tài nguyên và Môi trường xem xét ban hành bộ tiêu chuẩn chung để đánh giá trữ lượng khoáng sản đá hoa trắng, đá vôi trắng làm ốp lát trong đó có tiêu chí về độ trắng và độ đồng đều bề mặt.

Mới đây nhất, ngày 29-3, UBND tỉnh Nghệ An đã tiếp tục có Công văn số 1878/UBND-KT về tiền cấp quyền khai thác khoáng sản đá hoa trắng gửi Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế cho phép các đơn vị khai thác, chế biến đá hoa trắng trên địa bàn tỉnh Nghệ An được tạm nộp tiền cấp quyền khai thác khoáng sản năm 2018 theo mức thu của năm 2017.

Hiện ngành đá trắng Việt Nam dần có thương hiệu trên thị trường quốc tế. Nếu áp dụng mức giá tính thuế theo TT44 thì hầu hết các DN sẽ có nguy cơ đóng cửa hay phá sản và hệ lụy sẽ rất lớn; mặt khác nếu việc điều chỉnh chậm thì DN không còn tồn tại và khách hàng nước ngoài cũng đã tìm đến nhà cung cấp ở nước khác, nguy cơ DN trong nước mất thị trường là rất cao. Vì vậy, các DN khai thác và chế biến đá hoa trắng tỉnh Nghệ An đề nghị Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế và các cơ quan hữu quan sớm có phương án giải cứu cụ thể, kịp thời.