Nguy cơ từ lạm dụng thuốc kháng sinh

AN HÒA (BIÊN DỊCH)

Thứ năm, 05/04/2018 - 05:29 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Chuyên gia của WHO đánh giá tình trạng kháng kháng sinh tại một trang trại chăn nuôi ở Hàn Quốc. Ảnh: WORLD NEWS

Mỗi năm trên toàn cầu có tới nửa triệu ca tử vong do sử dụng quá nhiều thuốc kháng sinh và thiếu sự kiểm soát trong việc tiêu thụ các loại thuốc này. Cảnh báo trên được các chuyên gia y tế quốc tế đưa ra trong bối cảnh tình trạng kháng thuốc kháng sinh trên thế giới tăng vọt, khiến thế giới đứng trước nguy cơ một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu.

Những con số báo động

Trước khi thuốc kháng sinh ra đời, những trường hợp nhiễm trùng chỉ được điều trị dựa trên kinh nghiệm dân gian, hay kinh nghiệm do các thế hệ đi trước truyền lại. Cuộc sống của con người đã thay đổi toàn diện khi kháng sinh được phát minh vào năm 1928 và chính thức được thương mại hóa rộng rãi vào thập niên 40 của thế kỷ trước. Đây là một thành tựu y học có ý nghĩa to lớn trong lịch sử loài người. Kháng sinh có vai trò ức chế quá trình tổng hợp vi khuẩn của các nhóm vi khuẩn, giúp giảm khả năng sản sinh các mảng tế bào của vi khuẩn gây bệnh, đồng thời ức chế quá trình tổng hợp protein, acid nucleic của vi khuẩn khiến chúng không thể phát triển. Dựa trên cơ chế này, gần một thế kỷ qua đã có rất nhiều những loại kháng sinh được điều chế để điều trị bệnh.

Tuy nhiên, hiệu quả của việc sử dụng kháng sinh đang bị thách thức bởi sự lạm dụng. Đây là diễn biến tự nhiên khi các vi sinh vật như vi khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng thích ứng các loại thuốc kháng sinh diệt vi khuẩn và khiến các loại thuốc này không còn hiệu quả trong điều trị bệnh. Không ít thuốc kháng sinh từ trước đến nay là cứu tinh của người bệnh, nhưng ngày nay đã tỏ ra không còn công hiệu trong việc chữa trị bệnh. Theo nghiên cứu của các nhà khoa học Anh, điều trị kháng sinh dài hạn làm tăng nguy cơ phát triển polyp đại tràng, căn bệnh tiền thân của bệnh ung thư ruột, hoặc có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh về u tuyến tiền liệt trực tràng. Tình trạng kháng kháng sinh cũng khiến kho tàng thuốc kháng sinh ngày càng trở nên hạn hẹp và khan hiếm hơn nhiều.

Trong khi đó, con số thống kê mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra cũng khiến nhiều người không khỏi giật mình. Theo WHO, trên thế giới, khoảng 400.000 người tử vong mỗi năm do nhiễm khuẩn song việc chữa trị bằng kháng sinh không mang lại hiệu quả. Chỉ riêng ở châu Âu, số người chết mỗi năm do tình trạng kháng kháng sinh lên tới 25.000 người. Tình trạng kháng kháng sinh không chỉ xảy ra với con người, mà còn phổ biến trong lĩnh vực chăn nuôi.

Bất chấp các chiến dịch tuyên truyền trong cộng đồng và giới y khoa về tác hại của việc lạm dụng thuốc kháng sinh, tỷ lệ kê đơn để sử dụng loại thuốc này trong điều trị ngoại trú vẫn không có dấu hiệu giảm trong những năm gần đây. Theo tính toán của các nhà nghiên cứu, ở Mỹ, cứ 1.000 lượt bệnh nhân thì có tới 826 lượt người được kê sử dụng kháng sinh và mỗi năm nước Mỹ tiêu tốn khoảng chín tỷ USD để mua thuốc kháng sinh. Trung tâm kiểm soát và ngăn ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC) ước tính, có tới 30% số đơn kháng sinh kê cho bệnh nhân ngoại trú là không cần thiết. Chi phí cho các đơn thuốc kháng sinh không cần thiết trên lên tới ba tỷ USD.

CNN cho biết, theo số liệu của Cơ quan Giám định bảo hiểm y tế Hàn Quốc (HIRA), trong năm 2016, cứ 1.000 người đi khám, chữa bệnh thì lại có 35 người được kê thuốc kháng sinh. Cụ thể, lượng tiêu thụ thuốc kháng sinh tại Hàn Quốc năm 2016 là 34,8 liều xác định trong ngày (DDD), tăng 10% so 31,5 liều xác định trong ngày vào năm 2015. Lượng tiêu thụ thuốc kháng sinh tại Hàn Quốc năm 2016 là mức tiêu thụ thuốc kháng sinh cao nhất trong các nước thành viên của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD). Cụ thể, lượng tiêu thụ bình quân các nước OECD trong năm 2016 chỉ là 21,1 liều xác định trong ngày, không bằng 60% lượng tiêu thụ tại Hàn Quốc.

Tuy nhiên, các quốc gia trong nhóm BRICS (gồm: Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi) và một số quốc gia Đông - Nam Á mới là các địa chỉ sử dụng kháng sinh nhiều nhất và cũng là nơi xảy ra tình trạng kháng kháng sinh cao nhất. Theo ông Juan Lubroth, quan chức phụ trách thú y của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của LHQ (FAO), thì tình trạng kháng kháng sinh đã gia tăng tại các thành phố lớn ở châu Á, nơi tăng trưởng dân số cao và sản xuất nông nghiệp, lương thực phát triển mạnh.

Tình trạng kháng kháng sinh đã làm gia tăng chi phí y tế toàn cầu. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB) cho biết, chi phí y tế toàn cầu của các bệnh kháng thuốc có thể lên đến 100.000 tỷ USD vào năm 2050. “Kháng kháng sinh có thể trở thành một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu nếu người dân vẫn mơ hồ về mối đe dọa từ tình trạng kháng thuốc kháng sinh đối với sức khỏe con người”, WHO cảnh báo.

Biếm họa của C.LYNM

Tránh nguy cơ từ việc thay đổi hành vi

Do đó, thay đổi cách sử dụng thuốc kháng sinh của các cá nhân và xã hội ở quy mô toàn cầu là một trong các thách thức y tế lớn nhất. Hiện nay, Na Uy là một trong những quốc gia đi đầu trên thế giới trong giảm sử dụng thuốc kháng sinh. Theo Bộ Dịch vụ Y tế và Chăm sóc sức khỏe Na Uy, từ năm 2012 đến 2016, Na Uy đã giảm 13% sử dụng kháng sinh ở người và cam kết giảm xuống 30% vào năm 2020, đây là tỷ lệ rất thấp so những nước khác ở châu Âu.

Năm 2017, WHO đã thành lập Nhóm công tác hỗn hợp về tình trạng kháng kháng sinh. Nhóm này bao gồm đại diện cấp cao của các cơ quan liên quan thuộc LHQ, các tổ chức quốc tế khác và chuyên gia trong nhiều lĩnh vực như thú y, nông nghiệp, môi trường... Mục tiêu của nhóm là đưa ra các hướng dẫn cụ thể để có phương thức tiếp cận cần thiết nhằm duy trì tính hiệu quả của các giải pháp đối với vấn đề kháng kháng sinh trên quy mô toàn cầu. Nhóm hỗn hợp này sẽ là cơ quan điều phối hoạt động của các cơ quan, tổ chức liên quan; đẩy mạnh quá trình triển khai Kế hoạch hành động toàn cầu về kháng kháng sinh.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, cơ quan y tế ở từng quốc gia nên có biện pháp vận động sử dụng thuốc kháng sinh một cách thận trọng, đồng thời tập trung đầu tư cung cấp nước sạch, cải thiện vệ sinh và bắt buộc tiêm vaccine phòng ngừa những căn bệnh truyền nhiễm. Trong khi đó, FAO cũng đang chủ trương giáo dục nông dân về mối nguy hiểm của việc sử dụng thuốc kháng sinh để kích thích tăng trưởng ở động vật và đẩy mạnh thực thi các quy định về sản xuất lương thực.