Cần trả lại không gian Thượng Thành - Eo Bầu cho di sản Cố đô Huế (Tiếp theo và hết) (*)

Thứ Ba, 10/07/2018, 02:22:43
 Font Size:     |        Print
 

Khu tái định cư Hương Sơ (TP Huế) gần như bỏ hoang.

Bài 2: Thiếu kinh phí, vướng cơ chế -

Khu vực Thượng Thành - Eo Bầu có số dân tương đương một phường nội thành cho nên kinh phí dùng để di dời, tái định cư (TÐC) là rất lớn. Nhưng nếu không khẩn trương di dời, TÐC các hộ dân ở đây thì sẽ phát sinh nhiều vấn đề phức tạp, nhất là sự gia tăng dân số tự nhiên. Ðiều đó tất yếu sẽ gây khó khăn và tốn kém hơn nhiều cho địa phương.

Cấp bách, nhưng phải chờ

Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất TP Huế (Thừa Thiên - Huế) Nguyễn Anh Tuấn cho biết: Từ năm 2000 đến nay, thành phố đã di dời khoảng một nghìn hộ dân, với khoảng năm nghìn người ở các di tích thuộc vùng lõi Kinh thành Huế như khu vực dọc sông Ngự Hà, đàn Âm Hồn, đàn Xã Tắc, lầu Tàng Thơ…, trong đó có hơn 220 hộ dân ở khu vực Thượng Thành - Eo Bầu phía nam Kinh thành Huế (gồm các eo bầu Nam Xương, Nam Thắng…) đến nơi ở mới. Tuy nhiên, kinh phí được cấp nhỏ giọt cho nên mỗi năm thành phố chỉ "dám" thực hiện từng phần. Kế hoạch năm 2018, di dời 70 hộ… Ðể ngăn chặn tình trạng lấn chiếm, san lấp hồ đầm, năm 2017, UBND thành phố Huế đã tổ chức đo đạc, cắm mốc địa giới đối với 24 hồ trong Thành nội…

Năm 2011, UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế đã ban hành Quyết định số 1918/QÐ-UBND, phê duyệt Dự án đầu tư Bảo tồn, tu bổ và tôn tạo hệ thống di tích Kinh thành Huế. Dự án được chia làm hai hợp phần là: Giải tỏa, TÐC cho toàn bộ dân cư khu vực Thượng Thành - Eo Bầu thuộc Kinh thành Huế và tu bổ, chống xuống cấp cho hệ thống di tích, trong đó có di tích Thượng Thành - Eo Bầu. Hợp phần trùng tu, tôn tạo các di tích do Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế thực hiện… UBND thành phố Huế có trách nhiệm tiếp tục triển khai dự án di dời và bố trí TÐC cho số hộ dân ở các khu vực Thượng Thành - Eo Bầu còn lại.

"Bằng nguồn kinh phí ít ỏi được cấp, thành phố đã chỉ đạo và giao nhiệm vụ cho các phường liên quan tổ chức điều tra, kiểm đếm, tìm hiểu tâm tư nguyện vọng và từng bước tuyên truyền, vận động người dân tự nguyện TÐC. Chủ trương của thành phố là các hộ dân Thượng Thành - Eo Bầu sẽ được hỗ trợ ở mức tốt nhất có thể. Nếu ai có nguyện vọng, thành phố sẽ bố trí hoặc liên hệ tìm giúp việc làm tạm thời", Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế Võ Lê Nhật cho biết.

Là đơn vị được giao nhiệm vụ bảo tồn, tu bổ và tôn tạo hệ thống di tích của Kinh thành Huế nhưng Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế vẫn chưa thể làm gì đối với khu vực Thượng Thành - Eo Bầu do chưa được bàn giao mặt bằng. Sau khi chỉ cho chúng tôi xem những điểm dân cư dày đặc trên bản đồ, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế Phan Văn Tuấn khẳng định, việc di dời các hộ dân ở Thượng Thành - Eo Bầu là rất cấp bách. Sự "chung sống" quá gượng ép giữa rất nhiều hộ dân và di tích hơn 200 năm tuổi khiến di tích bị xâm hại nghiêm trọng và xuống cấp từng ngày.

Theo Phó Giám đốc Phan Văn Tuấn, cùng với những khó khăn, bất cập do khách quan mang lại, Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế đang phải đối mặt với khó khăn từ… chính sách. Theo Khoản a, Ðiểm 1, Ðiều 8, Tiêu chí phân loại dự án nhóm A của Luật Ðầu tư công: "Dự án tại địa bàn có di tích quốc gia đặc biệt thì không phân biệt tổng mức đầu tư". Do vậy, mỗi khi sửa chữa, phục dựng bất cứ hạng mục công trình nào trong hệ thống di tích Cố đô Huế, dù với kinh phí nhỏ, cũng phải thông qua rất nhiều thủ tục, mất rất nhiều thời gian. Nhiều khi, trong thời gian chờ dự án được phê duyệt, di tích lại tiếp tục xuống cấp, khiến việc tu bổ thêm khó khăn, tốn kém…

Cơ chế đặc thù về di dời, hỗ trợ tái định cư

Ðầu năm 2018, trong buổi làm việc với các cán bộ, lãnh đạo tỉnh Thừa Thiên - Huế, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định: Di sản Cố đô Huế là tài sản quý báu của quốc gia, việc bảo tồn và giữ gìn di sản quý báu này là trách nhiệm chung của cả nước. Cũng tại buổi làm việc đó, Thủ tướng yêu cầu tỉnh Thừa Thiên - Huế cần đề xuất cơ chế đặc thù về di dời, hỗ trợ TÐC cho các hộ dân trong phạm vi khu vực 1 di tích Huế. Trên cơ sở đó, Bộ Kế hoạch và Ðầu tư chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét hỗ trợ kinh phí phù hợp.

Ðể hiện thực hóa ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, UBND tỉnh đã giao UBND thành phố chủ trì, phối hợp các sở, ban, ngành của tỉnh xây dựng chính sách đặc thù trình Thủ tướng Chính phủ trong thời gian sớm nhất. Trước mắt, UBND tỉnh giao UBND thành phố chủ trì phối hợp các ban, ngành, địa phương thực hiện thống kê, điều tra xã hội học và đề xuất cơ chế hỗ trợ vốn triển khai việc di dời, TÐC cho các hộ dân ở Thượng Thành - Eo Bầu. Tích cực đối thoại, lắng nghe ý kiến của nhân dân trước khi xây dựng chính sách.

Ðể bảo đảm việc bồi thường, TÐC cho các hộ dân được khách quan, đúng quy định, tỉnh sẽ căn cứ vào nhiều văn bản, trong đó có Quyết định số 99/QÐ, ngày 19-5-1976 của UBND cách mạng tỉnh Bình Trị Thiên. Theo đó, những hộ dân ở trong vùng di tích trước ngày 19-5-1976 mới được đền bù, bố trí TÐC; sau thời điểm này các hộ sẽ chỉ được hỗ trợ di dời chứ không được đền bù đất ở. Ðối với những hộ dân được TÐC ở chung cư mà gặp khó khăn trong quá trình trả nợ ngân hàng thì thành phố sẽ hỗ trợ thủ tục giãn nợ.

Liên quan đến những bất cập, hạn chế trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa khu vực Thượng Thành - Eo Bầu thuộc hệ thống di tích Kinh thành Huế, Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Trần Ðình Thành cho rằng: Cần tập trung các nguồn lực để nhanh chóng di dời các hộ dân ra khỏi khu vực Thượng Thành - Eo Bầu, đồng thời tiến hành ngay việc phục hồi, tu bổ các di tích này. Rà soát lại việc khoanh vùng, cắm mốc giới để bảo vệ các di tích theo kế hoạch đề ra trong Ðề án điều chỉnh quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị di tích Cố đô Huế, giai đoạn 2010-2020 mà Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt.

Nhiệm vụ cấp bách là UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế phải đẩy nhanh xây dựng các khu đô thị ven TP Huế, hoàn thiện hạ tầng, để sớm tạo quỹ đất TÐC cho các hộ dân bị giải tỏa ở khu vực vùng lõi di sản. UBND tỉnh cũng cần phối hợp các bộ, ngành liên quan sớm hoàn thiện các thủ tục cần thiết trình Chính phủ thông qua cơ chế đặc thù. Qua đó giúp tỉnh có điều kiện thuận lợi trong di dời, hỗ trợ, TÐC cho các hộ dân ở khu vực bảo vệ 1, Kinh thành Huế và bảo tồn, trùng tu các di tích khác.

Chia tay những người dân nghèo khu vực Thượng Thành - Eo Bầu, chúng tôi không sao quên được ánh mắt buồn của bà Huế, bà Cúc, cái lắc đầu cam chịu của ông Cẩm tổ trưởng dân phố 14 (phường Thuận Lộc, TP Huế). Day dứt nhất là câu nói "gửi lời" của bà Lê Thị Sửu (phường Thuận Hòa, TP Huế, Thừa Thiên - Huế) lúc chúng tôi bước xuống từ những bậc ngõ trơn trượt, chật hẹp: "Chúng tôi rất đồng thuận ra nơi ở mới sạch đẹp, an toàn hơn, chỉ mong sao các cấp chính quyền hỗ trợ, giúp người dân có việc làm ổn định cho cuộc sống đỡ cực. Chứ giừ ra đó mà ngồi đói thì ra làm chi, các chú hỉ?"…

Quả thật, trăn trở của các hộ dân là sẽ làm gì để sống sau khi được giải tỏa, TÐC cũng là bài toán chưa có lời giải thỏa đáng.

* Bài 1: Ách tắc công tác di dời, tái định cư

-------------------------------------------

(*) Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 9-7-2018.

Trên góc độ khoa học, di dời các hộ dân ra khỏi khu vực Thượng Thành - Eo Bầu là việc làm cấp thiết. Nó không chỉ phục vụ nhiệm vụ bảo tồn, trùng tu di tích mà còn mang lại cảnh quan, môi trường phong quang sạch đẹp cho không gian chung của di sản. Tuy nhiên, vì các hộ dân cư ngụ ở khu vực này có yếu tố lịch sử, cho nên việc di dời phải bảo đảm an sinh xã hội cho người dân...

PGS, TS Ðỗ Bang

Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Thừa Thiên - Huế

Bài và ảnh: NGỌC HIẾU, TRẦN THƯỜNG và CÔNG HẬU