Nhức nhối nỗi lo mất an toàn thực phẩm (Kỳ 4)

Thứ Sáu, 30/12/2016, 11:48:41
 Font Size:     |        Print
 

Thịt lợn không rõ nguồn gốc vẫn chiếm phần lớn trong bữa ăn hằng ngày của người dân.
 Font Size:     |  

Kỳ 4: Chống thực phẩm bẩn: Chuyển biến và thách thức

NDĐT – Thực phẩm bẩn, thực phẩm nhập lậu không rõ nguồn gốc đang xuất hiện trong nhiều bữa ăn của người Việt, làm ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng, gây hoang mang dư luận. Trong năm 2016, Chính phủ đã có nhiều động thái tuyên chiến với thực phẩm bẩn, nhưng chống được đến đâu vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ.

Kỳ 1: Tràn lan thực phẩm bẩn

Kỳ 2: Thực phẩm bẩn và hiểm họa đối với sức khỏe

Kỳ 3: Những nguy cơ của thực phẩm “bẩn” nhập lậu

Kỳ 5: Đi tìm thực phẩm sạch

Những tín hiệu mới từ Chính phủ

Cuộc chiến chống thực phẩm bẩn luôn là một cuộc đấu tranh lâu dài, bền bỉ, và không khoan nhượng. Trước tình trạng vi phạm về ATTP diễn biến phức tạp, gây lo lắng, bức xúc trong xã hội, nguyên nhân chủ yếu là nhiều địa phương chưa quan tâm và thiếu tập trung trong quản lý ATTP, chậm phát hiện và không kịp thời xử lý các vụ việc vi phạm, vào tháng 5, Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ thị 13/CT-TTg yêu cầu Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước về ATTP.

Sau đó, Thủ tướng đã thực hiện hai chuyến thị sát và làm việc với hai TP lớn để xảy ra tình trạng mất ATTP nhiều nhất là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đi thị sát ATTP tại chợ đầu mối Long Biên. Ảnh: Báo điện tử Chính phủ.

Vào tháng 9, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã đi thị sát ATTP tại chợ đầu mối Long Biên, một trong những chợ đầu mối lớn nhất Hà Nội chuyên cung cấp hoa quả, nông sản, thủy sản cho người dân Thủ đô. Thủ tướng đã kêu gọi bà con buôn bán cần giữ gìn đạo đức kinh doanh, không vì lợi nhuận mà mua bán những loại hoa quả có ngâm tẩm, chứa chất bảo quản độc hại, không rõ nguồn gốc, gây hại cho sức khỏe của người tiêu dùng và cho chính bản thân. Ngay sau đó, Thủ tướng đã làm việc với UBND thành phố Hà Nội về kết quả thực hiện Chỉ thị 13 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường trách nhiệm quản lý Nhà nước về ATTP. Thủ đô là một trong những địa phương đi đầu về thành lập Ban Chỉ đạo công tác ATTP do đích thân Chủ tịch UBND Thành phố làm Trưởng Ban. Thủ tướng giao Hà Nội nghiên cứu mô hình lực lượng phản ứng nhanh để phát hiện, xử lý kịp thời các vi phạm ATTP, đẩy mạnh việc tiếp nhận thông tin để xử lý vi phạm.

Một tháng sau, vào tháng 10, Thủ tướng đi kiểm tra cơ sở chế biến suất ăn công nghiệp, quán ăn đường phố, siêu thị tại TP Hồ Chí Minh và làm việc với lãnh đạo UBND TP Hồ Chí Minh về việc bảo đảm ATTP. Thủ tướng đã ăn phở và uống cà phê bình dân tại đây vì tin rằng thực phẩm đủ an toàn. Đầu tháng 12, ông quyết định cho TP Hồ Chí Minh thí điểm thành lập Ban quản lý ATTP TP Hồ Chí Minh trong ba năm.

“Chuyển biển tích cực trong công tác ATTP có vai trò rất lớn của địa phương với những cách làm khác nhau như TP Hồ Chí Minh đề nghị lập cơ quan chuyên về ATTP trong khi TP Hà Nội lại siết chặt trách nhiệm bảo đảm ATTP đến tận quận/huyện, xã phường”, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhận xét trong cuộc họp của Ban Chỉ đạo về công tác ATTP năm 2016 và nhiệm vụ trọng tâm năm 2017 diễn ra mới đây.

Những động thái này của Chính phủ cho thấy chính quyền đang dần vào cuộc thiết lập lại trật tự ATTP, đúng như phương châm của Thủ tướng là xây dựng một Chính phủ kiến tạo và hành động.

Nhiều chuyển biến trong chống thực phẩm bẩn

Nhưng bên cạnh những chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, chống thực phẩm bẩn đang rất cần hành động quyết liệt từ các cơ quan quản lý mà cụ thể là ngành y tế, công thương và nông nghiệp và các địa phương.

Theo số liệu thống kê, trong năm 2016, cả nước đã thành lập 22.667 đoàn thanh tra, kiểm tra liên ngành tiến hành kiểm tra tại 345.112 cơ sở, phát hiện 56.984 cơ sở vi phạm, chiếm 16,5% (năm 2015 là 22,3%), xử lý 13.313 cơ sở trong đó phạt tiền 8.926 cơ sở với số tiền trên 33 tỷ đồng.

So với năm 2015, việc xử lý về ATTP trong năm 2016 mạnh mẽ hơn, số cơ sở bị xử lý tăng từ 17,6% (2015) lên 23,4% (2016); hình thức cảnh cáo, nhắc nhở đã giảm và dần được thay thế bằng phạt hành chính, tỉ lệ cơ sở bị phạt tiền tăng từ 50,5% (2015) lên 67% (2016).

Ngoài ra, qua các đợt thanh kiểm tra đột xuất, Bộ Y tế, Bộ NN&PTNT, lực lượng QLTT, cảnh sát môi trường đã phát hiện, xử lý hàng chục nghìn vụ vi phạm với tổng số tiền phạt trên 56 tỷ đồng; tịch thu và tiêu hủy lượng hàng hóa thực phẩm trị giá hơn 40 tỷ đồng; chuyển truy tố hình sự bốn vụ.

Tỷ lệ mẫu thịt tươi có chất cấm Salbutamol là 1,27% (năm 2015 là 2,53%), đặc biệt trong bốn tháng từ tháng 7 đến tháng 10, cơ quan chức năng không phát hiện mẫu thịt nhiễm Salbutamol. Tỷ lệ rau, củ, quả có dư lượng chất bảo vệ thực vật vượt mức cho phép là 3,15% so với mức 8,6% của năm 2015. Tuy nhiên khảo sát ghi nhận sự gia tăng tỷ lệ mẫu thủy sản vi phạm chỉ tiêu về hóa chất, kháng sinh cấm; tỷ lệ sản phẩm chế biến tồn dư hóa chất, phụ gia, chất bảo quản còn ở mức cao.

Cục trưởng Cục Chăn nuôi Hoàng Thanh Vân trả lời phỏng vấn báo Nhân Dân.

Ông Hoàng Thanh Vân, Cục trưởng Cục Chăn nuôi, Bộ NN&PTNT cho biết, năm 2016, đơn vị này đã tiến hành 13 cuộc thanh tra kiểm tra gần như hết các vùng nhạy cảm, nhất là các vùng tập trung chăn nuôi lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên, Đồng Nai, Bình Dương, Bình Phước, Bình Định… Hiện tại, nhiều tỉnh báo cáo không phát hiện được những chất cấm Salbutamol nữa. Bên cạnh đó, Cục Thú y kiểm tra nước tiểu gia súc ở các lò giết mổ cũng không phát hiện có chất cấm. Theo Cục trưởng Hoàng Thanh Vân, kết quả này có nghĩa là cơ quan quản lý nhà nước đã thực sự vào cuộc và đã kiểm soát được tình hình.

Tuy nhiên, theo ông Hoàng Thanh Vân, sau khi loại bỏ được chất tạo nạc Salbutamol lại xuất hiện chất mới là Cysteamine cũng giúp lợn tăng trọng, tỷ lệ nạc cao. Trước tình hình này, Cục đã tổ chức ba hội thảo lớn mời các chuyên gia đầu ngành chăn nuôi Việt Nam cho ý kiến. Tháng 11, Cục đã chính thức trình văn bản đề nghị với Bộ đưa Cysteamine vào danh sách các chất cấm không được sử dụng trong chăn nuôi. Ông Vân đang chờ đợi văn bản này sẽ được ký thông qua. Và nếu cấm được chất này thì những chất thế giới cấm trong chăn nuôi ở Việt Nam cũng sẽ bị cấm hết. Nếu vi phạm sẽ bị xử lý theo luật hình sự và xử phạt theo Nghị định 119 với mức phạt rất nặng.

Hiện tại, theo Cục trưởng Chăn nuôi, khó khăn nhất của ngành chăn nuôi là tổ chức liên kết theo chuỗi. Khó khăn thứ hai là lực lượng thanh tra, kiểm tra trình độ chuyên môn chưa cao, thiếu trang thiết bị nên không kiểm tra được hết.

Còn theo ông Nguyễn Hồng Sơn, Cục trưởng Cục Trồng trọt, chúng ta đang thiếu quy định tất cả các cửa hàng bán rau phải chứng minh được xuất xứ nguồn gốc và đã được chứng nhận chất lượng bởi một đơn vị nào đó, cụ thể là Vietgap. Chính vì vậy, rau được cấp chứng nhận và rau không được cấp chứng nhận được bày bán lẫn với nhau. “Rõ ràng là giá trị của nó không được tăng lên và người tiêu dùng chạy theo sản phẩm nào rẻ hơn vì người ta chưa có niềm tin thật sự”, người đứng đầu Cục Trồng trọt nói.

Quản lý thị trường “gặp khó” với thực phẩm bẩn

Chi Cục Quản lý thị trường Hà Nội kiểm tra lô hàng đậu đỏ không có nguồn gốc xuất xứ.

Trong hành trình gian nan chống chọi với thực phẩm bẩn, vai trò của lực lượng QLTT rất lớn trong công tác thanh tra, kiểm tra. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Đắc Lộc - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội, rất nhiều khó khăn đối với lực lượng này trong khi thực hiện nhiệm vụ.

Vận chuyển gia súc, gia cầm bằng xe máy lưu thông trên các tuyến đường gây mất mỹ quan, không bảo đảm ATTP. Nhưng trong quá trình kiểm tra, kiểm soát, QLTT không được phép dừng xe để kiểm tra nên cần có sự phối hợp của các lực lượng chức năng như công an, thanh tra giao thông…

Việc xử lý vi phạm tại các làng nghề cũng gặp nhiều khó khăn do các cơ sở sản xuất, kinh doanh bánh, kẹo, mứt tết… thường theo thời vụ. Khi tiến hành kiểm tra thấy vi phạm nhưng đến khi xử lý thì các cơ sở thường bỏ và không kinh doanh nữa.

Một tình trạng phổ biến nữa, theo ông Nguyễn Đắc Lộc là thực phẩm nhập lậu được vận chuyển theo các đường dây, ổ nhóm, có cấu kết từ các tỉnh biên giới vào tiêu thụ trong nội địa Hà Nội. Thủ đoạn, phương thức vận chuyển hàng hóa của các đối tượng thường xuyên thay đổi để trốn tránh việc kiểm tra, kiểm soát của lực lượng QLTT.

Động vật, thịt động vật từ các tỉnh đưa về Hà Nội thường tránh né các trạm, chốt kiểm dịch, gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong công tác kiểm soát, quản lý. Ông Lộc cũng thừa nhận tình trạng kinh doanh, buôn bán sản phẩm động vật không rõ nguồn gốc, chưa qua kiểm dịch; hiện tượng lén lút bán gà lông ở các chợ nội thành vẫn còn và chưa được xử lý dứt điểm. Tại nhiều chợ kinh doanh sản phẩm động vật điều kiện vệ sinh chưa bảo đảm; sản phẩm gia súc, gia cầm bày bán chưa có dấu kiểm soát giết mổ…

Ngoài ra, các hộ nông dân nuôi trồng sử dụng cho mục đích cá nhân, không dùng hết cũng mang ra thị trường bán nên không kiểm soát được chất lượng thực phẩm, hoặc các hộ nông dân sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sau đó bán cho các khâu trung gian rồi mới đưa ra thị trường dẫn đến việc không truy xuất được nguồn gốc của hàng hóa và kiểm soát chất lượng.

Một thực tế nữa là hiện nay thực phẩm nhập khẩu được nhập qua hình thức hàng xách tay sau đó bán hàng thông qua các trang mạng xã hội. Đối tượng là các cá nhân sinh viên làm thêm, khi kiểm tra đều là nhà ở, số lượng ít dẫn đến việc xử lý gặp khó khăn, chất lượng của hàng hóa không kiểm soát được.

Một số đối tượng lợi dụng cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” đặt hàng từ nước ngoài (chủ yếu là từ Trung Quốc) làm giả xuất xứ của Việt Nam đưa vào nội địa để tiêu thụ, như bánh kẹo đặt làm từ Trung Quốc nhưng ghi sản xuất tại Hoài Đức, Hà Nội.

Tết Nguyên đán Đinh Dậu đang cận kề, thời điểm này cũng là khoảng thời gian các đối tượng sản xuất, kinh doanh hàng hóa kém chất lượng vi phạm các quy định về ATTP diễn ra ngày một tinh vi, phức tạp đòi hỏi sự tập trung và ra quân đồng bộ các lực lượng chức năng.

Giữa tháng 12, Ban chỉ đạo liên ngành Trung ương về vệ sinh ATTP ban hành Kế hoạch số 1244/KH-BCĐTƯVSATTP về việc triển khai công tác bảo đảm ATTP Tết Nguyên đán Đinh Dậu và mùa Lễ hội Xuân năm 2017. Theo đó, Thường trực Ban chỉ đạo liên ngành Trung ương về vệ sinh ATTP phân công các đơn vị chức năng thuộc các Bộ: Y tế, NN&PTNT, Công thương và các ngành thành viên Ban chỉ đạo tham gia sáu đoàn kiểm tra liên ngành, tiến hành kiểm tra tại 12 tỉnh, thành phố. Hy vọng, người Việt sẽ có được những bữa ăn an toàn và bảo đảm sức khỏe trong dịp Tết. Nhưng tương lai lâu dài vẫn cần có những giải pháp khác để chống thực phẩm bẩn mà chúng tôi sẽ đề cập ở bài sau.

Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến, Phó Trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo liên ngành Trung ương về vệ sinh ATTP:

Ba Bộ phải cùng vào cuộc chống thực phẩm bẩn

Để quản lý vấn đề ATTP thì liên Bộ gồm NN&PTNT, Công thương và Y tế phải cùng vào cuộc. Hiện nay, chúng ta sản xuất thủ công là chính. Chúng ta gặp nhiều vấn đề trong việc nuôi trồng như việc dư lượng kháng sinh, sử dụng các chất bảo quản, thuốc trừ sâu... làm ảnh hưởng tới chất lượng nguồn thực phẩm.

Năm 2016, chúng tôi đã thực hiện thanh tra liên ngành, thấy có sự tiến bộ rõ rệt trong công tác thanh kiểm tra, phát hiện vi phạm. Với việc đưa mức phạt gấp 7 lần, rút giấy phép kinh doanh cũng phần nào có tác dụng với các đơn vị sản xuất và cung cấp thực phẩm.

Hiện nay, hành lang pháp lý có hết. Nhưng cái chính là doanh nghiệp, nhà sản xuất và người dân vì ham lợi, sẵn sàng nhắm mắt làm ngơ để sản xuất, tiếp tay cung ứng sản phẩm không có nguồn gốc rõ ràng, những thực phẩm không bảo đảm an toàn chất lượng ra thị trường.

Như vậy, có thể thấy rõ ràng công tác quản lý chất lượng ATTP có tiến bộ, nhưng chưa đáp ứng được vấn đề ATTP của người dân. Phải khi nào chúng ta công nghiệp hóa nền nông nghiệp, phát triển nền nông nghiệp xanh, các cơ sở giết mổ chăn nuôi phải đạt chuẩn thì sản phẩm mới bảo đảm chất lượng.

Tới đây, chúng tôi tiếp tục tăng cường thực hiện việc quản lý nguồn gốc các thực phẩm ở chợ đầu mối, quản lý hàng ăn, quản lý bếp ăn tập thể, quản lý nước ăn... để bảo đảm mức độ ATTP tăng lên. Tuy nhiên việc quản lý này cũng không hề dễ dàng.

Doanh nghiệp, nhà sản xuất và người dân vì ham lợi tiếp tay cho thực phẩm bẩn.

THẢO LÊ - THANH TRÀ - THIÊN LAM